PowerChina Việt Nam là gì và vì sao đang thành chủ đề nóng?
PowerChina Việt Nam là hoạt động của Tập đoàn Xây dựng Điện lực Trung Quốc tại thị trường Việt Nam, nơi tập đoàn này triển khai các dự án điện lực, hạ tầng giao thông và năng lượng tái tạo với vai trò chủ yếu là nhà thầu, đồng thời từng bước mở rộng sang hợp tác đầu tư dài hạn trong lĩnh vực năng lượng.
Tín hiệu mới nhất cho thấy tốc độ mở rộng của PowerChina là cuộc làm việc ngày 27/8 giữa Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc và ông Trần Quang Phúc, Phó Tổng Giám đốc PowerChina, trong đó tập đoàn bày tỏ mong muốn tiếp tục mở rộng hợp tác, đầu tư tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng. Điều đáng chú ý không phải là việc một tập đoàn Trung Quốc quan tâm tới đầu tư năng lượng – điều đó đã diễn ra hơn 20 năm – mà là cách Chính phủ Việt Nam công khai khuyến khích và cam kết tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án này. Đây không chỉ là câu chuyện thêm một nhà đầu tư nước ngoài, mà là bước đi chiến lược trong bức tranh hợp tác Trung Quốc Việt Nam và an ninh năng lượng khu vực.
Hơn 70 dự án điện lực và 1.100 lao động Việt Nam: Quy mô không thể xem nhẹ
Nếu nhìn vào số lượng dự án, PowerChina Việt Nam đã đi xa hơn nhiều so với vai trò một nhà thầu ngoại “đến rồi đi”. Tập đoàn bắt đầu hoạt động từ năm 2000, hiện có văn phòng tại Hà Nội và TP.HCM cùng khoảng 1.100 nhân viên Việt Nam. Sau hơn hai thập kỷ, PowerChina đã triển khai hơn 70 dự án tại Việt Nam với tổng giá trị hợp đồng rất lớn, dù con số cụ thể bằng tiền không được nhắc lại. Một phát biểu đáng trích dẫn là: "PowerChina đã triển khai và thực hiện hơn 70 dự án tại Việt Nam, với tổng giá trị hợp đồng khoảng 9 tỷ USD".
Những dự án điện lực tiêu biểu cho thấy mức độ bám rễ của PowerChina trong hệ thống năng lượng Việt Nam: cụm Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải 1, 2, 3 và Duyên Hải mở rộng với tổng công suất 4.400 MW; Nhà máy Nhiệt điện LNG Quảng Trạch II công suất 1.612,8 MW; Thủy điện Sơn La 2.400 MW; Nhà máy điện rác Cần Thơ; và chuỗi nhà máy điện mặt trời Dầu Tiếng với tổng công suất 500 MWp. Đây không chỉ là những dự án điện lực riêng lẻ mà là các mắt xích quan trọng trong cấu trúc nguồn của hệ thống điện quốc gia. Khi một nhà thầu nước ngoài hiện diện dày đặc ở những dự án như vậy, câu hỏi về mức độ phụ thuộc kỹ thuật và vận hành là điều Việt Nam buộc phải tính tới.
Chính phủ Việt Nam tạo điều kiện: Cơ hội hay rủi ro phụ thuộc?
Tín hiệu chính trị rất rõ ràng: Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc khẳng định Việt Nam luôn hoan nghênh, chào đón và khuyến khích PowerChina mở rộng hoạt động hợp tác, đầu tư. PowerChina cũng nói thẳng mong muốn Chính phủ và cơ quan chức năng Việt Nam "tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi" để thúc đẩy các dự án năng lượng dài hạn. Nói cách khác, đây là mối quan hệ hai chiều: Việt Nam cần vốn, công nghệ và kinh nghiệm triển khai các dự án điện lực quy mô lớn; PowerChina cần một thị trường tăng trưởng nhanh, ổn định để duy trì dòng dự án quốc tế.
Ở góc nhìn tích cực, việc Chính phủ chủ động mở cửa cho PowerChina Việt Nam góp phần bảo đảm tiến độ các dự án điện, từ nhiệt điện tới LNG và năng lượng tái tạo – yếu tố thiết yếu với an ninh năng lượng. Nhưng sự thuận lợi quá mức cho một nhà đầu tư lớn cũng có thể tạo rủi ro phụ thuộc về kỹ thuật, chuỗi cung ứng thiết bị và thậm chí cả đàm phán hợp đồng. Đó là lý do phát biểu của Phó Thủ tướng yêu cầu PowerChina gắn triển khai dự án với chuyển giao công nghệ và tăng cường hợp tác cùng doanh nghiệp Việt Nam là một “điều kiện chiến lược” hơn là một lời nhắc xã giao.
Chiến lược PowerChina: Từ nhà thầu EPC đến đối tác đầu tư dài hạn
PowerChina là doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc, hoạt động dưới sự giám sát của cơ quan quản lý tài sản nhà nước và nằm trong nhóm 100 tập đoàn lớn nhất thế giới. Tập đoàn này có phạm vi hoạt động trải rộng từ thủy điện, nhiệt điện, đường truyền tải cao thế đến hạ tầng đô thị và xử lý môi trường. Tại Việt Nam, trong nhiều năm PowerChina chủ yếu xuất hiện với tư cách nhà thầu EPC cho các dự án điện lớn. Tuy nhiên, với việc chính thức đề nghị mở rộng hợp tác và đầu tư lâu dài, có thể thấy họ đang bước sang giai đoạn mới: từ nhà thầu sang đối tác đầu tư năng lượng.
Chiến lược này mang màu sắc rất rõ: chiếm lĩnh khâu thiết kế, xây dựng, rồi tiến tới góp vốn, đồng đầu tư các dự án điện lực và hạ tầng giao thông. Khi PowerChina cùng các doanh nghiệp Việt Nam ký biên bản ghi nhớ thành lập tổ hợp nghiên cứu và tham gia các dự án đường sắt trọng điểm quốc gia, hay làm việc với các tổng công ty xây dựng lớn, mục tiêu không chỉ là thêm vài gói thầu, mà là trở thành một trong những hạt nhân của hệ sinh thái nhà thầu – nhà đầu tư Trung Quốc tại Việt Nam. Đây là chiến lược dài hơi, đòi hỏi Việt Nam phải có đối trọng nội lực tương xứng để không bị lệ thuộc vào một “siêu nhà thầu” duy nhất.
Từ hợp tác Trung Quốc Việt Nam đến an ninh năng lượng khu vực
Điểm đáng chú ý là hợp tác Trung Quốc Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng không còn dừng ở các dự án song phương riêng lẻ, mà đã mang hàm ý rộng hơn về an ninh năng lượng khu vực. PowerChina hiện hoạt động tại 139 quốc gia và vùng lãnh thổ, xây dựng một mạng lưới dự án từ châu Á tới châu Phi. Với doanh thu lớn, tập đoàn có đủ sức trở thành công cụ triển khai các ưu tiên chiến lược năng lượng ra ngoài biên giới Trung Quốc.
Từ góc nhìn Việt Nam, việc đón thêm nguồn lực của PowerChina Việt Nam vào các dự án điện lực có thể giúp rút ngắn khoảng cách thiếu hụt nguồn cung, nhất là khi nhu cầu tăng nhanh. Tuy nhiên, để hợp tác này trở thành lợi thế chứ không biến thành rủi ro, Việt Nam cần đòi hỏi cao hơn về chuyển giao công nghệ, nội địa hóa thiết bị và phát triển đội ngũ kỹ sư trong nước. Kết luận hợp lý ở thời điểm hiện tại là: mở cửa cho PowerChina là lựa chọn đúng nếu được quản lý bằng một khung chính sách chặt chẽ, minh bạch và đặt lợi ích dài hạn của hệ thống năng lượng quốc gia lên trước bất kỳ dự án riêng lẻ nào.
