Chương trình giáo dục mới 2026 là gì và vì sao phải sửa?
Chương trình giáo dục mới 2026 là đợt rà soát, chỉnh sửa đồng bộ chương trình giáo dục phổ thông 2018 và sách giáo khoa, với mục tiêu tinh giản nội dung, tăng cường thực hành, giảm áp lực thi cử và đáp ứng các yêu cầu mới về năng lực số, ngoại ngữ, kỹ năng sống và môi trường học đường an toàn cho học sinh. Bộ GD-ĐT đã ban hành quyết định về nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cho năm học 2026-2027, trong đó nhấn mạnh việc sửa đổi đồng bộ chương trình giáo dục và sách giáo khoa để đáp ứng yêu cầu mới. Điều này không chỉ là chỉnh lại vài bài học, mà là “đụng” vào cách dạy, cách học, cách thi, thậm chí cả cách nhà trường tổ chức hoạt động hai buổi/ngày, tăng trải nghiệm, STEM, ngoại ngữ, năng lực số và ứng dụng AI có chọn lọc.
Những bất cập sau 5 năm và lý do phải chỉnh sách giáo khoa
Sau 5 năm thực hiện chương trình 2018, những bất cập không còn là chuyện lý thuyết trên giấy mà hiện rõ trong từng lớp học. Nhiều giáo viên phản ánh các môn tích hợp như Khoa học tự nhiên (gộp Vật lí, Hóa học, Sinh học) hay Lịch sử và Địa lí gây khó cho cả thầy lẫn trò: một giáo viên không thể cùng lúc có chuyên môn sâu ở cả ba lĩnh vực nên việc dạy và học trở nên chắp vá, mất cân đối, thậm chí có phần nội dung bị “né” vì ngoài sở trường. Ở nhiều trường, Khoa học tự nhiên thành “1 môn, 3 thầy cô, 6 cuốn vở”, khiến kiểm tra, đánh giá phức tạp, khó phản ánh đúng năng lực học sinh. Một giáo viên đã nói thẳng: một chương trình tiến bộ là chương trình “dám nhận sai để sửa”, chứ không phải bất biến dù thực tế đã báo động.
Từ giảm tải đến tăng thực hành: học sinh được gì, mất gì?
Ở tầng chính sách, khẩu hiệu của chương trình giáo dục mới 2026 nghe rất hứa hẹn: tinh giản nội dung, nâng cao chất lượng giờ học chính khóa, tổ chức dạy học hai buổi/ngày phù hợp điều kiện thực tế, tăng thực hành, trải nghiệm, giáo dục STEM, ngoại ngữ, năng lực số, ứng dụng AI có chọn lọc, nghệ thuật và giáo dục thể chất. Mô hình thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, cao đẳng cũng được hoàn thiện theo hướng gọn nhẹ, công bằng, minh bạch, giảm áp lực và chi phí xã hội, nhưng vẫn bảo đảm nghiêm túc và an toàn. Về lý thuyết, học sinh sẽ bớt học thuộc lòng, bớt “chạy đua” thành tích, thay vào đó là nhiều hoạt động thực tiễn, trải nghiệm nghề nghiệp, kỹ năng sống, giáo dục lịch sử, văn hóa, đạo đức, lối sống và trách nhiệm xã hội. Vấn đề là nhà trường có tổ chức được giờ học hai buổi/ngày đến nơi đến chốn, hay lại biến thành thêm bài tập và thêm… áp lực?
Phụ huynh cần biết gì để chuẩn bị cho năm học mới?
Với phụ huynh, chương trình giáo dục mới 2026 không phải chuyện “ở tít trên Bộ”, mà là những thay đổi rất cụ thể trong cách con học hằng ngày. Bộ GD-ĐT xác định sẽ cắt giảm các cuộc thi không cần thiết, hồ sơ sổ sách, hội họp không phục vụ chuyên môn để giáo viên tập trung dạy học thực chất hơn. Đồng thời, ngành giáo dục tiếp tục đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng đánh giá đúng năng lực và sự tiến bộ của người học, thay vì chỉ chạy theo điểm số. Cả nước sẽ dùng chung một bộ sách giáo khoa sửa đổi, bảo đảm tinh giản và phù hợp hơn với mô hình quản lí địa phương. Phụ huynh vì thế cần chuẩn bị cho năm học mới không phải bằng việc “mua thêm sách tham khảo”, mà bằng việc hiểu rõ sách giáo khoa sửa đổi, cách nhà trường tổ chức dạy học, cách con được đánh giá để đồng hành đúng hướng.
Ba hành động cụ thể phụ huynh nên làm ngay
Điểm yếu cố hữu của giáo dục Việt Nam là chủ trương đi trước, thói quen đi sau. Nếu phụ huynh không kịp điều chỉnh, chương trình giáo dục mới 2026 rất dễ bị biến thành “chương trình cũ trong chiếc áo mới”. Để tránh điều đó, có ba việc nên làm. Thứ nhất, chủ động trao đổi với giáo viên chủ nhiệm về cấu trúc môn học, nhất là các môn tích hợp, để hiểu con đang học cái gì, được đánh giá ra sao. Thứ hai, định hướng cho con chọn môn và hoạt động theo năng lực, sở thích, thay vì chọn theo “thầy nào dễ”, vì bản thân Bộ cũng đang xem đây là nghịch lý cần tháo gỡ. Thứ ba, chú trọng sức khỏe tinh thần của con: nhà trường được yêu cầu tăng cường tư vấn tâm lý, y tế trường học, phòng bạo lực học đường, bảo vệ trẻ trên môi trường mạng, nhưng gia đình vẫn là hàng rào đầu tiên.
