Khỏe mạnh không đồng nghĩa với an toàn
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, có thể diễn tiến từ sốt thông thường đến sốc, suy hô hấp hoặc tổn thương nhiều cơ quan và cần được nhân viên y tế đánh giá kịp thời. Vì vậy, nghĩ rằng người trẻ, khỏe hoặc không có bệnh nền sẽ tự vượt qua bệnh là một canh bạc không đáng thử. Một trường hợp được ghi nhận là nam thanh niên 23 tuổi, trước đó khỏe mạnh, nhập viện trong tình trạng sốc và suy hô hấp sau nhiều ngày uống thuốc tại nhà. Giai đoạn nguy hiểm thường bắt đầu khi người bệnh hạ sốt, khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7. Lúc này, thoát huyết tương có thể làm giảm thể tích tuần hoàn, gây tụt huyết áp; dịch thoát ra nhiều còn có thể dẫn đến tràn dịch và suy hô hấp. Hạ sốt vì thế không phải bằng chứng chắc chắn rằng bệnh đã qua.
Những triệu chứng sốt xuất huyết như sốt cao, đau đầu, đau nhức cơ thể, đau sau hốc mắt, buồn nôn hoặc phát ban là lý do để đi khám, nhất là khi đã ở vùng có dịch. Nôn nhiều cũng cần được lưu ý. Đến viện muộn, tự điều trị không đúng cách và tái nhiễm có thể làm tăng nguy cơ biến chứng sốt xuất huyết. Người bệnh có thể vẫn tỉnh táo ban đầu vì cơ thể đang bù trừ; đợi đến khi choáng, khó thở hoặc suy kiệt mới tìm trợ giúp có thể khiến việc xử trí khó khăn hơn.
Xét nghiệm phải đúng thời điểm mới có ý nghĩa
Xét nghiệm Dengue là xét nghiệm mẫu máu nhằm tìm virus Dengue hoặc các kháng thể mà hệ miễn dịch tạo ra để chống lại virus. Bác sĩ lựa chọn phương pháp dựa trên số ngày kể từ khi khởi phát sốt, triệu chứng, thăm khám và mục đích theo dõi; vì vậy, một kết quả riêng lẻ không thể thay thế đánh giá lâm sàng.
- NS1: tìm kháng nguyên của virus, thường được chỉ định từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 5. Kết quả dương tính gợi ý khả năng cao đang mắc bệnh, nhưng âm tính không loại trừ Dengue, nhất là khi xét nghiệm muộn hoặc lượng virus thấp.
- Kháng thể IgM IgG không xuất hiện cùng lúc. IgM thường bắt đầu xuất hiện từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 5 sau khởi phát triệu chứng và có thể gợi ý nhiễm cấp; IgG thường xuất hiện muộn hơn, khoảng ngày thứ 10 đến ngày thứ 14 trong lần nhiễm đầu, rồi có thể tồn tại nhiều năm.
- RT-PCR có thể phát hiện vật liệu di truyền của virus và thường được chỉ định trong 5 ngày đầu. Công thức máu không xác định trực tiếp virus nhưng giúp bác sĩ theo dõi tiểu cầu, hematocrit và diễn tiến nặng.
Do các chỉ số thay đổi theo giai đoạn bệnh, kết quả âm tính sớm hoặc muộn không nên được tự xem là giấy xác nhận không mắc sốt xuất huyết. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm lặp lại, nhất là khi cần theo dõi tiểu cầu và hematocrit.
Tái nhiễm và tự đọc kết quả đều có thể dẫn đến chủ quan
Dengue có bốn type virus và một người có thể mắc bệnh nhiều lần; miễn dịch sau khi nhiễm một type không bảo vệ lâu dài trước các type còn lại. Khi tái nhiễm type khác, kháng thể từ lần trước có thể không loại bỏ hoàn toàn virus mới mà tạo điều kiện để virus xâm nhập tế bào miễn dịch, làm phản ứng viêm mạnh hơn và tăng nguy cơ bệnh nặng. Điều đó không có nghĩa lần nhiễm đầu luôn nhẹ, hay mọi lần tái nhiễm đều chắc chắn nguy kịch. Nó cho thấy tiền sử từng mắc bệnh không phải lý do để trì hoãn khám.
Hãy đi khám nếu sốt cao kèm đau đầu, đau nhức cơ thể, buồn nôn, nôn nhiều hoặc nghi mắc Dengue; nhân viên y tế sẽ cân nhắc xét nghiệm theo ngày bệnh và theo dõi diễn tiến. Không cần nhịn ăn trước khi lấy máu làm xét nghiệm Dengue, nhưng cần khai chính xác ngày bắt đầu sốt để bác sĩ chọn phương pháp phù hợp. Đừng tự diễn giải NS1, IgM hay IgG: ý nghĩa kết quả phụ thuộc thời điểm, triệu chứng và các chỉ số khác, nên phải được bác sĩ đánh giá toàn diện. Kết luận thực tế rất rõ: khỏe mạnh không loại trừ bệnh nặng; khám sớm và làm theo hướng dẫn chuyên môn an toàn hơn chờ bệnh tự khỏi.
