Chương trình mầm non thí điểm là gì và vì sao lại quan trọng với phụ huynh TP.HCM?
Chương trình mầm non thí điểm là chương trình giáo dục mầm non mới được Bộ GD-ĐT ban hành theo khung quốc gia, cho phép các cơ sở mầm non chủ động xây dựng chương trình riêng dựa trên khung này, nhằm phát triển phẩm chất, năng lực và kỹ năng của trẻ thông qua chăm sóc, nuôi dưỡng và các hoạt động giáo dục hằng ngày, thay vì chỉ dạy trẻ kiến thức rời rạc như trước. Điểm đáng chú ý với phụ huynh là chương trình giáo dục mầm non mới này đang được Sở GD-ĐT TP.HCM triển khai thí điểm tại 15 trường mầm non trong năm học 2026-2027, sau hội nghị chính thức tổ chức ngày 25.8 tại Trường mầm non Bến Thành, phường Bến Thành. Trước đó, khoảng 500 cán bộ quản lý, hiệu trưởng, hiệu phó và giáo viên nòng cốt đã được tập huấn trong 6 ngày tháng 8 để chuẩn bị cho việc áp dụng chương trình. Việc thí điểm không chỉ là thử nghiệm kỹ thuật; nó là thông điệp rằng giai đoạn mầm non phải được xem là nền tảng phát triển nhân cách và năng lực, không còn là “lớp tiền tiểu học” dạy chữ sớm như nhiều phụ huynh vẫn kỳ vọng.
Từ dạy trẻ “biết gì” sang phát triển phẩm chất và năng lực
Thay đổi quan trọng nhất của chương trình mầm non thí điểm là chuyển trọng tâm từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực của trẻ. Chương trình hướng đến 4 phẩm chất cốt lõi: yêu thương, trung thực, tôn trọng, trách nhiệm; cùng 5 năng lực nền tảng: thích ứng, giao tiếp, hợp tác, tự lực và giải quyết vấn đề, gắn với 5 năng lực đặc thù về thể chất, tình cảm – xã hội, ngôn ngữ, nhận thức và nghệ thuật. Điều này có nghĩa, thay vì hỏi “con hôm nay học được mấy chữ, mấy số”, phụ huynh nên quan tâm “con có biết chờ đến lượt, biết nói cảm ơn, biết tự chăm sóc bản thân, biết hợp tác với bạn hay không”. Giáo viên được yêu cầu tổ chức môi trường và hoạt động để trẻ hình thành phẩm chất, năng lực có thể vận dụng vào cuộc sống, tạo sự liên thông với chương trình giáo dục phổ thông 2018. Một phát biểu đáng nhớ là: chương trình thí điểm không yêu cầu giáo viên làm nhiều hơn, mà “làm khác đi” – chuyển từ thực hiện nội dung sang hướng tới sự phát triển từng trẻ.
Không hình thức, giảm áp lực cho trẻ và giáo viên: thay đổi này thể hiện trên lớp ra sao?
Khẩu hiệu “không hình thức, giảm áp lực” sẽ vô nghĩa nếu trên lớp trẻ vẫn phải ngồi học theo kiểu tiểu học thu nhỏ. Điểm tích cực là Sở GD-ĐT TP.HCM nhấn mạnh triển khai chương trình phải thực chất, giảm bớt báo cáo, sổ sách không cần thiết và không gia tăng áp lực cho đội ngũ giáo viên. Điều này, nếu được thực hiện đúng, sẽ giúp giáo viên tập trung vào quan sát, đánh giá sự phát triển của từng trẻ thay vì chạy theo thành tích. Với trẻ, chăm sóc, nuôi dưỡng và đảm bảo an toàn không còn là “phần việc nền” mà trở thành không gian giáo dục để hình thành nhân cách và năng lực. Mỗi hoạt động trong ngày – ăn, ngủ, chơi, vệ sinh – đều được coi là cơ hội giáo dục. Nội dung chương trình có thể được tổ chức qua nhiều loại hoạt động khác nhau, linh hoạt theo nhu cầu từng lớp, nhằm thúc đẩy phát triển kỹ năng trẻ em một cách tự nhiên và ít áp lực hơn. Nếu phụ huynh vẫn kỳ vọng “luyện chữ, làm bài”, sẽ đi ngược triết lý mới này.
Quyền chủ động cho nhà trường và yêu cầu năng lực mới của giáo viên
Khác với chương trình hiện hành mang tính hướng dẫn chung, chương trình giáo dục mầm non mới cho phép nhà trường chủ động phát triển chương trình riêng dựa trên khung quốc gia (Quyết định 388/QĐ-BGDĐT ngày 12.2.2026). Chương trình cấp trường được xây dựng theo 8 thành phần: tầm nhìn, sứ mệnh, giá trị cốt lõi; mục tiêu và chuẩn đầu ra; nội dung; phương pháp và hình thức; môi trường giáo dục; phối hợp gia đình – cộng đồng; kế hoạch thực hiện và đánh giá/điều chỉnh. Trọng tâm là chuẩn đầu ra theo độ tuổi rồi mới xác định nội dung tương ứng. Điểm đáng bàn là sự đổi vai của giáo viên mầm non. Họ không còn là người “thực hiện chương trình cho sẵn”, mà phải có năng lực xây dựng kế hoạch giáo dục phù hợp thực tế, thiết kế môi trường mở và bao dung, tổ chức hoạt động lấy phẩm chất – năng lực trẻ làm mục tiêu, quan sát và điều chỉnh theo sự phát triển của từng em. Bộ chương trình thí điểm với 6 mô-đun đào tạo cho thấy mục tiêu không chỉ đổi nội dung mà còn nâng năng lực người triển khai. Phụ huynh cần lắng nghe giáo viên nhiều hơn, thay vì áp ý muốn cá nhân lên hoạt động lớp.
Tác động lâu dài đến trẻ và câu hỏi phụ huynh cần tự đặt ra
Việc 15 trường mầm non tại TP.HCM tham gia chương trình mầm non thí điểm trong năm học 2026-2027 không chỉ là thử nghiệm kỹ thuật mà là phép đo thái độ xã hội với giáo dục mầm non. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng môi trường giáo dục phù hợp, chất lượng và đáp ứng tốt hơn nhu cầu phát triển của mỗi trẻ. Khi phẩm chất và năng lực được nuôi dưỡng từ sớm, trẻ có nền tảng tốt hơn để bước vào phổ thông, giảm sốc khi chuyển cấp, và có khả năng thích ứng, giao tiếp, hợp tác tốt hơn. Tuy nhiên, thành công hay không phụ thuộc một phần lớn vào cách phụ huynh nhìn nhận. Nếu vẫn so sánh con theo số lượng chữ, số, hoặc ép trẻ học thêm ngoài chương trình, áp lực sẽ quay trở lại, phá vỡ triết lý “giảm áp lực”. Câu hỏi thực sự phụ huynh cần tự đặt ra không phải “con học được bao nhiêu kiến thức”, mà là “con đang trở thành người thế nào: có biết yêu thương, tôn trọng, có tự tin và biết giải quyết vấn đề?”. Chính sự đồng thuận giữa gia đình – nhà trường mới quyết định chương trình giáo dục mầm non mới có trở thành bước ngoặt hay không.
