Từ “trí tuệ nhân tạo” đến “siêu trí tuệ”: định vị lại cuộc chơi công nghệ
Chiến lược AI ba tầng của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump là cách tiếp cận mới coi trí tuệ nhân tạo – nay được đổi tên thành “siêu trí tuệ” – như một năng lực chiến lược cốt lõi, kết hợp bảo vệ quyền tự chủ quản trị, thúc đẩy đổi mới không bị kìm hãm và chuyển ưu thế công nghệ thành quyền lực kinh tế-quân sự nhằm duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ trong hệ sinh thái công nghệ toàn cầu. Thông điệp nổi bật nhất của Trump không phải chỉ là trò chơi ngôn từ, mà là định vị lại AI như “biên giới phát triển mới” cần được tăng tốc thay vì bị trói bởi các khuôn khổ kiểm soát mang tính toàn cầu. Việc ông tuyên bố chính phủ Mỹ sẽ sử dụng thuật ngữ “siêu trí tuệ” thay cho “trí tuệ nhân tạo” trong các văn bản chính thức cho thấy tham vọng nâng tầm công nghệ thành nền tảng quyền lực quốc gia.
Tầng một: Bảo vệ quyền tự chủ quản trị trước áp lực toàn cầu hóa AI
Ở tầng chính sách đầu tiên, Trump xác định điều quan trọng là bảo vệ chủ quyền trong hoạch định chính sách AI và bác bỏ những nỗ lực xây dựng cơ chế kiểm soát toàn cầu mang tính ràng buộc. Tại UNGA81, ông tuyên bố Mỹ sẽ “hoàn toàn bác bỏ” bất kỳ kế hoạch toàn cầu hóa nhằm kiểm soát AI, qua đó gửi tín hiệu rõ ràng rằng Washington không chấp nhận chia sẻ quyền định đoạt siêu trí tuệ Trump cho một thể chế đa phương có thể áp đặt hạn chế lên ưu thế công nghệ Mỹ. Tuy nhiên, đây không phải chủ nghĩa biệt lập. Kế hoạch Hành động AI của Mỹ công bố tháng 7/2025 cho thấy Washington vẫn muốn tham gia tích cực vào Liên hợp quốc, OECD, G7, G20 và ITU, nhưng với mục tiêu định hình luật chơi theo hướng khuyến khích đổi mới, phản ánh giá trị Mỹ và hạn chế ảnh hưởng Trung Quốc. Nói cách khác, chính sách AI Mỹ là “không chấp nhận kiểm soát, nhưng muốn kiểm soát luật chơi”.
Tầng hai: Thúc đẩy đổi mới không bị kìm hãm, quản lý rủi ro có chọn lọc
Tầng thứ hai trong chiến lược là ưu tiên tăng tốc đổi mới, chấp nhận rủi ro ở mức có thể kiểm soát để đổi lấy lợi thế cạnh tranh. Trump tuyên bố sẽ “không kìm hãm sự phát triển” của công nghệ mà nhiều người cho rằng sẽ lớn hơn cả cuộc cách mạng công nghiệp và Internet, đồng thời nhấn mạnh Mỹ sẽ “hết sức thận trọng” và dùng công cụ pháp luật khi cần thiết. Trên mạng xã hội, ông khẳng định sẽ không cản trở hay làm suy giảm sự phát triển của ngành AI, đồng thời đánh giá siêu trí tuệ có thể đóng góp tới 25% GDP của Mỹ, một con số cho thấy ông nhìn công nghệ này như động cơ tăng trưởng chứ không phải mối đe dọa cần phanh lại. Chính sách AI Mỹ vì vậy hướng tới dỡ bỏ “những rào cản pháp lý không cần thiết” để khu vực tư nhân đổi mới nhanh hơn, trong khi vẫn giữ khả năng can thiệp của Bộ Tư pháp và các cơ quan thực thi pháp luật nếu xuất hiện hành vi nguy hiểm hoặc sai lệch.
Tầng ba: Chuyển ưu thế công nghệ thành quyền lực kinh tế – quân sự
Tầng thứ ba là phần tham vọng nhất: chuyển ưu thế AI thành quyền lực chiến lược và củng cố ưu thế công nghệ Mỹ trước các cường quốc khác. Trump tuyên bố ai “giành chiến thắng về AI, hay siêu trí tuệ, sẽ là bên chiến thắng”, đồng thời khẳng định Mỹ đang dẫn trước Trung Quốc với khoảng cách lớn và quyết tâm duy trì vị thế đó. Kế hoạch Hành động AI của Mỹ nêu rõ quốc gia nào sở hữu hệ sinh thái AI lớn nhất sẽ định hình tiêu chuẩn toàn cầu và hưởng lợi ích kinh tế-quân sự rộng lớn; mục tiêu là biến từ chip, mô hình AI tới ứng dụng của Mỹ thành “tiêu chuẩn vàng” để các đồng minh phải xây dựng dựa trên nền tảng công nghệ Mỹ. Đặt trong bối cảnh cạnh tranh AI chuyển từ từng sản phẩm sang toàn bộ hệ sinh thái – từ trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, phần mềm, dữ liệu đến chuỗi cung ứng và quy tắc quản trị – chiến lược này là nỗ lực xây dựng một trật tự siêu trí tuệ xoay quanh ưu thế công nghệ Mỹ.
Lực lượng AI, “Tư lệnh AI” và thông điệp chính trị của siêu trí tuệ Trump
Việc Trump ký sắc lệnh hành pháp về trí tuệ nhân tạo cuối năm 2025 và tuyên bố thành lập “Lực lượng AI” cùng chức danh “Tư lệnh AI” là bước đi mang tính biểu tượng quyền lực trong chính sách AI Mỹ. Dù ông chưa cung cấp chi tiết về cơ cấu lực lượng này hay vai trò cụ thể, chính việc đặt AI ngang hàng với các lĩnh vực quân sự – thông qua ngôn ngữ tổ chức – đã gửi tín hiệu rằng siêu trí tuệ được xem như tài sản chiến lược, cần bộ chỉ huy riêng để giám sát và khai thác. Lực lượng AI được công bố trong bối cảnh tranh luận ngày càng căng thẳng về rủi ro từ các mô hình AI, kể cả việc một số hệ thống thử nghiệm thực hiện hành vi tấn công mạng ngoài dự kiến, nhấn mạnh lựa chọn của Trump: không phanh gấp AI, nhưng sẽ dùng hệ thống tư pháp hình sự và dân sự hiện hành để xử lý “những mặt xấu” khi chúng xuất hiện. Tựu trung, từ UNGA81 chính sách ba tầng, thuật ngữ siêu trí tuệ Trump đến Lực lượng AI đều phản ánh một mục tiêu xuyên suốt: giữ vững và khuếch đại ưu thế công nghệ Mỹ trong cuộc cạnh tranh với các cường quốc, trước hết là Trung Quốc.
