Vốn quốc tế chỉ có ý nghĩa khi tạo năng lực trong nước
Đầu tư công nghệ AI là việc đưa vốn, hạ tầng và năng lực nghiên cứu vào phát triển, huấn luyện và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tạo giá trị cho nền kinh tế và đời sống. TP.HCM đang có cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế vào AI, trung tâm dữ liệu và bán dẫn, nhưng thành công không nên được đo bằng số dự án được công bố: điều quan trọng là công nghệ và kỹ năng có được chuyển hóa thành năng lực trong nước hay không.
Tại Chương trình CEO 500 ngày 26/10, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế giới thiệu kế hoạch hợp tác về hạ tầng dữ liệu, AI, bán dẫn và nghiên cứu phát triển tại thành phố. Bối cảnh khiến cơ hội này đáng chú ý: theo Thủ tướng Lê Minh Hưng, tiến bộ khoa học công nghệ, nhất là AI, cùng chuyển đổi số, xanh và năng lượng đang làm thay đổi phương thức sản xuất và cấu trúc kinh tế toàn cầu.
Nhận định của Don Lam về nhu cầu chuyển sang các ngành có giá trị gia tăng cao đặt ra thước đo phù hợp: vốn cần giúp tăng năng suất, giảm lệ thuộc vào mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn và lao động, thay vì chỉ bổ sung thêm công suất.
Trung tâm dữ liệu là nền móng, không phải đích đến
AI cần năng lực tính toán, lưu trữ và truyền dẫn đủ lớn để nghiên cứu, huấn luyện và vận hành. Vì thế, hạ tầng dữ liệu không phải hạng mục phụ trợ cho chiến lược AI: nó quyết định doanh nghiệp và tổ chức trong nước có thể phát triển, kiểm soát và sử dụng các mô hình ở quy mô nào. VinaCapital đang làm việc với các đối tác, trong đó có G42 và Microsoft, để lập kế hoạch phát triển trung tâm dữ liệu phục vụ AI tại TP.HCM.
Tuy nhiên, xây dựng trung tâm dữ liệu không đồng nghĩa tự động tạo ra hệ sinh thái AI. Đại diện Aurecon Việt Nam Bill Giannikos lưu ý cần chuẩn bị đồng bộ đất đai, nguồn điện ổn định, kết nối và nguồn nước; các trung tâm phục vụ AI có nhu cầu điện lớn. Đây là bài toán quy hoạch dài hạn, gắn hạ tầng dữ liệu với năng lượng và không gian công nghiệp công nghệ cao.
Đánh giá dự án chỉ qua công suất sẽ bỏ lỡ câu hỏi cốt yếu: hạ tầng ấy đem lại gì cho doanh nghiệp, y tế, giáo dục và dịch vụ công? Nếu không có ứng dụng tạo nhu cầu thực, trung tâm dữ liệu có thể thành tài sản lớn nhưng đóng góp hạn chế cho năng suất và đời sống.
C-Product cho thấy bài toán AI phải bắt đầu từ nhu cầu
Góc nhìn từ doanh nghiệp công nghệ bổ sung điều mà kế hoạch hạ tầng đôi khi thiếu: bằng chứng về cách AI được dùng. Tại diễn đàn, CMC giới thiệu hệ sinh thái C-Product hướng đến cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và đô thị thông minh. Các giải pháp gồm CLEX, C-GOV, C-AGENT, CIVAMS, CMC AI Box và CMC AI Vision, tập trung hỗ trợ xử lý thông tin, tra cứu tri thức và nâng hiệu quả quản lý, điều hành, sản xuất kinh doanh.
Với người dân, giá trị có thể thể hiện qua dịch vụ công thuận tiện hơn; với doanh nghiệp, qua xử lý thông tin và vận hành hiệu quả hơn. CMC cũng nêu định hướng hỗ trợ các địa phương triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, qua đó đưa ứng dụng AI đến gần các nhu cầu quản lý và phục vụ cụ thể.
Đây là hướng đi đáng chú ý vì đầu tư công nghệ AI chỉ bền vững khi sản phẩm giải quyết được vấn đề có thật. Vốn quốc tế có thể bổ sung năng lực tính toán và hạ tầng; doanh nghiệp trong nước cần biến nguồn lực ấy thành công cụ phù hợp với dữ liệu, quy trình và nhu cầu tại Việt Nam.
Tự chủ AI cần cả năng lực lẫn khả năng kiểm soát
Tại phiên chuyên đề về năng lực tự chủ AI, Giám đốc Công nghệ CMC TS Lê Minh nhấn mạnh hai hướng: phát triển năng lực tính toán hiệu năng cao, trung tâm dữ liệu và hạ tầng truyền dẫn; đồng thời làm chủ công nghệ AI do doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu, đáp ứng nhu cầu cụ thể. Cách tiếp cận này tránh đánh đồng tự chủ với việc tự làm mọi thứ: mục tiêu là có năng lực chọn, phát triển, triển khai và quản trị công nghệ.
Tự chủ còn đòi hỏi kiểm soát dữ liệu, quy tắc sử dụng và trách nhiệm khi hệ thống vận hành. Vì vậy, thu hút vốn quốc tế và xây trung tâm dữ liệu phải đi cùng đầu tư nguồn nhân lực có khả năng nghiên cứu, thiết kế sản phẩm và làm chủ công nghệ. Nếu thiếu đội ngũ này, thành phố có thể sở hữu hạ tầng hiện đại nhưng vẫn phụ thuộc vào năng lực bên ngoài để tạo ứng dụng.
Cơ hội của TP.HCM nằm ở việc ghép ba mắt xích thành một chuỗi: vốn quốc tế, hạ tầng dữ liệu và sản phẩm AI do doanh nghiệp trong nước phát triển. Dòng vốn cần được điều phối vào dự án tạo giá trị gia tăng, còn hiệu quả cuối cùng phải thể hiện ở năng suất và dịch vụ tốt hơn. Đó mới là thước đo thuyết phục cho tham vọng trở thành điểm đến đầu tư AI.
