Sốt xuất huyết Dengue: bệnh không chừa một ai, nhất là miền Nam
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue lây qua muỗi, gây sốt, đau nhức, thoát huyết tương và rối loạn đông máu; nếu không được phát hiện sớm và theo dõi đúng, bệnh có thể nhanh chóng chuyển nặng thành sốc, suy đa cơ quan và tử vong, kể cả ở người trẻ tưởng như khỏe mạnh. Giữa lúc số ca sốt xuất huyết Dengue tại miền Nam đang chiếm tới 73,1% tổng số ca mắc cả nước, việc coi đây là “bệnh mùa mưa bình thường” là một sai lầm nguy hiểm. Thực tế tại các bệnh viện tuyến cuối cho thấy những ca chuyển nặng Dengue phải điều trị bằng kỹ thuật cao như ECMO nhiều tuần, lọc máu liên tục, để lại gánh nặng sức khỏe, tài chính và tâm lý cho cả gia đình lẫn nhân viên y tế. Bài toán Dengue hiện nay không còn là chuyện riêng của chuyên gia mà là trách nhiệm phòng ngừa chủ động của từng hộ gia đình.
Những nhóm nguy cơ cao: không được phép lơ là dù chỉ một ngày
Các chuyên gia đã chỉ rõ người cao tuổi, người có bệnh nền, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người thừa cân, béo phì là nhóm nguy cơ cao chuyển nặng khi mắc sốt xuất huyết Dengue và cần được theo dõi sát. Ở người cao tuổi, quá trình lão hóa khiến hệ miễn dịch suy giảm và khả năng dự trữ sinh lý kém, các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, bệnh thận mạn làm việc điều trị thêm phức tạp. Nguy hiểm hơn, bệnh thường không biểu hiện điển hình: thay vì sốt cao, đau nhức, người bệnh có thể chỉ lừ đừ, bồn chồn, lú lẫn, tiểu ít, thở nhanh hoặc khó thở. Những triệu chứng “mờ” này rất dễ bị coi là biểu hiện tuổi già. Ở trẻ dưới 1 tuổi hoặc trẻ thừa cân, béo phì, triệu chứng cũng không rõ ràng, nhưng khi chuyển nặng có thể dẫn đến sốc sốt xuất huyết do thoát huyết tương đe dọa tính mạng. Phụ nữ mang thai lại đối mặt thêm nguy cơ xuất huyết sau sinh, sinh non, con nhẹ cân. Nếu gia đình bạn có bất kỳ ai thuộc các nhóm này, thái độ chủ quan đồng nghĩa với chấp nhận đánh cược sức khỏe.
Người trẻ khỏe không miễn dịch với chuyển nặng Dengue
Việc nghĩ rằng sốt xuất huyết Dengue chỉ nguy hiểm với người già và trẻ nhỏ là một suy nghĩ nguy hiểm. Các chuyên gia nhấn mạnh đây không chỉ là câu chuyện của nhóm nguy cơ cao; ngay cả người trẻ, khỏe mạnh cũng có thể diễn tiến nặng, thậm chí tử vong. Tại một bệnh viện chuyên khoa, hai bệnh nhân 16 và 21 tuổi đã rơi vào tình trạng nguy kịch, phải điều trị ECMO hơn một tháng và lọc máu liên tục suốt 45 ngày, một bệnh nhân 20 tuổi tử vong vì sốt xuất huyết Dengue nặng. Những trường hợp này cho thấy “cơ địa tốt” không bảo vệ bạn khỏi biến chứng. Thêm vào đó, một số người đang dùng thuốc chẹn beta cho bệnh tim mạch, tăng huyết áp có thể không có dấu hiệu tim đập nhanh dù đã rơi vào sốc, nên không thể chờ đến khi nhịp tim tăng mới coi là nguy hiểm. Điều đáng lo hơn là hậu quả của một ca Dengue nặng không chỉ là nằm viện dài ngày, mà còn là nghỉ học, nghỉ làm, mất thu nhập và áp lực tâm lý kéo dài cho cả gia đình và đội ngũ y tế.
Dấu hiệu cảnh báo: đường ranh sinh tử, không phải “cố chịu thêm ngày nữa”
Phần lớn ca chuyển nặng Dengue bắt đầu từ việc đánh giá thấp những dấu hiệu cảnh báo. Các dấu hiệu cảnh báo cần chú ý gồm: vật vã, lừ đừ, li bì; đau bụng nhiều và liên tục, đặc biệt vùng gan; nôn ói nhiều; chảy máu chân răng, mũi; nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu; kinh nguyệt nhiều bất thường; tiểu ít (không tiểu trên 6 tiếng), tay chân lạnh. Ở người cao tuổi, biểu hiện còn kín đáo hơn như lừ đừ, buồn ngủ, kích động, lú lẫn, tiểu ít, thở nhanh hoặc khó thở. Khi xuất hiện bất cứ dấu hiệu nào trong số này, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao, người bệnh phải được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất thay vì tự theo dõi tại nhà. Việc cố uống thêm ít nước, nghỉ ngơi và “chờ qua ngày” không phải là chăm sóc mà là mất thời gian vàng. Ở giai đoạn cảnh báo, mỗi giờ trôi qua đều có thể là một bước tiến gần hơn tới sốc, trụy mạch và tổn thương cơ quan.
Ba lớp phòng ngừa Dengue cho gia đình có người thuộc nhóm nguy cơ
Thay vì hoảng loạn mỗi khi nghe tin ca mắc tăng, cách thông minh hơn là xây dựng chiến lược phòng ngừa Dengue nhiều lớp. Các chuyên gia khuyến cáo mỗi gia đình chủ động phòng bệnh theo ba lớp bảo vệ. Lớp thứ nhất là kiểm soát muỗi: thường xuyên diệt lăng quăng, loại bỏ nước đọng, dọn dẹp môi trường sống, ngủ màn kể cả ban ngày. Lớp thứ hai là theo dõi sức khỏe đúng hướng dẫn: đo nhiệt độ, quan sát dấu hiệu cảnh báo, không tự ý dùng thuốc hạ sốt ngoài khuyến cáo, đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có bất thường. Đặc biệt với phụ nữ mang thai, cần ưu tiên biện pháp chống muỗi đốt và bàn với nhân viên y tế về kế hoạch dự phòng trước, trong và sau thai kỳ. Lớp thứ ba là tạo miễn dịch chủ động: người dân nên trao đổi với nhân viên y tế về tiêm chủng phòng sốt xuất huyết Dengue để được tư vấn theo độ tuổi và chỉ định cụ thể. Sự kết hợp đầy đủ ba lớp bảo vệ này là cách thiết thực nhất để bảo vệ những người thuộc nhóm nguy cơ cao ngay từ trong chính ngôi nhà của mình.
