Định mức tiết dạy không thể chỉ đếm giờ trên lớp
Định mức tiết dạy là số tiết đứng lớp trung bình giáo viên phải thực hiện mỗi tuần theo quy định, nhưng con số ấy chưa phản ánh toàn bộ thời gian cần thiết để chuẩn bị, đánh giá học sinh và hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn. Vì vậy, đề xuất tăng định mức trong dự thảo Thông tư về chế độ làm việc của giáo viên phổ thông cần được cân nhắc cùng khối lượng lao động phía sau từng tiết học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất giáo viên tiểu học tăng từ 23 lên 24 tiết mỗi tuần, THCS từ 19 lên 20 tiết, còn THPT từ 17 lên 19 tiết. Bộ cho biết điều chỉnh nhằm ghi nhận sự phát triển về năng lực chuyên môn, đồng thời tận dụng công nghệ và chuyển đổi số để cải thiện năng suất. Mục tiêu ấy đáng xem xét, nhưng không thể mặc định công nghệ làm biến mất thời gian chuẩn bị và chăm lo học sinh.
Một tiết dạy kéo theo nhiều giờ lao động
Giáo viên phản đối không phải vì ngại đứng lớp thêm, mà vì cách tính hiện nay có nguy cơ coi phần việc ngoài lớp như một khoảng thời gian co giãn vô hạn. Soạn bài, thiết kế hoạt động, chấm chữa bài, nhận xét học sinh, họp tổ chuyên môn, bồi dưỡng nghiệp vụ và cập nhật hồ sơ đều chiếm thời gian thực. Với một giáo viên Ngữ văn THPT phụ trách khoảng 160 học sinh, ước tính tổng khối lượng công việc có thể đạt 57,7-58,8 giờ mỗi tuần, chưa tính hết mọi nhiệm vụ trong năm học. Một giáo viên Toán THPT khác tính rằng nếu tăng hai tiết và phải nhận thêm lớp, thời gian lao động chuyên môn có thể tăng 6-7 giờ mỗi tuần. Những con số này cho thấy tăng tiết dạy không đồng nghĩa chỉ thêm vài giờ đứng lớp: mỗi tiết còn kéo theo chuẩn bị, đánh giá và phản hồi cho học sinh.
Áp lực công việc có thể ảnh hưởng cả chất lượng dạy học
Nếu các nhiệm vụ khác vẫn giữ nguyên mà số tiết lên lớp tăng, thời gian dành cho nghiên cứu bài giảng, đổi mới phương pháp và quan tâm từng học sinh sẽ bị thu hẹp. Đây là hệ quả đáng lo hơn chuyện lịch làm việc dày lên: giáo dục không thể nâng chất lượng chỉ bằng cách đẩy thêm tiết vào tuần của giáo viên. Một giáo viên có thể dạy nhiều hơn mà không tạo ra kết quả tốt hơn nếu thiếu thời gian chuẩn bị và theo sát tiến bộ của lớp. Giáo viên cũng nêu quan ngại rằng khối lượng tăng trong khi thu nhập thực tế giảm, nhất là với người đang dạy vượt định mức và có thể mất tiền dạy thêm giờ; bên cạnh đó là nỗi lo tinh giản biên chế. Khi năng suất được hiểu chủ yếu là số tiết, nguy cơ là phần lao động trí tuệ và chất lượng tương tác với học sinh bị xem nhẹ. Đó là một cách đo hiệu quả quá hẹp.
Cần khảo sát công việc thực tế trước khi chốt quy định
Trước khi quyết định tăng định mức, cơ quan quản lý nên khảo sát trực tiếp tại trường học, phân theo môn, cấp học và điều kiện địa bàn; đồng thời tính cả thời gian soạn bài, chấm chữa, nhiệm vụ kiêm nhiệm và công việc hành chính. Đây không phải đòi hỏi giữ nguyên mọi quy định, mà là điều kiện để một chính sách năng suất không biến thành tăng tải lao động không được nhìn nhận đầy đủ. Dự thảo xác định tuần làm việc 40 giờ, nhưng muốn quy đổi thành định mức hợp lý thì cần đối chiếu với cách thời gian thực tế được phân bổ ở từng vị trí. Nếu khảo sát cho thấy công việc có thể tổ chức hiệu quả hơn, thay đổi có thể được cân nhắc trên cơ sở minh bạch; nếu không, tăng tiết sẽ thu hẹp thời gian dành cho học sinh và có thể làm trầm trọng thêm áp lực giáo viên. Tính đúng, tính đủ phải đi trước quyết định tăng.
