Mốc quý IV/2026: lựa chọn tư vấn là phép thử đầu tiên của siêu dự án
Siêu dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam là kế hoạch xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao dài khoảng 1.541km từ Hà Nội đến TP.HCM, đi qua 15 tỉnh, thành phố, được thiết kế đường đôi khổ 1.435mm, điện khí hóa với 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa, nhằm hình thành trục giao thông xương sống mới cho nền kinh tế. Mấu chốt hiện nay không phải là chuyện có đầu tư hay không, mà là việc có kịp chọn xong tư vấn nghiên cứu khả thi trong quý IV/2026 như Bộ Xây dựng đang đặt mục tiêu hay không. Thực tế, tiến độ đã trễ so với kế hoạch hoàn thành trong quý III, khiến bước đi mở màn của dự án bị thử thách ngay ở khâu chuẩn bị hồ sơ và đánh giá năng lực tư vấn. Điều này cho thấy tham vọng khởi công 2027 đang phải “chạy nước rút” trong một không gian thời gian khá chật chội.
Vì sao việc chọn tư vấn nghiên cứu khả thi lại chậm và đáng lo?
Theo cập nhật, hồ sơ yêu cầu đã được phát hành ngày 21/8/2026 cho một liên danh tư vấn nước ngoài và 5 đơn vị tư vấn trong nước, và đến 25/9/2026 liên danh tư vấn nước ngoài mới nộp hồ sơ đề xuất. Việc không thể hoàn thành lựa chọn tư vấn trong quý III như kế hoạch buộc Bộ Xây dựng phải lùi mốc sang quý IV/2026 và công khai thừa nhận đây là nhiệm vụ “phấn đấu” chứ chưa thể coi là chắc chắn. Điểm đáng lo ở đây không chỉ là một quý bị chậm, mà là tín hiệu cho thấy toàn bộ chuỗi công việc từ lập, thẩm định đến phê duyệt Báo cáo tư vấn nghiên cứu khả thi vốn được dự kiến kéo dài tới quý IV/2028 giờ phải gánh thêm áp lực nén tiến độ. Khi khâu đầu tiên đã vấp, câu hỏi đặt ra là dự án 67 tỷ USD sẽ được quản trị rủi ro tiến độ như thế nào trong giai đoạn chuẩn bị dài và nhiều biến số phía trước.
Tiến độ dồn ép giữa khát vọng khởi công 2027 và kế hoạch đến 2035
Bộ Xây dựng đặt mục tiêu khởi công dự án vào tháng 12/2027, trong khi tiến độ được phê duyệt cho toàn bộ công tác lập, thẩm định, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi và chuẩn bị khởi công kéo dài từ quý IV/2026 đến quý IV/2028. Đồng thời, thời gian thực hiện toàn dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam dự kiến từ 2025 đến 2035, phấn đấu cơ bản hoàn thành vào năm 2035. Nhìn vào các mốc này, có thể thấy một sự căng kéo giữa khát vọng có lễ khởi công sớm với thực tế là bộ hồ sơ tư vấn nghiên cứu khả thi vẫn còn cả chặng đường dài thẩm định phía trước. Công tác giải phóng mặt bằng lại được tách thành các dự án độc lập ở địa phương, và phải hoàn thành tới quý IV/2028, trong khi các tỉnh, thành mới đang trong giai đoạn xây dựng khu tái định cư và điều chỉnh kế hoạch vốn. Khởi công 2027, nếu đạt, sẽ mang nhiều ý nghĩa biểu tượng, nhưng về thực chất, tiến độ kỹ thuật và giải phóng mặt bằng vẫn phải bám sát đường mốc 2028–2035.
Bài toán phối hợp đa cấp: từ Bộ đến địa phương và các tuyến liên quan
Một điểm tích cực là Bộ Xây dựng đang phối hợp cùng Bộ Tài chính rà soát nhu cầu và khả năng giải ngân để điều chuyển kinh phí cho các địa phương, đồng thời điều chỉnh kế hoạch vốn năm 2026 theo chủ trương đã được Thủ tướng chấp thuận. Song song với đó, các địa phương có tuyến đường sắt cao tốc Bắc Nam đi qua được giao tự quyết định đầu tư các dự án giải phóng mặt bằng độc lập và phải bảo đảm tiến độ hoàn thành vào quý IV/2028. Việc một đơn vị tư vấn Trung Quốc đang hoàn thiện hồ sơ cuối kỳ cho công tác quy hoạch và nghiên cứu tiền khả thi các tuyến Hà Nội – Lạng Sơn, Hải Phòng – Móng Cái cho thấy mạng lưới đường sắt đang được tính toán như một chỉnh thể lớn, không chỉ riêng trục Bắc Nam. Tuy vậy, càng nhiều tuyến liên quan, yêu cầu phối hợp liên ngành và liên vùng càng phức tạp, và nếu khâu chọn tư vấn nghiên cứu khả thi chưa ổn định, toàn bộ mạng lưới đường sắt mới sẽ thiếu một “bản vẽ” đủ thuyết phục để triển khai.
Kết luận: chọn tư vấn đúng và kịp thời là điểm tựa để tránh một dự án “chậm từ trong trứng”
Quý IV/2026 là mốc không chỉ mang ý nghĩa hoàn thành một thủ tục, mà là phép thử về năng lực chuẩn bị cho cả siêu dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam. Việc chậm lựa chọn tư vấn trong quý III cho thấy hệ thống đang phải điều chỉnh lại cách tổ chức, từ khâu phát hành hồ sơ yêu cầu, nhận hồ sơ đề xuất đến khâu thẩm định và phê duyệt. Nếu mốc chọn tư vấn nghiên cứu khả thi tiếp tục trượt, tham vọng khởi công 2027 sẽ phải đối mặt với nguy cơ trở thành sự kiện mang tính hình thức hơn là dấu mốc thực tế của tiến độ. Ở chiều ngược lại, nếu lựa chọn được một tổ hợp tư vấn phù hợp và kịp thời, dự án có thể xây dựng được lịch trình khả thi, giúp gắn kết các mốc 2027, 2028 và 2035 trong một lộ trình rõ ràng thay vì một chuỗi kỳ vọng rời rạc. Sự tỉnh táo ở bước khởi đầu sẽ quyết định dự án 67 tỷ USD này trở thành cú huých phát triển hay một ví dụ khác về tham vọng đi trước năng lực thực thi.
