Đào tạo nghề xã hội: chiếc chìa khóa cho người cần cơ hội thứ hai
Đào tạo nghề xã hội là các chương trình dạy nghề gắn với hỗ trợ tâm lý, kỷ luật và kết nối việc làm, được thiết kế riêng cho những nhóm yếu thế như người từng chấp hành án phạt tù, người sau cai nghiện, thanh niên xuất ngũ, nhằm giúp họ có cơ hội việc làm ổn định và tái hòa nhập cộng đồng bằng năng lực nghề nghiệp của chính mình.
Nếu chỉ coi tái hòa nhập cộng đồng là việc “cho về địa phương” thì tỷ lệ tái phạm và tái nghiện sẽ luôn là nỗi ám ảnh. Vấn đề cốt lõi là sinh kế. Một công việc ổn định, có thu nhập đủ sống, tạo cảm giác có ích là ranh giới rõ nhất giữa làm lại cuộc đời và trượt ngã thêm lần nữa. Bởi vậy, đào tạo nghề xã hội không phải hoạt động phụ trợ mà là tuyến phòng thủ đầu tiên để ngăn người lầm lỡ quay lại con đường cũ. Những gì đang diễn ra tại các trường nghề thuộc lực lượng công an và các cơ sở cai nghiện ở Hưng Yên cho thấy: khi có nghề, người lầm lỡ có cơ hội thực sự, chứ không chỉ là lời động viên.”
Trường nghề Bộ Công an: từ hồ sơ tiền án đến bảng lương 8–12 triệu
Ngày 21.9, Trường CĐ Kỹ nghệ II thuộc Cục C11, Bộ Công an, ra mắt Văn phòng hỗ trợ giới thiệu việc làm cho học sinh, sinh viên và nhóm đối tượng đặc thù. Động thái này diễn ra trong bối cảnh mỗi năm có hơn 10.000 người hoàn thành nghĩa vụ Công an nhân dân, khoảng 45.000–50.000 người chấp hành án phạt tù trở về và hơn 300.000 người sau cai nghiện có nhu cầu học nghề. Những con số này nói thẳng một điều: nếu không có cơ chế sinh kế, hệ thống tư pháp hình sự sẽ mãi là vòng lặp tốn kém.
Điểm táo bạo là trường công khai bảng tuyển dụng dành riêng cho ba nhóm: chiến sĩ xuất ngũ, người đã chấp hành xong án phạt tù và người đang cai nghiện ma túy tại cơ sở. Ngành nghề chủ yếu là kỹ thuật: cơ khí chế tạo, cơ khí động lực, điện–điện tử, hàn, vận hành thiết bị xây dựng, kỹ thuật xây dựng… với mức lương phổ biến 8–10 triệu đồng/tháng, một số vị trí 10–12 triệu đồng/tháng. Việc công khai tên doanh nghiệp, yêu cầu trình độ và thu nhập giúp người lao động đặc thù nhìn thấy đường đi rõ ràng, thay vì mù mịt gõ cửa từng nơi và bị từ chối vì quá khứ của mình. Đây là cách phá vỡ vòng kỳ thị bằng minh bạch, chứ không phải bằng những khẩu hiệu chung chung.
Hưng Yên: kết hợp cai nghiện và sinh kế để giữ người sau cai ở lại với đời thường
Sau cai nghiện, điều khiến người trong cuộc sợ nhất không chỉ là cơn thèm thuốc mà là nỗi trống rỗng: không nghề, không việc, không tiền. Nhận diện đúng điểm đau này, hai cơ sở cai nghiện ma túy của tỉnh Hưng Yên đã đưa đào tạo nghề, lao động trị liệu và tư vấn hướng nghiệp vào ngay trong quá trình cai nghiện. Đó là cách chuyển mô hình từ “giữ sạch trong cơ sở” sang “chuẩn bị sống được ngoài đời”.
Các lớp may công nghiệp, cơ khí, sửa chữa điện dân dụng, nghề mộc được mở với sự phối hợp của cơ sở giáo dục nghề nghiệp; từ đầu năm 2026, đã có 6 lớp cho 181 học viên, 106 người hoàn thành và được cấp chứng chỉ sơ cấp nghề, 75 người đang tiếp tục học. Hơn 1.000 lượt học viên tham gia lao động trị liệu, sản xuất từ giấy tiền, may mặc, mây tre đan đến đồ mỹ nghệ, tạo ra hàng triệu sản phẩm và một khoản tích lũy để mang về gia đình. Với một người từng lầm lỡ, sổ chứng chỉ nghề cộng với vài triệu tiền dành dụm có giá trị hơn mọi bài giảng đạo đức: đó là vốn thật cho một khởi đầu mới.”
Từ “hết hạn chấp hành” đến “có chỗ đứng”: vì sao chỉ dạy nghề là chưa đủ
Cả Trường CĐ Kỹ nghệ II lẫn các cơ sở cai nghiện ở Hưng Yên đều hiểu rằng dạy nghề đơn thuần không thể bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng. Người lầm lỡ cần nhiều hơn một tấm chứng chỉ: họ cần kỷ luật, thói quen lao động, sự tôn trọng và cơ chế xã hội sẵn sàng đón nhận họ. Vì vậy, chương trình học đi kèm rèn tác phong, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và thói quen làm việc có nề nếp. Ở Trường CĐ Kỹ nghệ II, mục tiêu là tạo ra môi trường “không kỳ thị, không phân biệt đối xử, để mỗi học viên cảm nhận trường học chính là ngôi nhà thứ hai”.
Một lớp học nghề có thể kéo dài vài tháng, nhưng định kiến xã hội kéo dài hàng năm. Quyết định tín dụng mới dành cho người sau cai nghiện, cho phép họ vay vốn học nghề, sản xuất, kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp sử dụng lao động sau cai, là bước đi tài chính quan trọng để gắn đào tạo nghề với sinh kế thật. Đến cuối tháng 8/2026, 10 trường hợp đã tiếp cận 930 triệu đồng vốn vay để phát triển kinh tế gia đình. Chính sách như vậy nói với xã hội rằng: chúng ta không chỉ tha thứ trên giấy, mà chấp nhận chia sẻ rủi ro để họ đứng vững.”
Muốn giảm tái phạm, phải coi cơ hội việc làm ổn định là biện pháp an ninh
Khi một người từng phạm tội hay từng nghiện ma túy có việc làm ổn định, xã hội không chỉ bớt đi một người cần trợ cấp mà có thêm một người đóng thuế, nuôi gia đình, góp phần giữ trật tự. Đó là lý do các mô hình đào tạo nghề xã hội cần được coi là một phần của chính sách an ninh, chứ không phải hoạt động từ thiện. Như chính lực lượng công an đã nhìn nhận, đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho nhóm đối tượng đặc thù “không chỉ là nhiệm vụ giáo dục nghề nghiệp thuần túy mà còn góp phần làm giảm tỷ lệ tái phạm tội, mang lại giá trị nhân văn sâu sắc”.
Trong thời gian tới, định hướng được nêu rõ: kết hợp quản lý, điều trị, giáo dục, lao động trị liệu, đào tạo nghề, tư vấn hướng nghiệp với hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng, đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ sở cai nghiện, công an cấp xã, chính quyền địa phương, ngân hàng chính sách, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và gia đình. Câu hỏi còn lại thuộc về mỗi chúng ta: khi một người lầm lỡ gõ cửa xin việc, chúng ta nhìn họ như một rủi ro hay như một người đã đủ dũng cảm để bắt đầu lại? Nếu xã hội không mở cửa, mọi nỗ lực dạy nghề sẽ mắc kẹt sau cánh cổng trại giam và cơ sở cai nghiện.
