Từ “trò lừa AI tận thế” đến AI Force: một chiến lược, không phải mâu thuẫn
Trump's AI Force chính sách là cách chính quyền Donald Trump xác định lại trí tuệ nhân tạo như một trục quyền lực chiến lược, vừa phủ nhận kịch bản tận thế AI vừa đẩy nhanh phát triển để bảo vệ lợi thế kinh tế – quân sự của Mỹ, thay vì chấp nhận những khuôn khổ an toàn mang tính kìm hãm do các tập đoàn công nghệ và cơ chế quốc tế đề xuất.
Điểm xoay đáng chú ý nằm ở chỗ Trump đồng thời làm hai việc tưởng như đối lập: công khai mỉa mai thuyết “AI chiếm thế giới” là một “trò lừa” do cùng những lực lượng thúc đẩy “trò lừa Nga” và “trò lừa biến đổi khí hậu” tạo ra, nhưng lại tuyên bố sẽ bổ nhiệm một “trùm AI” và thành lập “lực lượng AI” để giám sát và dẫn dắt lĩnh vực này. Với Trump, đây không phải là sự mâu thuẫn mà là phân vai: ông bác bỏ nỗi sợ công nghệ, song đồng thời biến AI thành cỗ máy tăng trưởng và công cụ quyền lực quốc gia. Chính ở điểm này, trí tuệ nhân tạo Mỹ chiến lược đang được ông đẩy sang một giai đoạn mới: không phòng thủ, mà tấn công trên mặt trận công nghệ.
Chính quyền chống “giảm tốc an toàn”: ưu tiên lợi thế cạnh tranh hơn là phanh quy định
Trong khi các công ty như Anthropic và OpenAI kêu gọi làm chậm phát triển những mô hình AI tiên tiến để bổ sung thêm tầng an toàn và kiểm soát, chính quyền Trump lại chọn hướng đi ngược: phản đối siết chặt AI an toàn quy định, lo ngại Mỹ sẽ tự trói tay mình trước khi cạnh tranh AI Mỹ Trung ngã ngũ. Trump gọi các lo ngại an toàn là “trò lừa” và cảnh báo rằng nếu siết quản lý quá mức, các doanh nghiệp AI Mỹ sẽ suy yếu, tạo lợi thế cho Trung Quốc.
Ngay cả khi Phó tổng thống Vance nói đến việc phải “quản lý một cách thông minh”, ông vẫn không ủng hộ các lớp cơ chế an toàn bổ sung như doanh nghiệp đề xuất. Thông điệp thực chất là: luật chơi hiện tại – hệ thống tư pháp hình sự và dân sự – đủ để xử lý hành vi sai trái, còn mọi nỗ lực “giảm tốc” chỉ khiến Mỹ mất đà. Trong bối cảnh cử tri vẫn đầy hoài nghi với trung tâm dữ liệu AI, gần một nửa số người được Gallup khảo sát phản đối mạnh việc xây dựng các trung tâm này tại địa phương, lựa chọn của Trump là đánh cược vào tăng trưởng và sức mạnh quốc gia hơn là chiều theo tâm lý sợ hãi.
AI như “dầu mỏ mới” và cuộc đua với Trung Quốc
Trên mạng xã hội, Trump ví AI và các trung tâm dữ liệu là “dầu mỏ của 20–25 năm tới”, có quy mô tiềm năng lớn hơn cả Internet, và cảnh báo rằng nếu Mỹ tự trói bằng các quy định “ngớ ngẩn”, toàn bộ lợi thế sẽ rơi vào tay Trung Quốc. Đây không phải chỉ là lời lẽ tranh cử; nó nối thẳng với cách Washington định nghĩa trí tuệ nhân tạo Mỹ chiến lược: một “năng lực chiến lược cần được phát triển nhanh và bảo vệ khỏi những ràng buộc có thể làm suy giảm lợi thế của Mỹ”.
Trong AI Force chính sách này, cạnh tranh AI Mỹ Trung là trục chính. Washington và Bắc Kinh đều coi AI là yếu tố then chốt cho sức mạnh kinh tế và quân sự. Kế hoạch Hành động AI của Mỹ nêu rõ: quốc gia sở hữu hệ sinh thái AI lớn nhất sẽ định hình tiêu chuẩn toàn cầu và thu lợi ích rộng lớn về kinh tế lẫn quân sự. Thông báo lập lực lượng AI được đưa ra ngay trước cuộc gặp giữa Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình, cho thấy thông điệp gửi ra không chỉ dành cho cử tri trong nước, mà còn là tín hiệu răn đe chiến lược với Bắc Kinh: Mỹ sẽ không để khoảng trống nào trên địa hạt siêu trí tuệ.
Đổi tên AI thành “siêu trí tuệ” và khung chính sách ba tầng
Tại UNGA81, Trump tuyên bố từ nay các văn bản của Mỹ sẽ dùng thuật ngữ “siêu trí tuệ” (Super Intelligence) thay cho “trí tuệ nhân tạo” (Artificial Intelligence). Việc đổi tên không chỉ là trò chơi ngôn từ; nó là nỗ lực chiếm diễn ngôn, chuyển hình ảnh AI từ một công nghệ rủi ro sang một biên giới phát triển mới. Bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc hé lộ rõ khung ba tầng cho trí tuệ nhân tạo Mỹ chiến lược.
Tầng thứ nhất là bảo vệ quyền tự chủ trong hoạch định chính sách AI: Mỹ bác bỏ mọi “kế hoạch toàn cầu hóa” nhằm kiểm soát công nghệ này, nhưng vẫn tham gia mạnh vào các tổ chức quốc tế để định hình tiêu chuẩn theo hướng có lợi cho mình và hạn chế ảnh hưởng Trung Quốc. Tầng thứ hai là ưu tiên tăng tốc đổi mới, “sẽ không kìm hãm sự phát triển” nhưng quản lý rủi ro thông qua các cơ quan thực thi pháp luật hiện có. Tầng thứ ba là chuyển ưu thế AI thành quyền lực chiến lược, mở rộng hệ sinh thái công nghệ do Mỹ dẫn dắt. Đây là kiến trúc chính sách nằm sau khẩu hiệu AI Force mà Trump đang đẩy mạnh.
AI Force như động cơ tăng trưởng và vũ khí chính trị nội địa
Việc Trump tuyên bố lập lực lượng AI, bổ nhiệm “trùm AI” và nhấn mạnh sẽ “trân trọng, hỗ trợ và giám sát” ngành AI thay vì kìm hãm nó phải được hiểu như một chiến lược tăng trưởng hơn là một chương trình quản lý thuần túy. Trong bối cảnh cuộc bầu cử tháng 11 đến gần và dư luận còn hoài nghi đối với trung tâm dữ liệu AI, ông cần một câu chuyện kinh tế mới: AI là động cơ tăng GDP, tạo việc làm, kéo đầu tư hạ tầng – đồng thời là bằng chứng về “sự mạnh mẽ và thông minh” của vị tổng thống mà ông khẳng định nước Mỹ đang có.
Dù vậy, AI an toàn quy định bị đẩy xuống hàng thứ yếu kéo theo rủi ro không nhỏ. Việc Trump gộp mọi lo ngại về kịch bản AI tận thế với những “trò lừa” khác có thể giúp ông huy động một bộ phận cử tri chống “giới tinh hoa công nghệ”, nhưng cũng làm suy yếu nỗ lực xây dựng đồng thuận xã hội về quản trị AI dài hạn. Trong ngắn hạn, chiến lược AI Force củng cố hình ảnh một nước Mỹ sẵn sàng tăng tốc để giữ ngôi đầu trong cạnh tranh AI Mỹ Trung. Trong dài hạn, câu hỏi sẽ là: quốc gia nào trả giá ít hơn cho việc phớt lờ những cảnh báo an toàn – Mỹ hay đối thủ của họ.
