An toàn học đường phải bắt đầu từ kỹ năng thực hành
Giáo dục an toàn học đường là việc trang bị cho học sinh kiến thức và kỹ năng nhận diện nguy cơ, phòng ngừa tai nạn, ứng xử trước xung đột và tìm kiếm trợ giúp phù hợp để bảo vệ bản thân. Hai chương trình tại Trường Tiểu học Phú Hội và Trường THCS Nguyễn Thiện Thuật cho thấy nội dung này hiệu quả hơn khi gắn với những tình huống trẻ có thể gặp trong sinh hoạt hằng ngày. Ở Phú Hội, cán bộ Cảnh sát giao thông hướng dẫn học sinh tiểu học các quy tắc đi đường, đồng thời lồng ghép giáo dục phòng, chống bạo lực học đường. Tại Nguyễn Thiện Thuật, học sinh tìm hiểu cách nhận biết tai nạn thường gặp, xử lý ban đầu và chăm sóc sức khỏe lứa tuổi vị thành niên. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì không dừng ở lời nhắc “hãy cẩn thận”: các em được học phải làm gì, và khi nào cần nhờ người lớn.
Từ quy tắc giao thông đến cách ứng xử với bạn bè
Tại Trường Tiểu học Phú Hội, xã Đức Trọng, buổi tuyên truyền dùng hình thức trực quan, sinh động, phù hợp với lứa tuổi. Học sinh được hướng dẫn đi bộ đúng phần đường, quan sát trước khi qua đường, chấp hành tín hiệu đèn và đội mũ bảo hiểm đúng cách khi ngồi trên xe máy; các em cũng được nhắc không đùa nghịch dưới lòng đường hoặc tự điều khiển phương tiện khi chưa đủ điều kiện. Thông điệp “3 nhớ” — nhớ đội mũ bảo hiểm, nhớ đi đúng đường, nhớ quan sát — giúp nội dung an toàn giao thông học sinh dễ nhớ và có thể áp dụng mỗi ngày. Chương trình còn bàn về bạo lực học đường: không trêu chọc, xúc phạm, đánh nhau hay cổ vũ hành vi bạo lực. Khi có mâu thuẫn hoặc thấy nguy hiểm, học sinh cần bình tĩnh và tìm sự hỗ trợ từ thầy cô, cha mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy. Đây là phần thiết yếu: an toàn không chỉ nằm trên đường phố, mà còn trong cách trẻ đối xử với nhau.
Phòng tai nạn đi cùng chăm sóc sức khỏe
Chương trình tại Trường THCS Nguyễn Thiện Thuật mở rộng nội dung an toàn sang những nguy cơ như hóc dị vật, đuối nước và điện giật. Học sinh được tìm hiểu dấu hiệu của tình huống nguy hiểm, thực hành sơ cứu cơ bản và học cách xử lý ban đầu phù hợp với lứa tuổi: giữ bình tĩnh, gọi người lớn, không tự ý làm theo cách có thể gây hại. Nội dung còn đề cập bỏng và tai nạn giao thông, qua đó đặt phòng tránh tai nạn thương tích bên cạnh kỹ năng ứng phó khi sự cố xảy ra. Một điểm đáng kể khác là chăm sóc sức khỏe tuổi vị thành niên, gồm sức khỏe tâm lý và nhận thức về sức khỏe sinh sản. Việc đặt các chủ đề này trong cùng chương trình giúp học sinh hiểu rằng tự bảo vệ mình không chỉ là tránh nguy hiểm bên ngoài; đó còn là biết lắng nghe cơ thể, nhận diện nhu cầu và tìm đúng người hỗ trợ.
Giá trị nằm ở khả năng vận dụng sau buổi học
Hai hoạt động khác nhau về độ tuổi và trọng tâm, nhưng cùng cho thấy giáo dục an toàn có thể kết hợp phòng ngừa, ứng phó và chăm sóc bản thân. Ở Phú Hội, các quy tắc giao thông và hướng dẫn ứng xử khi có xung đột giúp trẻ hình thành thói quen tự giác, văn minh. Tại Nguyễn Thiện Thuật, nhận diện nguy cơ, sơ cứu và kiến thức sức khỏe bổ sung những kỹ năng cần thiết khi trẻ đối mặt với sự cố hoặc thay đổi ở tuổi vị thành niên. Điểm mạnh của cách làm này là biến thông tin thành lựa chọn cụ thể: dừng lại quan sát trước khi qua đường, không hùa theo hành vi bắt nạt, gọi người lớn khi gặp tai nạn. Nhà trường và lực lượng công an có thể mở ra cơ hội học tập, nhưng kỹ năng chỉ thành thói quen khi được nhắc lại và thực hành trong đời sống. Vì vậy, kết quả quan trọng không phải số chủ đề được truyền đạt, mà là học sinh biết bảo vệ mình và biết tìm trợ giúp đúng lúc.
