Cuộc đua GDP Việt Nam trong ASEAN: từ "chiếu dưới" thành nhóm dẫn đầu
Cuộc đua GDP Việt Nam ASEAN là quá trình so sánh quỹ đạo tăng trưởng, quy mô nền kinh tế và thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam với các nước Đông Nam Á khác, nhằm đánh giá tốc độ thu hẹp khoảng cách, khả năng vượt lên về thứ hạng cũng như rủi ro mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình dù quy mô GDP tăng nhanh. Khoảng ba thập kỷ qua, Việt Nam đã dịch chuyển từ vị thế một nền kinh tế nghèo, đứng chiếu dưới trong ASEAN, sang nhóm có tốc độ tăng trưởng cao và quy mô ngày càng tiệm cận các nước lớn trong khu vực. Điều đáng nói là sự thăng hạng này không diễn ra ngẫu nhiên mà phản ánh một lựa chọn chính sách nhất quán: cải cách thể chế, mở cửa thương mại và kiên trì mô hình phát triển dựa trên công nghiệp chế biến, xuất khẩu.
Theo dữ liệu được trích dẫn, năm 1990 GDP Việt Nam chỉ bằng khoảng 1/8 Philippines; ngày nay, câu chuyện đã đảo ngược. Song song với đó, Việt Nam đã lên nhóm thu nhập trung bình cao, một cột mốc mà nhiều quốc gia cùng xuất phát điểm trong khu vực vẫn chưa chạm tới. Điều này cho thấy cuộc đua GDP không chỉ là trò chơi về con số mà còn là cuộc thử sức về năng lực cải cách và khả năng tận dụng hội nhập để tạo động lực tăng trưởng dài hạn. Việt Nam đang chứng minh rằng nếu biết phát huy lợi thế dân số và mở rộng thị trường đúng cách, một nền kinh tế từng ở đáy bảng xếp hạng khu vực có thể bước vào trung tâm bàn cờ ASEAN.
Việt Nam vượt Philippines: cú xoay trục định vị lại "ngôi sao" tăng trưởng ASEAN
Việc Việt Nam vượt Philippines về quy mô GDP là bước ngoặt mang tính biểu tượng: một nền kinh tế từng bị xem là đi sau đã vượt qua quốc gia từng là hình mẫu phát triển của khu vực. Theo một ước tính được nêu, GDP Việt Nam từng chỉ bằng gần 1/8 Philippines vào năm 1990; khoảng cách vẫn rất lớn đến năm 2000. Kể từ khi Đổi mới, Việt Nam lựa chọn chiến lược hội nhập sâu và đẩy mạnh sản xuất công nghiệp, trong khi Philippines tiến chậm hơn trong cải cách và không bứt phá được về năng lực xuất khẩu hàng hóa. Kết quả là, đến giai đoạn gần đây, Việt Nam đã đi trước trong xếp hạng quy mô kinh tế, dù xuất phát sau cả thập kỷ.
Theo một phân tích, bước ngoặt diễn ra khi Việt Nam lần đầu vượt Philippines về GDP và được xếp vào nhóm nước thu nhập trung bình cao. Ấn tượng hơn, Việt Nam chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ GDP toàn cầu nhưng lại chiếm gần 1,8% xuất khẩu hàng hóa thế giới, đứng thứ hai ASEAN về xuất khẩu, trong khi Philippines tụt lại. Đây là bằng chứng rõ ràng rằng nền kinh tế Việt Nam không chỉ lớn hơn mà còn gắn chặt hơn với chuỗi cung ứng toàn cầu. Quan điểm hợp lý là: sự vượt lên này sẽ khó đảo chiều, trừ khi Philippines có một làn sóng cải cách mới đủ mạnh để tái tạo động lực tăng trưởng mà họ đã đánh mất suốt nhiều năm.
| Chỉ tiêu | Việt Nam (quá khứ) | Philippines (quá khứ) |
|---|---|---|
| Vị thế tăng trưởng đầu thập niên 1990 | Một trong những nước nghèo nhất thế giới | Hình mẫu phát triển Đông Nam Á |
| Định hướng chiến lược | Đổi mới, mở cửa, đẩy mạnh công nghiệp và xuất khẩu | Cải cách chậm, vai trò xuất khẩu hàng hóa suy giảm |
| Vị thế hiện nay trong khu vực | Quy mô GDP đứng nhóm đầu, xuất khẩu thứ hai ASEAN | Quy mô GDP bị vượt qua, xuất khẩu tụt hạng |
Áp sát Thái Lan, tiệm cận Indonesia: Việt Nam đang đổi luật chơi GDP khu vực
Điểm gây chú ý nhất trong xếp hạng GDP Thái Lan và các nước lớn ASEAN là việc Việt Nam đã vươn lên đứng thứ 4 về quy mô GDP khu vực, áp sát Thái Lan và Indonesia. Khác với hành trình vượt Philippines, cuộc đua với Thái Lan là cuộc đua đường dài: Thái Lan từng là "con hổ mới" của châu Á nhưng đã mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình suốt nhiều thập kỷ. Việt Nam, nhờ tốc độ tăng trưởng được dự báo cao hơn, đang thu hẹp khoảng cách GDP nhanh chóng và có khả năng vượt Thái Lan vào cuối thập kỷ nếu quỹ đạo hiện tại được giữ vững. Điều này cho thấy bản đồ quyền lực kinh tế ASEAN đang dịch chuyển từ các nền kinh tế trưởng thành sang những nền kinh tế đang trỗi dậy.
Ở góc độ thu nhập bình quân đầu người, Việt Nam không thể so với Singapore hay Thái Lan vào thời điểm này, nhưng đã tiến gần Indonesia. Theo một dữ liệu, GNI bình quân đầu người Việt Nam đã tiệm cận mức của Indonesia, thu hẹp khoảng cách từng rất lớn trong quá khứ. Một nhận định từ Financial Times cho rằng với quỹ đạo hiện nay, Việt Nam thuộc số ít quốc gia có cơ hội vượt bẫy thu nhập trung bình. Lập luận hợp lý ở đây: nếu Việt Nam tránh được kịch bản dừng cải cách như Thái Lan, việc thay đổi xếp hạng GDP trong ASEAN sẽ đi kèm thay đổi thứ hạng về mức sống chứ không chỉ là các con số danh nghĩa.
Cuộc đua với Singapore: quy mô GDP có thể bắt kịp, mức sống vẫn là khoảng cách dài
Nhiều người bị ám ảnh bởi mục tiêu vượt Singapore về GDP Việt Nam ASEAN, nhưng nhìn từ thực tế, đây là cuộc đua khác hẳn so với Thái Lan hay Philippines. Theo báo cáo World Economic Outlook của IMF, GDP danh nghĩa Việt Nam vẫn thấp hơn Singapore một khoảng đáng kể và chưa được dự báo sẽ vượt trong giai đoạn tới. Dù tốc độ tăng trưởng thực của Việt Nam cao hơn nhiều, các yếu tố như tỷ giá, lạm phát và cập nhật số liệu vẫn khiến thời điểm vượt Singapore luôn dịch chuyển trong các bản dự báo mới. Sự thật khó tránh: một quốc gia với dân số ít, vai trò trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ khu vực như Singapore có thể duy trì quy mô GDP lớn mà không cần tốc độ tăng trưởng cao bằng Việt Nam.
Quan trọng hơn, ngay cả khi Việt Nam vượt Singapore về tổng GDP, điều đó không đồng nghĩa với việc mức sống tương đương. Khoảng cách lớn về GDP bình quân đầu người phản ánh khác biệt về năng suất, chất lượng thể chế và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Các chuyên gia trong nước nhiều lần nhấn mạnh đây là cuộc đua về chiều sâu cải cách: từ bảo vệ quyền tài sản, tạo môi trường kinh doanh minh bạch đến nâng năng suất lao động trong các ngành công nghệ, dữ liệu, bán dẫn, logistics, năng lượng xanh. Nếu chỉ nhìn vào thứ hạng GDP mà quên đi những biến số này, Việt Nam có nguy cơ dừng lại ở ngưỡng thu nhập trung bình cao mà không bứt phá lên được nhóm thu nhập cao như mục tiêu đã đặt ra.
Kết luận: Việt Nam cần bước sang giai đoạn tăng trưởng dựa trên chất lượng
Quỹ đạo hiện tại cho thấy Việt Nam đã vượt Philippines, áp sát Thái Lan và tiến gần Indonesia về thu nhập, đồng thời thu hẹp khoảng cách với Singapore về quy mô kinh tế. Đây là thành quả của ba thập kỷ cải cách thể chế, mở cửa thương mại và phát triển công nghiệp định hướng xuất khẩu. Tuy nhiên, chính tấm gương Thái Lan, Brazil hay Malaysia cho thấy không có gì đảm bảo rằng một nền kinh tế thoát nghèo sẽ tự động bước vào nhóm thu nhập cao. Bẫy thu nhập trung bình xuất hiện khi tăng trưởng dựa quá lâu vào lợi thế lao động rẻ và FDI, trong khi năng suất nội địa, đổi mới công nghệ và chất lượng thể chế không kịp cải thiện.
Lựa chọn hợp lý của Việt Nam trong thập kỷ tới phải là chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm, như các nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh. Cuộc đua GDP Việt Nam ASEAN đã sang hiệp mới: mục tiêu không chỉ là leo bảng xếp hạng GDP Thái Lan hay thu hẹp khoảng cách với Singapore, mà là xây dựng một nền kinh tế có năng suất cao, mức sống tốt và khả năng chống chịu trước những cú sốc bên ngoài. Khi đó, việc Việt Nam thăng hạng trong cuộc đua GDP sẽ không còn là câu hỏi "bao giờ bắt kịp ai", mà là câu chuyện tự khẳng định vị thế của chính mình trong khu vực và trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
