Đối thoại Mỹ - Trung: Tín hiệu tích cực nhưng không phải phép màu
Đối thoại thương mại Mỹ Trung Quốc là quá trình hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sử dụng các kênh tham vấn kinh tế để xử lý bất đồng về thuế quan, chuỗi cung ứng và đầu tư, nhằm giảm rủi ro xung đột thương mại lan sang tài chính và tăng trưởng toàn cầu, nhưng không thể thay thế các cải cách cấu trúc trong nước về ngân sách, tiết kiệm và nhu cầu tiêu dùng nội địa.
Ngày 30-7, Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong đã điện đàm với Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer; hai bên nhất trí tiếp tục phát huy vai trò của cơ chế tham vấn kinh tế - thương mại để tăng cường trao đổi, củng cố lòng tin, thu hẹp khác biệt và mở rộng hợp tác. Diễn biến này là lời nhắc rằng đối thoại kinh tế toàn cầu không phải là sự lựa chọn, mà là điều kiện tối thiểu để hệ thống kinh tế thế giới tránh rơi vào những cú sốc khó kiểm soát. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào tín hiệu tích cực này mà bỏ qua “căn bệnh nền” là thâm hụt ngân sách Mỹ và nhu cầu nội địa Trung Quốc yếu, thế giới có nguy cơ đánh giá thấp rủi ro.
Từ thuế 12,5% đến Hội đồng Thương mại: Giảm nhiệt, không đảo chiều
Cuộc điện đàm diễn ra ngay sau khi Washington áp mức thuế 12,5% đối với hàng hóa Trung Quốc trong gói thuế mới áp dụng cho khoảng 60 quốc gia với lý do chống lao động cưỡng bức. Đây không phải dấu hiệu nhượng bộ, mà là sự thừa nhận rằng căng thẳng Mỹ Trung Quốc thương mại đã vượt xa một cuộc chiến thuế quan thông thường, lan sang công nghệ cao, đầu tư, kiểm soát xuất khẩu và hạn chế doanh nghiệp.
Điểm mới đáng chú ý là hai bên thúc đẩy thành lập Hội đồng Thương mại Trung Quốc - Mỹ và nghiên cứu khuôn khổ cắt giảm thuế quan đối ứng đối với lượng hàng hóa trị giá khoảng 30 tỷ USD của mỗi bên. Nếu vận hành đều đặn, kênh này có thể trở thành “van an toàn” cho đối thoại kinh tế toàn cầu, giúp xử lý tranh chấp sớm hơn thay vì đợi tới lúc khủng hoảng. Nhưng các bước này chủ yếu mang tính quản lý rủi ro; chúng không đủ sức đảo ngược xu thế cạnh tranh chiến lược, cũng không đụng tới gốc rễ mất cân đối tiết kiệm – đầu tư mà các tổ chức tài chính quốc tế đã cảnh báo.
Thâm hụt ngân sách Mỹ: Cơn nghiện vốn ngoại và rủi ro lan truyền
Trong khi giới chính trị Mỹ thích đổ lỗi cho thâm hụt thương mại, vấn đề sâu hơn là thâm hụt ngân sách Mỹ kéo dài. Đây là cỗ máy đốt tiền nuôi tiêu dùng và đầu tư, được tài trợ bằng dòng vốn ngoại khổng lồ nhờ nhu cầu dài hạn với tài sản định giá bằng USD và sức hút công nghệ của Mỹ. Năm 2025, thâm hụt tài khoản vãng lai của Mỹ tiệm cận 3,6% GDP, dù vẫn thấp hơn mức đỉnh 6% trước khủng hoảng 2008.
Theo các phân tích kinh tế quốc tế, Mỹ có thể “chịu đựng” thâm hụt lâu hơn nhiều quốc gia khác, nhưng cái giá là rủi ro tài chính ngày càng vượt ra ngoài biên giới. Danh mục đầu tư toàn cầu đang nắm tỷ trọng lớn tài sản bằng USD, cổ phiếu và trái phiếu Mỹ, tập trung vào nhóm hẹp các cổ phiếu liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Chỉ cần một đợt điều chỉnh mạnh tại thị trường Mỹ, hiệu ứng dây chuyền có thể cuốn theo thị trường tài chính và kinh tế thực trên toàn thế giới. Nói cách khác, thâm hụt ngân sách Mỹ không chỉ là bài toán chính trị nội địa; đó là nguồn rủi ro hệ thống cho bất kỳ nền kinh tế nào phụ thuộc vào đồng USD và thị trường vốn Mỹ.
Nhu cầu nội địa Trung Quốc yếu: Thặng dư lớn, tăng trưởng mong manh
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc không gặp vấn đề thâm hụt mà là thặng dư; năm 2025, thặng dư tài khoản vãng lai đạt 3,7% GDP, thấp hơn đáng kể mức trên 9% trước khủng hoảng 2008. Nhưng con số đẹp này che giấu một thực tế kém lạc quan: thặng dư phản ánh nhu cầu nội địa Trung Quốc yếu so với năng lực sản xuất. Sức mua nội địa không theo kịp khả năng sản xuất, buộc nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu để hấp thụ công suất.
Nguyên nhân đã được chỉ rõ: thị trường bất động sản suy yếu, tâm lý tiết kiệm phòng ngừa rủi ro của người dân, và áp lực dân số bất lợi. Chính sách công nghiệp, trợ cấp và mở rộng năng lực trong các ngành xe điện, pin, năng lượng mặt trời càng khuếch đại dư thừa công suất, đẩy “Cú sốc Trung Quốc 2.0” sang các ngành công nghệ cao. Kết quả là, nhu cầu nội địa Trung Quốc yếu trở thành nguồn mất cân đối mới, gây sức ép lên nhà sản xuất ở châu Âu và các nền kinh tế đang phát triển, đồng thời nuôi dưỡng làn sóng bảo hộ mới – mà các biện pháp thuế quan của Mỹ chỉ là biểu hiện bề mặt.
Chi phí thực tế cho doanh nghiệp, người tiêu dùng và triển vọng toàn cầu
Những tranh chấp Mỹ Trung Quốc thương mại không phải câu chuyện trừu tượng. Phần lớn chi phí từ các mức thuế bổ sung cuối cùng được chuyển vào giá thành sản phẩm, làm tăng gánh nặng cho doanh nghiệp nhập khẩu và người tiêu dùng. Nhiều doanh nghiệp Mỹ phải đối mặt với chi phí nguyên liệu, linh kiện cao hơn, trong khi không ít doanh nghiệp Trung Quốc mất thị trường xuất khẩu và buộc điều chỉnh chuỗi sản xuất. Bất kỳ rào cản thương mại nào cũng khiến chi phí logistics tăng, thời gian giao hàng kéo dài và bất ổn đầu tư quốc tế lớn hơn.
Trong bối cảnh này, việc hai bên tăng cường cơ chế tham vấn được xem là bước đi cần thiết để kiểm soát bất đồng và hạn chế nguy cơ leo thang. Nhưng đó chỉ là hàng rào phòng hộ, không phải nền móng. Để giảm rủi ro đối thoại kinh tế toàn cầu biến thành khủng hoảng mới, Mỹ phải từng bước giải bài toán thâm hụt ngân sách, Trung Quốc phải tăng nhu cầu nội địa thông qua an sinh xã hội và hỗ trợ thu nhập, còn các thể chế như IMF, BIS và FSB cần tăng giám sát dòng vốn, đòn bẩy và phối hợp chính sách thận trọng vĩ mô. Nếu không, mọi tín hiệu tích cực từ đối thoại chỉ là lớp sơn mỏng phủ lên những vết nứt cấu trúc ngày càng rộng.
