Ranh giới hành nghề cần được quy định nhất quán
Luật sư nước ngoài hành nghề tại Việt Nam là người có tư cách hành nghề do cơ quan, tổ chức nước ngoài xác nhận và được cấp phép hoạt động theo quy định trong nước; phạm vi tư vấn pháp luật Việt Nam cần được xác định rõ để tránh nhầm lẫn về quyền cung cấp dịch vụ. Chiều 2/11, khi Quốc hội thảo luận dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), đại biểu Trần Nhật Minh, đoàn Nghệ An, đề nghị làm rõ giới hạn này và bảo đảm các điều khoản thống nhất với nhau. Đây không phải vấn đề kỹ thuật nhỏ: điều kiện cấp phép và quyền tư vấn là hai lớp quản lý có liên hệ trực tiếp. Nếu dự thảo đặt ra yêu cầu không thể đáp ứng hoặc quy định phạm vi thiếu rành mạch, cả người hành nghề lẫn khách hàng đều khó biết dịch vụ nào được phép thực hiện. Vì vậy, sửa luật nên ưu tiên một ranh giới dễ hiểu, khả thi và có thể áp dụng nhất quán.
Điều kiện hiện được đề xuất có nguy cơ chồng chéo
Điểm vướng nằm ở yêu cầu luật sư nước ngoài muốn tư vấn pháp luật Việt Nam phải có bằng cử nhân luật của Việt Nam và đáp ứng một số điều kiện dành cho luật sư Việt Nam, trong đó có việc đạt yêu cầu kỳ thi quốc gia về luật sư. Theo đại biểu Trần Nhật Minh, kỳ thi này dành cho công dân Việt Nam chưa phải luật sư, còn luật sư nước ngoài đã có giấy tờ xác nhận tư cách hành nghề ở nước ngoài nên không thuộc nhóm dự thi theo dự thảo. Cùng lúc, dự thảo đã quy định điều kiện riêng tại Điều 13 và yêu cầu cấp giấy phép hành nghề tại Việt Nam. Đòi hỏi thêm các tiêu chuẩn của luật sư Việt Nam có thể làm hai cơ chế chồng lên nhau, khiến giấy phép riêng mất ý nghĩa. Đây là lý do cần rà soát điều kiện hành nghề, thay vì giữ một tổ hợp yêu cầu vừa khó thực hiện vừa thiếu mạch lạc.
Sát hạch có thể là phương án phù hợp hơn
Đề xuất của đại biểu là luật sư nước ngoài chỉ cần đáp ứng điều kiện tại Điều 13, đồng thời chứng minh hiểu biết pháp luật Việt Nam bằng một trong hai cách: có bằng cử nhân luật của Việt Nam hoặc vượt qua kỳ sát hạch. Cách tiếp cận này hợp lý hơn việc buộc họ tham gia kỳ thi vốn được thiết kế cho một nhóm đối tượng khác. Nhưng sát hạch chỉ có giá trị nếu luật quy định rõ mục tiêu, nội dung và cách tổ chức, để đánh giá năng lực thực chất chứ không trở thành một cửa thủ tục thiếu minh bạch. Đại biểu cũng đề nghị bổ sung thẩm quyền, trình tự, thủ tục và nội dung kỳ sát hạch, có thể giao Chính phủ quy định chi tiết. Đây là phần việc tiếp theo cần được tính ngay trong quá trình hoàn thiện luật, thay vì để khoảng trống khiến cách áp dụng phụ thuộc vào diễn giải.
Phạm vi tư vấn phải bảo vệ sự thống nhất trong quản lý
Dự thảo tiếp thu đã bổ sung một số giới hạn đối với luật sư nước ngoài và luật sư Việt Nam làm việc tại tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam, trong đó có việc không thực hiện dịch vụ về giấy tờ pháp lý, công chứng liên quan. Đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị tiếp tục làm rõ giới hạn tư vấn pháp luật Việt Nam để quy định về điều kiện, giấy phép và dịch vụ thực tế không mâu thuẫn. Với người dân và doanh nghiệp, ranh giới rõ giúp họ xác định đúng ai có thể cung cấp loại tư vấn nào; với cơ quan quản lý, ranh giới ấy tạo căn cứ thống nhất để giám sát hoạt động hành nghề. Vì vậy, Luật Luật sư sửa đổi nên phân định rõ cả năng lực cần có lẫn dịch vụ được phép cung cấp. Một cơ chế cấp phép riêng chỉ thuyết phục khi đi kèm tiêu chí khả thi và phạm vi hành nghề minh bạch.
