Từ bên nhận viện trợ đến một trụ cột đa phương mới nổi
Sự chuyển mình của Việt Nam Liên hợp quốc là quá trình Việt Nam đi từ một nước từng phụ thuộc vào viện trợ và hỗ trợ quốc tế sau chiến tranh sang một thành viên chủ động, có trách nhiệm và ngày càng có ảnh hưởng trong hệ thống đa phương, thông qua những đóng góp cụ thể về tài chính, hạ tầng và chính sách cho gìn giữ hòa bình quốc tế và phát triển bền vững. Cuộc gặp giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York ngày 23-9 trong khuôn khổ Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Khóa 81 đã phác họa rõ bước ngoặt này. Việc hội đàm nhân dịp tham dự khóa họp 81 cũng diễn ra đúng thời điểm quá trình lựa chọn Tổng Thư ký thứ 10 đang mở ra, khiến thông điệp của Việt Nam mang tính định vị lâu dài hơn là một phát biểu xã giao.
Cam kết tài chính và gìn giữ hòa bình: lời nói đi cùng hành động
Không còn là “người thụ hưởng”, Việt Nam đang gửi đi thông điệp rất rõ: sẵn sàng chia sẻ trách nhiệm với cộng đồng quốc tế trong gìn giữ hòa bình quốc tế. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam đã chuyển mạnh từ một nước tiếp nhận viện trợ sang thành viên chủ động, tích cực đóng góp có trách nhiệm vào việc củng cố vai trò trung tâm của Liên hợp quốc. Cùng với đó, Việt Nam tuyên bố sẽ tiếp tục tham gia sâu rộng hơn vào hoạt động gìn giữ hòa bình. Đây không chỉ là thay đổi về ngôn từ, mà là bước nâng cấp vị thế: từ nền ngoại giao “cầu viện” sang ngoại giao “chia sẻ gánh nặng”, trong đó đóng góp tài chính UN cho ngân sách gìn giữ hòa bình và sẵn sàng đăng cai các hội nghị lớn thể hiện rõ quyết tâm không đứng ngoài các nỗ lực chung của Liên hợp quốc.
Tài trợ trụ sở Liên hợp quốc Hà Nội: biểu tượng mới của sự tự tin
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất là quyết định tài trợ miễn phí trụ sở làm việc cho các cơ quan Liên hợp quốc tại Hà Nội trong 10 năm tới, với giá trị ước tính 3 triệu USD. Đây là bước đi mang tính biểu tượng mạnh: Việt Nam không chỉ nói về chủ nghĩa đa phương, mà còn cung cấp hạ tầng cụ thể để các cơ quan Liên hợp quốc hoạt động hiệu quả hơn ngay trên lãnh thổ mình. Trụ sở Liên hợp quốc Hà Nội vì thế không chỉ là một tòa nhà, mà là lời tuyên bố về một quốc gia đủ tự tin mở cửa, đồng hành và đồng tổ chức các sáng kiến toàn cầu. Câu chuyện “Việt Nam Liên hợp quốc” chuyển từ hình ảnh nước nhận văn phòng đại diện, sang nước chủ động cấp trụ sở không thu phí, cho thấy cán cân quyền – trách đang dần được cân bằng.
Phát triển bền vững: thước đo là đời sống và an toàn của người dân
Điều làm sự chuyển dịch của Việt Nam khác với nhiều nước đang phát triển là cách nước này gắn chặt cam kết đối ngoại với mục tiêu phát triển bền vững trong nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh định hướng trong giai đoạn mới là phát triển bền vững, lấy chất lượng cuộc sống, sự an toàn và hạnh phúc của Nhân dân làm thước đo cốt lõi. Nghĩa là mọi đóng góp cho Liên hợp quốc, từ gìn giữ hòa bình quốc tế, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số đến quản trị trí tuệ nhân tạo, đều hướng về mục tiêu cuối cùng: nâng cao đời sống người Việt. Theo một phát biểu được ghi nhận, “Việt Nam đã chuyển mạnh mẽ từ một nước tiếp nhận viện trợ sang một thành viên chủ động, tích cực đóng góp có trách nhiệm vào việc củng cố vai trò trung tâm của LHQ”. Đây là tầm nhìn chủ động, không trông chờ, nhưng cũng không đánh đổi an sinh trong nước để lấy danh tiếng đối ngoại.
Vai trò mới trong trật tự đa phương đang thay đổi
Sự đồng thuận giữa Việt Nam và Tổng Thư ký Liên hợp quốc về triển khai hiệu quả Khung hợp tác chiến lược giai đoạn 2027-2031 với các cơ quan như UNDP, UNICEF, UNFPA cho thấy cả hai cùng nhìn về tương lai chứ không chỉ “nhìn lại thành tích”. Trong bối cảnh người kế nhiệm ông António Guterres sẽ nhậm chức từ ngày 1-1-2027, Việt Nam đang chuẩn bị vị thế cho một chu kỳ lãnh đạo mới của Liên hợp quốc, nơi các nước tầm trung có tiếng nói lớn hơn trong cải tổ quản trị toàn cầu. Việc nhấn mạnh hợp tác ASEAN – Liên hợp quốc, giữ vững lập trường về an ninh, an toàn, tự do hàng hải trên cơ sở UNCLOS 1982 càng khẳng định Việt Nam muốn đóng vai trò “bên kiến tạo luật chơi”, không chỉ là “bên tuân thủ”. Đây chính là bước nâng cấp tiếp theo trong hành trình từ nước nhận hỗ trợ sang nước góp phần định hình trật tự đa phương.
