Khoản hỗ trợ 221 triệu USD nói gì về ưu tiên phát triển của Việt Nam?
Liên Hợp Quốc Việt Nam và Chính phủ đã thống nhất 3 chương trình hợp tác quốc gia mới giai đoạn 2027-2031, với tổng nguồn lực dự kiến hỗ trợ lên tới 221,2 triệu USD từ UNDP, UNICEF và UNFPA để tập trung vào phát triển con người bao trùm, kinh tế số, bảo vệ trẻ em, thích ứng biến đổi khí hậu và giải quyết các thách thức dân số trong một khuôn khổ phát triển bền vững Việt Nam dài hạn. Tâm điểm của sự kiện không chỉ là con số 221,2 triệu USD, mà là thông điệp chính trị: Việt Nam muốn dùng viện trợ để đẩy nhanh chuyển đổi cơ cấu phát triển, thay vì duy trì mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên. Việc Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn nhận 3 văn kiện chương trình hợp tác quốc gia dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy các gói hợp tác này được đặt ở tầm chiến lược, gắn với định hướng phát triển dài hạn, chứ không phải những dự án rời rạc. Đây cũng là bước đi khẳng định Việt Nam đã chuyển vai từ nước nhận viện trợ thuần túy sang đối tác xây dựng chương trình nghị sự toàn cầu, đúng như đánh giá của Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam Pauline Tamesis rằng hành trình phát triển đã làm thay đổi mối quan hệ hai bên.
UNDP: đặt cược vào phát triển con người, kinh tế số và quản trị công
Trong ba đối tác, UNDP là nguồn cung cấp hỗ trợ lớn nhất, dự kiến huy động khoảng 115,5 triệu USD cho chương trình hợp tác quốc gia với Việt Nam, tập trung vào bốn trụ cột: phát triển con người bao trùm, chuyển đổi kinh tế và chuyển đổi số, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững môi trường, cùng quản trị công và pháp quyền. Về thực chất, đây là sự lựa chọn ưu tiên khá rõ ràng: Việt Nam muốn dùng phần lớn nguồn lực từ Liên Hợp Quốc để giải quyết các “nút thắt” thể chế và năng lực. Nếu không cải thiện quản trị công, pháp quyền và chất lượng nguồn nhân lực, mục tiêu phát triển bền vững Việt Nam dễ bị kéo lùi bởi tham nhũng, bất bình đẳng và hiệu quả chính sách thấp. Tập trung vào kinh tế số cũng là một tuyên bố: thay vì chậm chân trong cuộc đua công nghệ, Việt Nam muốn UNDP đồng hành ở tuyến đầu chuyển đổi số, từ thiết kế chính sách đến hỗ trợ thực thi ở cấp địa phương. Điểm đáng chú ý là UNDP không chỉ hỗ trợ kỹ thuật, mà còn trở thành “người đồng thiết kế” mô hình phát triển mới, nơi biến đổi khí hậu và yêu cầu phát thải thấp được đặt ngang hàng với tăng trưởng kinh tế, chứ không bị xem là ràng buộc phụ.
UNICEF: bảo vệ trẻ em trong kỷ nguyên rủi ro khí hậu và số hóa
UNICEF dự kiến dành 85 triệu USD cho chương trình hợp tác quốc gia với Việt Nam, với các trọng tâm: thúc đẩy phát triển con người, bảo vệ trẻ em, quản trị vì trẻ em và tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, thiên tai và rủi ro môi trường. Lựa chọn này cho thấy một quan điểm rõ ràng: muốn phát triển bền vững, Việt Nam không thể bỏ qua nhóm dễ tổn thương nhất là trẻ em. Trong bối cảnh thiên tai cực đoan gia tăng và chuyển đổi số diễn ra nhanh, nếu không có chính sách, thể chế và dịch vụ công "vì trẻ em", khoảng cách cơ hội có thể nới rộng từ rất sớm, kéo dài bất bình đẳng qua nhiều thế hệ. Việc đưa “quản trị vì trẻ em” vào nội dung chương trình là điểm tiến bộ, vì nó buộc các cơ quan nhà nước phải nhìn lại cách xây dựng ngân sách, dịch vụ xã hội và hệ thống bảo vệ để bảo đảm tiếng nói và lợi ích của trẻ em được lồng ghép trong hoạch định chính sách. Ở đây, UNICEF không còn là tổ chức chỉ làm tiêm chủng hay cứu trợ khẩn cấp, mà trở thành đối tác chính sách, giúp Việt Nam thiết kế hệ thống bảo vệ trẻ em phù hợp kỷ nguyên khí hậu và số hóa.
UNFPA: gỡ bài toán già hóa, dân số và bình đẳng giới trước khi quá muộn
UNFPA dự kiến huy động 20,7 triệu USD cho chương trình hợp tác quốc gia, ưu tiên các vấn đề dân số, già hóa dân số, bình đẳng giới, sức khỏe sinh sản và phòng chống bạo lực trên cơ sở giới. Nhiều năm qua, câu chuyện dân số ở Việt Nam thường chỉ được nhắc trong bối cảnh kế hoạch hóa gia đình, trong khi các hệ quả dài hạn như già hóa nhanh, mất cân bằng giới tính, bạo lực giới và sức khỏe sinh sản chưa được xử lý tương xứng. Việc dành một chương trình riêng với UNFPA cho thấy Việt Nam đã nhận ra rằng nếu không đầu tư sớm, chi phí xã hội và kinh tế sẽ tăng mạnh, từ gánh nặng an sinh cho người cao tuổi đến sức ép lên hệ thống y tế và lao động. Bình đẳng giới và phòng chống bạo lực giới cũng là điều kiện để nguồn lực con người được sử dụng đầy đủ; không thể nói tới phát triển con người bao trùm nếu phụ nữ và trẻ em gái vẫn bị hạn chế tiếp cận dịch vụ, cơ hội và phải sống trong sợ hãi. UNFPA vì thế là mảnh ghép bổ sung cho UNDP và UNICEF, bảo đảm toàn bộ vòng đời của người dân – từ sức khỏe sinh sản đến tuổi già – được đặt trong một chiến lược dân số có tính toán lâu dài.
Từ nhận viện trợ đến đối tác hai chiều: Việt Nam cần làm gì tiếp theo?
Điểm chung của ba chương trình hợp tác quốc gia là chúng được chuẩn bị từ cuối năm 2025 giữa Bộ Tài chính và các đối tác Liên Hợp Quốc, sau đó được Thủ tướng thống nhất nội dung vào tháng 5/2026 và được các Hội đồng chấp hành thông qua trong kỳ họp tháng 9/2026. Quy trình này cho thấy Việt Nam chủ động định hình ưu tiên chứ không thụ động nhận đề xuất. Theo Bộ Tài chính, cơ quan này sẽ tiếp tục phối hợp với UNDP, UNICEF, UNFPA và các bộ, ngành, địa phương để triển khai hiệu quả các chương trình, bảo đảm nguồn lực được huy động, quản lý và sử dụng phù hợp với ưu tiên phát triển của Việt Nam. Tuy nhiên, câu hỏi lớn không nằm ở khâu tiếp nhận, mà ở khả năng biến các chương trình thành thay đổi thực chất về thể chế và dịch vụ công. Nếu vẫn duy trì lối tư duy dự án nhỏ lẻ, thiếu phối hợp liên ngành, thì ngay cả khoản hỗ trợ 221,2 triệu USD cũng khó tạo ra cú hích. Như Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam Pauline Tamesis nhấn mạnh, quan hệ Việt Nam – Liên Hợp Quốc đang chuyển sang đối tác chiến lược hai chiều, nơi Việt Nam không chỉ nhận hỗ trợ mà còn chia sẻ kinh nghiệm, sáng kiến và giải pháp ra ngoài biên giới. Để xứng tầm vị thế đó, Việt Nam cần dùng ba chương trình này như phòng thí nghiệm chính sách cho phát triển bền vững, rồi mang bài học thành công ra khu vực và thế giới.
