Thông điệp mơ hồ của Fed: chính sách tiền tệ bị thị trường “dịch sai”
Cuộc tranh luận nội bộ về lãi suất trong Cục Dự trữ Liên bang Mỹ là sự đối đầu giữa một bên muốn giữ nguyên lãi suất cơ bản Mỹ và giảm định hướng trước, với một bên muốn nâng lãi suất dần dần để kiểm soát áp lực lạm phát, trong bối cảnh thị trường tài chính đã quá phụ thuộc vào tín hiệu của ngân hàng trung ương.
Chủ tịch Kevin Warsh lựa chọn cách truyền thông tối giản, gần như không đưa ra định hướng cụ thể về đường đi lãi suất, dù khẳng định Fed vẫn ưu tiên chống lạm phát và lãi suất không phải công cụ duy nhất. Cách tiếp cận này làm suy yếu khả năng định hướng kỳ vọng thị trường – chức năng cốt lõi của chính sách tiền tệ Fed trong hơn một thập niên qua. Khi một ngân hàng trung ương lớn nói ít đi, khoảng trống thông tin lập tức được lấp đầy bởi suy đoán, và trái phiếu Mỹ là nơi phản ứng rõ nhất.
Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 30 năm có thời điểm vọt lên 5,24%, mức cao nhất kể từ năm 2007, dù FOMC quyết định không nâng lãi suất. Đây là minh chứng rằng chỉ cần thiếu định hướng rõ ràng, thị trường sẽ tự “tăng lãi suất” dài hạn, kể cả khi lãi suất chính sách đứng yên. Nói cách khác, Fed đang đánh cược rằng sự mơ hồ có thể làm phần việc thắt chặt thay cho các quyết định nâng lãi suất công khai.
FOMC giữ lãi suất cơ bản, nhưng rạn nứt nội bộ ngày càng rõ
Đằng sau quyết định giữ lãi suất điều hành trong vùng 3,5% - 3,75% suốt bảy tháng liên tiếp là một FOMC ngày càng chia rẽ về chiến lược chống lạm phát. Đây là lần đầu kể từ năm 2016 có tới ba thành viên phản đối cùng chiều một quyết định chính sách tiền tệ, cho thấy sự bất đồng không còn mang tính cá nhân mà đã trở thành đường ranh rõ ràng giữa các phe trong ủy ban.
Neel Kashkari – Chủ tịch Fed chi nhánh Minneapolis – là gương mặt tiêu biểu của phe muốn nâng lãi suất. Ông bỏ phiếu ủng hộ tăng thêm 0,25 điểm phần trăm và nhấn mạnh rằng chưa thấy bằng chứng cho thấy chính sách hiện tại đủ kiềm chế nền kinh tế. Quan điểm này đối lập với cách Warsh nhấn mạnh rằng việc lãi suất thực trên thị trường tăng lên đã tương đương một đợt thắt chặt.
Việc FOMC quyết định giữ nguyên lãi suất trong khi lạm phát vẫn trên 3%, cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của Fed, cho thấy một sự thỏa hiệp nửa vời giữa lo ngại suy giảm tăng trưởng và áp lực lạm phát kéo dài. CPI đã giảm từ 4,2% xuống 3,5%, nhưng gánh nặng sinh hoạt và chi phí nhiên liệu vẫn cao, khiến cả thị trường lẫn người dân hoài nghi rằng Fed đang chấp nhận mức lạm phát mới cao hơn mục tiêu danh nghĩa.
Kashkari và lộ trình nâng lãi suất từ tháng 9: “thắt chặt chậm” hay chậm trễ?
Neel Kashkari kêu gọi Fed theo đuổi một lộ trình thắt chặt dần dần, có thể bắt đầu nâng lãi suất từ tháng 9, nhưng tránh những cú sốc tăng mạnh. Ông lập luận rằng tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp vẫn mạnh, người tiêu dùng còn sức mua và thị trường lao động vẫn đứng vững; trong bối cảnh đó, khó có thể nói chính sách tiền tệ hiện nay đã đủ “phanh” nền kinh tế.
Điểm đáng chú ý trong lập luận này là sự nhấn mạnh vào các cú sốc nguồn cung liên tiếp, từ giá dầu đến căng thẳng địa chính trị, vốn đang tiếp tục gây áp lực lên người tiêu dùng. Dù dữ liệu tháng 6 cho thấy lạm phát có phần hạ nhiệt nhờ giá dầu giảm và căng thẳng tại Trung Đông tạm lắng, Kashkari vẫn không tin rằng áp lực lạm phát đã được dập tắt.
Thị trường tài chính dường như chia sẻ phần nào góc nhìn này khi công cụ định giá lãi suất cho thấy xác suất khá lớn Fed sẽ nâng lãi suất trong tháng 9 hoặc muộn hơn, và đã định giá đầy đủ khả năng có hai đợt tăng trước tháng 6 năm sau. Tuy nhiên, Kashkari khẳng định ông không cam kết một mốc thời gian cố định, nhấn mạnh rằng quyết định FOMC ngày 15 - 16/9 sẽ phụ thuộc vào chuỗi dữ liệu mới. Điều này khiến thị trường bị treo giữa hai thái cực: chờ một lộ trình nâng lãi suất rõ ràng nhưng lại chỉ nhận được những tín hiệu có điều kiện.
Chiến lược truyền thông mới đẩy chi phí vay dài hạn lên cao
Chiến lược truyền thông hạn chế của Warsh đang có tác động rất thực: lợi suất trái phiếu dài hạn tăng mạnh, kéo theo chi phí vay tăng cho cả chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình. Lợi suất trái phiếu 30 năm tăng từ khoảng 5,12% lên 5,24%, trong khi lợi suất hai năm lại giảm, làm biên chênh lệch nới rộng với mức biến động mạnh nhất gần một năm.
Khi lợi suất dài hạn tăng, chính phủ phải chịu chi phí phát hành nợ mới cao hơn, còn người mua nhà, người vay mua ô tô, sử dụng thẻ tín dụng và doanh nghiệp huy động vốn đều phải trả lãi cao hơn. Việc Fed duy trì lãi suất cao trong khi để thị trường tự đẩy thêm chi phí vay dài hạn lên đã tạo thế “thắt chặt kép” cho nền kinh tế: lãi suất chính sách không giảm, còn đường cong lợi suất bị kéo lên ở đầu dài hạn.
Trong khi đó, thị trường tài chính bị bao phủ bởi nhiều biến số: giá dầu tăng do xung đột tại Iran, áp lực thuế quan mới, và những hoài nghi về làn sóng chi tiêu cho trí tuệ nhân tạo. Diễn biến này cho thấy nếu Fed tiếp tục truyền thông mơ hồ, thị trường sẽ buộc phải gánh thêm mức bù rủi ro, nghĩa là chi phí vốn cao hơn – đúng nghịch với mong muốn ổn định của bất kỳ chính sách tiền tệ Fed nào.
Người đi vay và nhà đầu tư kẹt giữa lạm phát và lãi suất
Trong cuộc giằng co chính sách này, người chịu thiệt trực tiếp là người tiêu dùng và doanh nghiệp. Việc Fed giữ lãi suất cơ bản Mỹ ở vùng cao kéo dài tiếp tục đẩy chi phí vay mua nhà, ô tô, thẻ tín dụng và vốn đầu tư lên, kìm hãm tiêu dùng, đầu tư và cả thị trường việc làm. Khi lợi suất dài hạn cùng lúc tăng thêm, nhiều người vay sẽ đối mặt với mức lãi “kép” – vừa cao do chính sách, vừa cao do thị trường.
Áp lực lạm phát dù đã giảm từ 4,2% xuống 3,5% vẫn đủ khiến gánh nặng sinh hoạt tăng, đặc biệt là chi phí nhiên liệu. Trong khi đó, lạm phát trên 3% vẫn cao hơn mục tiêu 2%, nghĩa là người tiêu dùng vừa chịu giá cả leo thang, vừa bị siết khả năng chi tiêu do lãi suất cao. Diễn biến thị trường hiện nay đang làm suy yếu khả năng chi trả của người dân, nhất là các khoản chi trả định kỳ dựa trên vay trả góp.
Điều nghịch lý là, dù FOMC chưa nâng lãi suất, chiến lược truyền thông mới đã tạo hiệu ứng như thể Fed đang thắt chặt thêm. Nhà đầu tư trái phiếu đòi hỏi lợi suất dài hạn cao hơn vì lo ngại lạm phát kéo dài, trong khi vẫn hạ kỳ vọng về việc Fed sớm nâng lãi suất ngắn hạn. Kết quả là người đi vay bị mắc kẹt giữa hai rủi ro: lạm phát chưa được dập tắt và khả năng nâng lãi suất trong tương lai vẫn treo lơ lửng.
