Quy hoạch hồ Gươm mới: tái cấu trúc trung tâm hay đổi màu linh hồn Thủ đô?
Quy hoạch hồ Gươm là định hướng tổ chức lại không gian kiến trúc, cảnh quan và chức năng xung quanh hồ Hoàn Kiếm, nhằm tái cấu trúc Hà Nội theo hướng giảm tải hành chính, tăng diện tích không gian công cộng và xây dựng những điểm nhấn văn hóa mới cho khu vực trung tâm thành phố.
Sở Xây dựng Hà Nội cho biết việc lấy ý kiến cộng đồng về quy hoạch hồ Gươm được UBND phường Hoàn Kiếm chủ trì, phối hợp phường Cửa Nam từ ngày 7-9 đến 26-9-2026. Phạm vi nghiên cứu rộng khoảng 65,89ha, bao trùm hai phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Đây không chỉ là một đồ án cải tạo cảnh quan; đó là phép thử về cách Hà Nội định nghĩa phát triển đô thị trung tâm trong giai đoạn mới. Ý tưởng tổng thể là tổ chức không gian hồ Hoàn Kiếm như một quảng trường lớn – biểu tượng của Thủ đô, kết nối quảng trường Cách mạng Tháng Tám và Nhà hát Lớn để hình thành trục "Lịch sử – Văn hóa – Nghệ thuật".
Thu gọn trụ sở UBND, mở rộng quảng trường: bước ngoặt trong tư duy không gian công
Nếu có chi tiết nào thể hiện rõ nhất cú chuyển mình của quy hoạch hồ Gươm, đó chính là đề xuất hạ giải trụ sở HĐND – UBND thành phố để xây một công trình mới cao 9 tầng nổi và 4 tầng hầm trên cùng khu đất. Việc thu gọn một biểu tượng quyền lực hành chính để nhường chỗ cho không gian mở, trục quảng trường và kết nối đi bộ là quyết định cho thấy Hà Nội sẵn sàng chuyển trọng tâm từ “cơ quan – công sở” sang “cộng đồng – công cộng”.
Phương án không chỉ thay trụ sở bằng một tòa nhà thấp hơn so với nhiều dự án cao tầng hiện nay, mà còn chủ động bảo tồn ba khối kiến trúc Pháp gồm Ấu trĩ viện, Kho bạc Đông Dương và Tòa Đốc lý. Đây là lựa chọn đáng ủng hộ: giữ di sản, sắp xếp lại hành chính, nhưng mở rộng không gian quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, kết nối với công viên – quảng trường phía Đông và vườn hoa Lý Thái Tổ. Câu hỏi còn lại là thiết kế chi tiết tòa nhà 9 tầng đó có đủ tinh tế để không phá vỡ trục nhìn, tỷ lệ và cảm xúc của hồ Gươm hay không.
Điểm nhấn văn hóa mới: Khải hoàn môn, không gian bảo tàng và trục Tràng Tiền
Quy hoạch hồ Gươm lần này không giấu tham vọng biến khu vực này thành “sân khấu” văn hóa của Hà Nội. Ý tưởng bố trí công trình biểu tượng “Khải hoàn môn”, lấy cảm hứng từ đôi cánh chim hạc vươn lên, nhằm tạo điểm nhấn kết thúc trục đô thị khu phố cổ và mở ra trục không gian mới về phía Nam. Nếu làm tốt, đây có thể trở thành điểm nhấn văn hóa đương đại gắn với bản sắc, thay vì chỉ là một biểu tượng bê tông mới.
Ở phía Đông và Đông Nam hồ, quy hoạch nhấn mạnh trục Tràng Tiền nối hồ Hoàn Kiếm với Nhà hát Lớn, tổ chức không gian thương mại nhỏ, cà phê, ki ốt, tuyến Nguyễn Khắc Cần – ngõ Tràng Tiền trở thành không gian đi bộ. Đáng chú ý hơn, phương án nghiên cứu hợp nhất Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Bảo tàng Cách mạng cũ thành một quần thể văn hóa liên thông cả trên mặt đất và không gian ngầm, đồng thời dự kiến Tháp Tài chính Quốc tế tại khu đất bảo tàng cũ. Nếu không kiểm soát kỹ chiều cao, hình khối, trục nhìn như yêu cầu đặt ra, những điểm nhấn văn hóa có nguy cơ bị bóng đổ của các “tháp tài chính” che lấp.
Từ hồ Gươm đến sông Hồng: một chiến lược tái cấu trúc Hà Nội nhiều tầng lớp
Không thể nhìn quy hoạch hồ Gươm tách rời khỏi bức tranh tái cấu trúc Hà Nội rộng hơn. Thành phố vừa báo cáo điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 để thực hiện Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Khu vực ven sông từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, dài khoảng 40km, được dự báo dân số 800.000–1,2 triệu người với công trình phổ biến cao 30–45 tầng, và Tháp Kỷ nguyên cao 109 tầng định hướng là biểu tượng đô thị.
Đáng chú ý, phân đoạn từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì – định hướng là “phòng khách đô thị” – tập trung phát triển dịch vụ tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo và các công trình điểm nhấn kết nối Hồ Tây – Cổ Loa. Nhìn tổng thể, hồ Gươm được “hạ tầng hóa” thành quảng trường lịch sử – văn hóa, trong khi sông Hồng trở thành trục đại lộ cảnh quan mới. Cách phân vai này hợp lý về mặt cấu trúc đô thị: trung tâm cũ giữ chiều sâu lịch sử, trung tâm mới gánh chức năng tài chính, dịch vụ. Song điều đó cũng đòi hỏi kỷ luật quy hoạch rất cao để tránh biến trục sông Hồng thành rừng bê tông 30–45 tầng, làm suy giảm tầm nhìn và năng lực thoát lũ.
Tiếng nói cộng đồng: điều kiện tiên quyết để quy hoạch không trở thành bản vẽ áp đặt
Điểm sáng lớn nhất của lần quy hoạch hồ Gươm này là quy trình. UBND phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam tổ chức lấy ý kiến cộng đồng, trong đó có cả hội nghị trực tuyến, để người dân, cơ quan, tổ chức và chuyên gia góp ý. Theo thông cáo, toàn bộ nội dung hiện nay mới là phương án nghiên cứu, chưa phải phương án được phê duyệt; mọi ý kiến sẽ được dùng để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ quy hoạch. Đây không chỉ là thủ tục; nếu được thực hiện nghiêm túc, nó quyết định việc đồ án trở thành sản phẩm đồng thuận hay một bản vẽ áp đặt.
Từ hồ Gươm đến đại lộ cảnh quan sông Hồng với 18 dự án thành phần – gồm hai dự án giao thông hai bờ sông, 11 công viên, hai dự án kè, ba dự án đô thị định cư và đa mục tiêu – Hà Nội đang đứng trước một chuỗi quyết định dài hơi. Quy hoạch tốt không chỉ nằm ở ý tưởng đẹp mà ở cách lắng nghe phản biện, chỉnh sửa và kiểm soát thực thi. Kết luận thẳng thắn là: nếu thành phố giữ được cam kết không che khuất trục nhìn, không làm suy giảm giá trị công trình lịch sử, và bảo toàn không gian công cộng như đã nêu, thì quy hoạch hồ Gươm có thể trở thành hình mẫu cho phát triển đô thị trung tâm – nơi hành chính thu gọn, văn hóa lên ngôi và cộng đồng có tiếng nói thực sự.
