Chương trình mầm non mới: cuộc “đổi vai” giữa cô và trẻ
Chương trình mầm non mới là chương trình giáo dục đang được thí điểm tại các cơ sở mầm non miền Trung, định hướng lại phương pháp dạy học mầm non theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, tăng cường học qua chơi, trải nghiệm, đồng thời gắn kết với chương trình phổ thông để chuẩn bị cho trẻ chuyển tiếp lên lớp 1 một cách tự tin và toàn diện. Năm học 2026 - 2027, các cơ sở giáo dục mầm non miền Trung bắt đầu triển khai thí điểm chương trình này, đặt ra yêu cầu đổi mới từ cách tiếp cận đến tổ chức hoạt động. Không còn mô hình “cô nói – trẻ nghe” là chủ đạo, giáo viên được khuyến khích đồng hành, lắng nghe, tạo môi trường để trẻ chủ động chơi, trải nghiệm, khám phá và phát triển theo khả năng. Điều đó đồng nghĩa phụ huynh phải thay đổi kỳ vọng: thay vì hỏi con “hôm nay học được mấy chữ, mấy số?”, cần quan tâm hơn đến con đã tương tác, hợp tác và tự tin như thế nào.
Miền Trung thí điểm chương trình: quy mô nhỏ, tác động lớn
Điểm đáng chú ý của giáo dục mầm non 2026-2027 là việc triển khai thí điểm chương trình mầm non mới tại ba tỉnh Thanh Hóa, Hà Tĩnh và Quảng Trị, mỗi địa phương lựa chọn 15 cơ sở giáo dục mầm non tham gia. Hà Tĩnh đã bắt đầu áp dụng tại 15 trường, với các đợt tập huấn chuyên sâu cho gần 150 cán bộ quản lý, giáo viên. Theo cô Nguyễn Thị Nguyệt, chương trình mới có tính khoa học, kế thừa ưu điểm của chương trình hiện hành, đồng thời bổ sung, hoàn thiện nội dung để đáp ứng tốt hơn yêu cầu chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ trong giai đoạn mới. Dù quy mô thí điểm còn giới hạn, nhưng đây là bước đi thể hiện quyết tâm đổi mới giáo dục sớm, không chỉ sửa vài hoạt động nhỏ mà chạm vào cốt lõi: phẩm chất và năng lực trẻ. Nếu thí điểm thành công, cách các trường mầm non tổ chức dạy và học ở khu vực này sẽ trở thành tham chiếu cho cả hệ thống.
Từ “trẻ biết gì” đến “trẻ làm được gì”: dịch chuyển trọng tâm giáo dục
Thông điệp mạnh nhất của chương trình mầm non mới là dịch chuyển trọng tâm từ “trẻ biết gì” sang “trẻ làm được gì, cư xử ra sao, ứng dụng thế nào”. Chương trình định hướng phát triển đồng thời 4 phẩm chất và 5 năng lực cốt lõi của trẻ, gắn với chương trình giáo dục phổ thông để hỗ trợ quá trình chuyển tiếp từ mầm non lên lớp 1. Theo cô Nguyệt, chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 không chỉ là trang bị kiến thức mà quan trọng hơn là hình thành sự tự tin, khả năng thích ứng, giao tiếp, hợp tác và chủ động trong học tập. Học thông qua chơi, thực hành và trải nghiệm được tăng cường, tạo điều kiện để giáo viên thiết kế hoạt động theo nhu cầu, hứng thú, khả năng và nhịp độ phát triển của từng trẻ. Nhờ vậy, việc học diễn ra tự nhiên, nhẹ nhàng và gần với cuộc sống, giúp nhà trường theo dõi sự phát triển của trẻ toàn diện hơn thay vì chỉ quan tâm đến việc trẻ đạt được yêu cầu cụ thể nào đó. Đây là một quan điểm giáo dục tiến bộ, nhưng sẽ khiến những phụ huynh quen “đếm bài, đếm chữ” cảm thấy hụt hẫng nếu không kịp thay đổi cách nhìn.
Phương pháp dạy học mầm non mới: cô lùi lại, trẻ bước lên
Chương trình mầm non mới không thể thành công nếu phương pháp dạy học mầm non không thay đổi. Giáo viên được yêu cầu chuyển từ dạy trẻ sang đồng hành cùng trẻ; từ áp đặt sang tôn trọng; từ truyền đạt sang khơi gợi; từ làm thay sang trao cơ hội cho trẻ tự làm; từ chú trọng kết quả trước mắt sang quan tâm đến sự phát triển lâu dài của mỗi đứa trẻ. Học thông qua chơi, thực hành và trải nghiệm được tăng cường, giúp năng lực giao tiếp, hợp tác, tự lập, giải quyết vấn đề và sáng tạo của trẻ được bộc lộ rõ hơn. Theo hiệu trưởng một trường mầm non ở Thanh Hóa, ưu điểm lớn nhất là chương trình tạo nhiều cơ hội để trẻ được chủ động trong học tập và vui chơi: trẻ không chỉ nghe cô hướng dẫn mà được tự lựa chọn, thực hành, trải nghiệm, đặt câu hỏi và tìm cách giải quyết vấn đề phù hợp với lứa tuổi. Phụ huynh cần hiểu: nếu chương trình mới lấy trẻ làm trung tâm thì môi trường giáo dục phải tạo điều kiện để trẻ được lựa chọn, thực hành, khám phá và sáng tạo.
Phụ huynh cần làm gì để đồng hành với đổi mới giáo dục sớm?
Điểm yếu thường gặp trong đổi mới giáo dục sớm là phụ huynh không được “lôi vào cuộc”. Với chương trình mầm non mới, nếu cha mẹ vẫn chỉ kỳ vọng con đọc viết sớm, làm bài nhanh, họ sẽ vô tình gây áp lực ngược lại lên nhà trường. Trong khi đó, nhà trường xác định quá trình thí điểm phải được theo dõi, điều chỉnh thường xuyên qua dự giờ, trao đổi chuyên môn và lắng nghe phản hồi từ phụ huynh, hướng tới môi trường an toàn, thân thiện, nơi trẻ được chơi, trải nghiệm và phát triển theo nhu cầu. Việc thí điểm sẽ đi cùng theo dõi, đánh giá, phản hồi và điều chỉnh để tạo ra giá trị thực tiễn. Về lâu dài, các trường mong muốn học sinh ở những điểm trường khác nhau đều từng bước được tiếp cận những giá trị cốt lõi của chương trình mới, qua đó rút ngắn khoảng cách về điều kiện và cơ hội học tập. Phụ huynh miền Trung vì thế cần chủ động tìm hiểu chương trình, trao đổi thường xuyên với giáo viên, chấp nhận rằng “con chơi nhiều hơn học” là một lựa chọn có chủ đích chứ không phải sự buông lỏng. Đây là cơ hội để thế hệ trẻ bước vào tiểu học với tâm thế khỏe mạnh, chứ không phải chiếc “bảng điểm” đẹp nhưng non yếu về năng lực sống.
