Myanmar nổi lên trên bản đồ xuất khẩu gạo Đông Nam Á
Sự trỗi dậy của gạo Myanmar tại Philippines thể hiện một bước ngoặt trong xuất khẩu gạo Đông Nam Á, khi một nguồn cung mới với giống GW-11 chất lượng cao bất ngờ vượt lên cả Thái Lan và tạo áp lực cạnh tranh trực diện với Việt Nam, qua đó báo hiệu giai đoạn tái cấu trúc sâu hơn trong thị trường gạo khu vực và giá gạo quốc tế. Nhu cầu tăng mạnh tại Philippines đang giúp gạo GW-11 của Myanmar được bán với mức giá thuộc nhóm cao nhất, cao hơn đáng kể so với gạo cùng loại từ Thái Lan. Điều này không chỉ là câu chuyện về một giống lúa mới, mà là tín hiệu cho thấy các nhà nhập khẩu đang sẵn sàng dịch chuyển khỏi những đối tác truyền thống nếu tìm được sản phẩm phù hợp hơn về chất lượng và ổn định nguồn cung.
Từ tháng 4 đến tháng 8, Myanmar đã xuất khẩu hơn 800.000 tấn gạo ra thị trường quốc tế. Con số này cho thấy nước này không còn là "diễn viên phụ" trong xuất khẩu gạo Đông Nam Á. Philippines trở thành một trong những thị trường lớn đối với gạo GW-11, dù giống lúa này mới thâm nhập trong năm nay sau khi được Myanmar xuất khẩu sang Trung Quốc lần đầu vào năm 2024. Việc một giống gạo mới nhanh chóng được chấp nhận ở nhiều thị trường cùng lúc báo hiệu rằng chuỗi cung ứng gạo khu vực đang linh hoạt hơn trước, và lợi thế không còn nằm cố định ở những thương hiệu gạo lâu đời.
GW-11: chất lượng hạt gạo thắng thế trong cuộc cạnh tranh giá trị
Điểm đáng chú ý của gạo Myanmar Philippines nằm ở bản chất sản phẩm hơn là công nghệ chế biến. Theo Liên đoàn Lúa gạo Myanmar, lợi thế của GW-11 đến từ chất lượng tự nhiên của hạt gạo cùng điều kiện đất đai và nguồn nước thuận lợi, giúp tạo ra phẩm cấp cao trên thị trường xuất khẩu. Khi những lô GW-11 đầu tiên từ vùng Ayeyawady được xuất khẩu sang Philippines, giá bán chỉ ở mức trung bình, nhưng nhu cầu tăng nhanh đã kéo giá lên mức được xem là kỷ lục. Đây là minh chứng rõ ràng rằng trong cạnh tranh gạo khu vực, chất lượng cảm nhận của người tiêu dùng cuối cùng đang trở thành yếu tố phân định thắng thua, hơn là chỉ dựa vào giá.
GW-11 là giống lúa vụ hè thu có năng suất cao, được trồng tại Ayeyawady, Yangon, Bago, Mandalay và Nay Pyi Taw, với phần lớn diện tích gieo cấy trong vụ hè thu và một phần nhỏ trong mùa mưa. Nhu cầu tăng đã đẩy các doanh nghiệp xuất khẩu Myanmar vào thế phải cạnh tranh để thu mua nguồn hàng, trong khi nông dân tại Mandalay bán được gạo với mức giá tốt hơn. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Nhu cầu tăng mạnh tại Philippines đang giúp gạo GW-11 của Myanmar được bán với giá kỷ lục, cao hơn đáng kể so với gạo cùng loại từ Thái Lan". Điều này cho thấy một giống lúa được định vị đúng sẽ tạo lợi ích đồng thời cho cả nông dân và doanh nghiệp.
Thái Lan lấy lại vị thế tại Malaysia và ý nghĩa với Việt Nam
Trong khi Myanmar bứt phá ở Philippines, thị trường gạo Thái Lan lại ghi nhận một cú bật đáng kể tại Malaysia. Trong 6 tháng đầu năm, Thái Lan đã trở lại vị trí nhà cung cấp gạo lớn nhất cho Malaysia, vượt Việt Nam và Ấn Độ nhờ nhu cầu tăng cao đối với gạo trắng. Phần lớn lượng gạo Thái Lan xuất sang Malaysia là gạo trắng, loại gạo được người tiêu dùng tại bán đảo Malaysia ưa chuộng nhờ đặc tính tương đối dai và nở khi nấu chín. Đây là ví dụ điển hình cho việc hiểu rõ khẩu vị thị trường giúp một nước xuất khẩu củng cố vị thế ngay cả khi chịu áp lực cạnh tranh gay gắt từ những đối thủ mạnh như Việt Nam.
Số liệu do đơn vị nhập khẩu gạo được ủy quyền của Malaysia cho thấy nước này đã nhập tổng cộng 710.656 tấn gạo trong nửa đầu năm, trong đó gạo Thái Lan đạt 327.995 tấn, chiếm khoảng 46% tổng lượng nhập khẩu. Việt Nam đứng thứ hai với 232.416 tấn, tiếp theo là Ấn Độ và Campuchia. Cục Thương mại Quốc tế Thái Lan dự báo lượng gạo xuất khẩu sang Malaysia có thể vượt 700.000 tấn trong năm, nếu đạt được đây sẽ là mức cao nhất trong hơn 20 năm. Câu trích dẫn đáng chú ý: "Trong 6 tháng đầu năm, Thái Lan đã trở lại vị trí nhà cung cấp gạo lớn nhất cho Malaysia, vượt Việt Nam và Ấn Độ". Với Việt Nam, mất vị trí dẫn đầu về khối lượng ở một thị trường quan trọng đặt ra câu hỏi về chiến lược sản phẩm và phân khúc.
Áp lực mới đối với Việt Nam trong cạnh tranh gạo khu vực
Việt Nam đồng thời chịu sức ép từ hai hướng: gạo Myanmar Philippines nổi lên như đối thủ mới, còn Thái Lan củng cố vị thế ở Malaysia. Việt Nam và Thái Lan đều xuất khẩu gạo sang Philippines, nhưng người mua tại đây đang dành sự quan tâm lớn hơn cho GW-11 nhờ chất lượng hạt gạo. Ở Malaysia, BERNAS đánh giá Thái Lan là nguồn cung quan trọng và đáng tin cậy, không chỉ về giá bán mà còn về chất lượng, khả năng duy trì nguồn cung ổn định và tiến độ giao hàng. Điều này tạo ra bức tranh cạnh tranh gạo khu vực ngày càng khốc liệt, nơi Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế giá hoặc sản lượng, mà buộc phải nâng tầm chiến lược về chất lượng, thương hiệu và sự ổn định.
Điều đáng nói là cấu trúc thị trường đang thay đổi theo hướng phân hóa: Philippines tìm kiếm gạo chất lượng cao từ Myanmar, Malaysia tăng nhập gạo trắng từ Thái Lan, trong khi gạo thơm và gạo chất lượng cao vẫn còn dư địa nhưng phải cạnh tranh về giá với nhiều quốc gia khác. Cục Ngoại thương Thái Lan dự kiến phối hợp với doanh nghiệp tư nhân để duy trì tiêu chuẩn chất lượng, đồng thời mở rộng thị trường cho cả gạo trắng và gạo chất lượng cao. Nếu Việt Nam không có bước đi tương xứng về chuẩn hóa chất lượng, xây dựng phân khúc sản phẩm và đáp ứng sát nhu cầu từng thị trường, lợi thế hiện tại rất dễ bị xói mòn trước những đối thủ đang điều chỉnh chiến lược một cách chủ động.
Tương lai xuất khẩu gạo Đông Nam Á: cơ hội và cảnh báo
Nhìn về phía trước, xuất khẩu gạo Đông Nam Á sẽ tiếp tục chịu chi phối bởi những thị trường lớn trong khu vực như Philippines và Malaysia. Philippines đang chuẩn bị mua tới 5 triệu tấn gạo, qua đó duy trì nhu cầu lớn đối với GW-11 và mở rộng cơ hội cho Myanmar. Liên đoàn Lúa gạo Myanmar cho rằng nhu cầu này đang mở ra khả năng tăng diện tích canh tác GW-11 tại nhiều khu vực khác, nhưng đồng thời nhấn mạnh rằng việc tăng sản lượng phải đi cùng kiểm soát chất lượng để duy trì lợi thế trên thị trường xuất khẩu. Đây là bài học trực tiếp cho mọi nước xuất khẩu: tăng trưởng khối lượng nếu không gắn với quản trị chất lượng sẽ chỉ là thành tích ngắn hạn.
Ở hướng ngược lại, Thái Lan đặt mục tiêu nâng xuất khẩu gạo sang Malaysia lên mức cao nhất hơn 20 năm, dựa trên chiến lược tập trung vào gạo trắng được người tiêu dùng bản địa ưa chuộng và củng cố hình ảnh "nguồn cung đáng tin cậy". Với Việt Nam, những diễn biến này là lời cảnh báo rõ ràng: thời kỳ chỉ cạnh tranh bằng ưu thế giá đã qua, và bản đồ giá gạo quốc tế đang hình thành dựa trên chất lượng phân khúc, ổn định nguồn cung và hiểu biết sâu về thị hiếu từng thị trường. Nếu biết tận dụng xu hướng tái cấu trúc, xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn có thể nâng cấp vị thế từ nhà cung cấp lớn thành nhà cung cấp có thương hiệu và giá trị, thay vì bị cuốn vào cuộc đua giá ngày càng khắc nghiệt.
