Khi Elon Musk trở thành “nhà tài trợ tối thượng” của phe Cộng hòa
Elon Musk quyên góp chính trị cho phe Cộng hòa và sự bùng nổ SpaceX hợp đồng liên bang đang trở thành ví dụ điển hình cho cách Chính trị và kinh doanh Mỹ có thể đan xen, đặt ra câu hỏi liệu tiền bạc và quyền lực công có đang tiến quá gần nhau. Trong bối cảnh đó, Musk không còn là một doanh nhân đứng ngoài chính trường, mà là một tác nhân chính trị chủ động định hình cuộc chơi. Theo hồ sơ gửi Ủy ban Bầu cử Liên bang, phần lớn khoản chi của ông được rót cho các ứng viên và tổ chức gắn với đảng Cộng hòa. Freed đánh giá quy mô chi tiền chính trị của Musk là bất thường và rất khó tìm thấy tiền lệ trong các kỳ bầu cử gần đây. Việc một cá nhân có thể bơm lượng tiền khổng lồ vào gần 40 cuộc đua tranh cử khiến ranh giới giữa quyền công dân và quyền lực tài phiệt mờ đi thấy rõ.
SpaceX tăng vọt hợp đồng liên bang: trùng hợp hay “đầu tư có hoàn vốn”?
Trong khi Musk ủng hộ Cộng hòa với quy mô chưa từng có, SpaceX lại chứng kiến giá trị hợp đồng liên bang leo thang nhanh chóng. Theo dữ liệu theo dõi chi tiêu chính phủ, tổng giá trị hợp đồng liên bang mà SpaceX nhận được từ năm 2008 đến nay đã vượt 30,7 tỷ USD. Riêng năm nay, tổng giá trị hợp đồng SpaceX trúng thầu đạt 6,78 tỷ USD, cao hơn nhiều so với 3,97 tỷ USD của cả năm 2025 và 3,8 tỷ USD của năm 2024. Trong đó, Lực lượng Vũ trụ Mỹ trao cho SpaceX hợp đồng trị giá 2,29 tỷ USD cho chương trình Golden Dome, và chỉ ba ngày sau, công ty tiếp tục ký hợp đồng 4,16 tỷ USD cho dự án vệ tinh phát hiện mối đe dọa. Diễn biến này khiến giới quan sát đặc biệt chú ý tới mức độ gắn kết giữa dòng tiền chính trị, hợp đồng chính phủ và các quyết định chính sách có thể tác động trực tiếp đến đế chế kinh doanh của Musk. Tuy vậy, việc chi tiền chính trị tăng mạnh cùng lúc với giá trị hợp đồng liên bang đi lên chưa đủ để kết luận có tồn tại mối quan hệ trao đổi trực tiếp giữa hai vấn đề này.
Trump ca ngợi Musk và lời hứa cổ phiếu SpaceX cho mọi trẻ em Mỹ
Nếu dòng tiền là mặt “kỹ thuật” của Elon Musk quyên góp chính trị, thì hình ảnh công chúng lại được củng cố bằng những cử chỉ mang màu sắc biểu tượng. Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa công khai gửi lời cảm ơn nồng nhiệt và ca ngợi “sự hào phóng khó tin” của Musk, sau khi ông chủ SpaceX tuyên bố sẽ tặng một cổ phiếu SpaceX cho mỗi trẻ em Mỹ vào năm tới. Ông Trump viết trên mạng xã hội X: “Gửi lời cảm ơn chân thành tới người bạn huyền thoại của chúng ta, Elon Musk, vì sự hào phóng không thể tin được khi trao tặng cổ phiếu SpaceX cho hàng triệu trẻ em Mỹ thông qua tài khoản Trump Accounts”. Số cổ phiếu này dự kiến được phân bổ qua chương trình Trump Accounts, với giá trị thực tế phụ thuộc vào biến động giá cổ phiếu tại thời điểm bàn giao vào năm 2027. Đây không chỉ là một động thái từ thiện, mà còn là màn khẳng định liên minh chính trị công khai giữa Musk và Trump, đúng vào lúc cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ bước vào giai đoạn nước rút.
Mạng lưới ảnh hưởng: từ Quốc hội, bang Texas đến hợp đồng AI với chính phủ
Musk ủng hộ Cộng hòa không chỉ để “chọn phe”, mà còn để xây dựng một mạng lưới ảnh hưởng bao trùm từ liên bang đến cấp bang. Texas là nơi lợi ích kinh doanh và dòng tiền chính trị của Musk giao thoa rõ nét nhất, khi Tesla đặt trụ sở tại Austin, SpaceX vận hành Starbase ở miền nam Texas và The Boring Company cũng hoạt động tại bang này. Các doanh nghiệp đó chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chính sách về thuế, điện năng, cấp phép, hạ tầng và ưu đãi phát triển kinh tế. Ở cấp liên bang, dòng tiền của Musk còn chảy vào các bang chiến địa, nơi đang nổi lên tranh luận về quy định đối với hạ tầng AI. Đáng chú ý, đơn vị AI của Musk là xAI đã ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng Mỹ, với hạn mức 200 triệu USD, và theo hợp đồng với Cơ quan Quản trị Dịch vụ Tổng hợp Mỹ, chatbot Grok được phép triển khai trên toàn bộ các cơ quan liên bang đến tháng 3/2027. Bầu cử giữa kỳ năm nay vì thế không chỉ là phép thử đối với các ứng viên được Musk hậu thuẫn, mà còn gắn với quyền lập ngân sách và giám sát của Quốc hội, khả năng nhận hợp đồng chính phủ của các công ty do ông kiểm soát, cũng như các quy định về AI và hạ tầng năng lượng.
Không chỉ là chuyện của Musk: bài kiểm tra minh bạch cho hệ thống Mỹ
Câu hỏi quan trọng không phải là Elon Musk có vi phạm luật hay không, mà là hệ thống Chính trị và kinh doanh Mỹ sẽ xử lý thế nào khi một cá nhân có thể đồng thời là nhà thầu lớn, nhà vận động hành lang và nhà tài trợ chính trị hàng đầu. Trong bối cảnh quan hệ với giới chính trị liên tục dao động giữa hợp tác và xung đột, mối liên hệ giữa các doanh nghiệp của Musk với chính phủ Mỹ vẫn đang được theo dõi chặt chẽ. Bruce Freed nhận định Musk đang tìm cách duy trì quan hệ thuận lợi với cả Quốc hội lẫn nhánh hành pháp, đồng thời gây ảnh hưởng đến quy định và hợp đồng, cũng như tự bảo vệ trước các hoạt động giám sát. Vấn đề là, khi quyền lực kinh tế tập trung vào một vài tỷ phú, mọi quyết định chi tiêu công rất dễ bị nghi ngờ là “đáp lễ” cho các khoản quyên góp. Để tránh trượt dài vào cảm giác hoài nghi đó, nước Mỹ cần nhiều hơn những quy định minh bạch về tài trợ chính trị, xung đột lợi ích và giám sát hợp đồng liên bang – không chỉ cho Musk, mà cho mọi ông trùm khác.
