Dung Quất là gì và vì sao 30 năm biến đổi có ý nghĩa quốc gia
Khu kinh tế Dung Quất là một khu kinh tế tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực nằm ở Quảng Ngãi, phát triển từ một vùng đất cằn cỗi ven biển thành trung tâm công nghiệp và cảng biển quan trọng, giữ vai trò hạt nhân trong chiến lược xây dựng trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia, đồng thời là động lực tăng trưởng chủ yếu của tỉnh và khu vực miền Trung. Điểm then chốt của câu chuyện 30 năm Dung Quất không phải chỉ là những con số, mà là sự chứng minh cho giá trị của tầm nhìn chính sách dài hạn. Quyết định chọn Dung Quất làm nơi xây dựng nhà máy lọc dầu đầu tiên đã đặt nền móng cho một cấu trúc kinh tế biển mới của miền Trung. Khi hôm nay chúng ta nói đến trung tâm lọc hóa dầu, năng lượng quốc gia và logistics biển Quảng Ngãi, thực chất là đang nói về việc tiếp tục nâng cấp "viên gạch" chiến lược đã được đặt ra cách đây ba thập kỷ.
Từ nhà máy lọc dầu đến hạt nhân trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia
Không thể hiểu sức bật của Khu kinh tế Dung Quất nếu bỏ qua vai trò của Nhà máy lọc dầu Dung Quất – hạt nhân đã đóng góp hơn 10 tỷ USD cho ngân sách nhà nước kể từ khi vận hành. Về chính sách, Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đặt Dung Quất vào tâm thế phải trở thành hạt nhân của Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia. Điều đó nghĩa là câu chuyện không dừng ở một nhà máy lọc dầu, mà là tổ hợp lọc hóa dầu, hóa chất, năng lượng, công nghiệp hỗ trợ và chế biến sâu, với yêu cầu hình thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, có sức cạnh tranh quốc tế. Quan điểm đáng chú ý ở đây: nếu Dung Quất không mạnh dạn chuyển dịch sang mô hình trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia, thì lợi thế đã được tích lũy suốt 30 năm sẽ bị phân tán, và Việt Nam sẽ bỏ lỡ một đầu mối chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng.
Logistics biển Quảng Ngãi và yêu cầu trở thành trung tâm logistics quốc gia
Một trong những điểm Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc nhấn mạnh là Dung Quất không được phép chỉ là một khu công nghiệp nặng khép kín; nó phải khai thác hiệu quả lợi thế biển sâu và vận tải đa phương thức để trở thành trung tâm logistics quốc gia và khu vực. Hệ thống cảng biển nước sâu ở đây có thể tiếp nhận tàu đến 200.000 DWT, tạo nên lợi thế cạnh tranh vượt trội, biến Dung Quất thành "thỏi nam châm" thu hút dòng vốn lớn trong các ngành petrochemicals, thép, máy móc, năng lượng, dịch vụ cảng biển và logistics. Không dừng ở xuất nhập khẩu qua cảng, định hướng mới là kết nối Dung Quất với Tây Nguyên, Nam Lào, các khu vực Gia Lai, Nam Giang, Bờ Y để hình thành hành lang kinh tế Đông – Tây 2. Đây là bước chuyển quan trọng: Dung Quất phải đi từ trung tâm công nghiệp của một tỉnh sang mắt xích logistics biển Quảng Ngãi trong chuỗi cung ứng khu vực, nếu muốn giữ vai trò trong chiến lược quốc gia biển mạnh.
Hạ tầng công nghiệp mới và tác động lên đời sống người lao động
Những kế hoạch mở rộng năng lực lọc hóa dầu và logistics sẽ là khẩu hiệu rỗng nếu không có hạ tầng công nghiệp cụ thể đi kèm. Việc khởi công dự án nhà máy sản xuất bồn chứa của HD Hyundai Eco Vina tại Khu kinh tế Dung Quất cho thấy Dung Quất đang bổ sung mảnh ghép quan trọng cho chuỗi sản xuất công nghiệp nặng gắn với hàng hải và đóng tàu. Theo kế hoạch, nhà máy sẽ đi vào sản xuất từ tháng 4/2027, ứng dụng quy trình thân thiện với môi trường, phù hợp định hướng công nghiệp xanh – điều kiện không thể thiếu nếu Dung Quất muốn trở thành trung tâm năng lượng quốc gia trong kỷ nguyên chuyển dịch xanh. "Sau khi tiếp nhận dự án, doanh nghiệp đã kế thừa và duy trì việc làm cho khoảng 1.500 lao động hiện hữu, đồng thời dự kiến tuyển dụng, đào tạo thêm 1.500 lao động tại địa phương". Đây là minh chứng rõ ràng: mỗi bước tiến về hạ tầng công nghiệp tại Dung Quất đều kéo theo tác động trực tiếp đến thu nhập, kỹ năng và cơ hội nghề nghiệp của người dân Quảng Ngãi.
Từ 13 doanh nghiệp đến hơn 80.000 việc làm: nền tảng cho chặng đường mới
Ba mươi năm trước, vùng miền cát trắng Dung Quất gần như đứng ngoài bản đồ công nghiệp. Từ 13 doanh nghiệp vào năm 2005, đến nay khu kinh tế đã có 183 doanh nghiệp với 214 dự án hoạt động, tạo việc làm ổn định cho khoảng 81.800 lao động. Theo cơ quan quản lý, các khu kinh tế và khu công nghiệp tại Quảng Ngãi đã thu hút hơn 440 dự án với tổng vốn đăng ký gần 20 tỷ USD, trong đó khoảng 350 dự án đang hoạt động, sử dụng hơn 81.000 lao động. Song song là 32 khu dân cư, khu tái định cư với hơn 5.339 lô đất, giúp hàng ngàn hộ dân nhường đất cho dự án và ổn định cuộc sống. Chủ tịch tỉnh cam kết tập trung vào tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, logistics, cải cách thể chế, nâng cao đời sống, hướng tới mục tiêu xây dựng Dung Quất thành khu kinh tế xanh, thông minh, hiện đại vào năm 2045. Câu hỏi đặt ra không phải "Dung Quất có đủ tiềm năng không?", mà là "Chúng ta có dám tiếp tục lựa chọn những bước đi đột phá như 30 năm trước để tiềm năng đó thành hiện thực hay không?"
