Dung Quất là gì và vì sao 30 năm là cột mốc bản lề
Khu kinh tế Dung Quất là một không gian công nghiệp và cảng biển tổng hợp ven biển Quảng Ngãi, nơi trong ba thập kỷ đã chuyển mình từ vùng đất cằn cỗi đầy nắng gió thành trung tâm công nghiệp nặng, lọc hóa dầu và năng lượng, đồng thời trở thành hạt nhân tăng trưởng mới cho miền Trung với hàng trăm dự án đầu tư và hàng chục nghìn việc làm trực tiếp. Sáng 15/8, Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi tổ chức lễ kỷ niệm 30 năm thành lập, với sự tham dự và phát biểu của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc. Đây không chỉ là một nghi thức kỷ niệm, mà là dịp tái khẳng định vai trò của Dung Quất trong bản đồ công nghiệp nặng Việt Nam và đặt ra yêu cầu định hình bước chuyển mới: từ khu kinh tế trọng điểm miền Trung sang trung tâm logistics quốc gia kết nối hành lang Đông–Tây.
Từ quyết sách lọc dầu đầu tiên đến 440+ dự án công nghiệp nặng
Sự trỗi dậy của Khu kinh tế Dung Quất không phải là câu chuyện may mắn, mà là kết quả của một chuỗi quyết sách chiến lược kéo dài hơn 30 năm. Ngày 9/11/1994, quyết định chọn Dung Quất làm nơi xây dựng nhà máy lọc dầu đầu tiên của Việt Nam đã đặt viên gạch nền cho toàn bộ cấu trúc công nghiệp sau này. Từ mô hình khu công nghiệp ban đầu, Dung Quất được nâng cấp thành khu kinh tế tổng hợp đa ngành (2005) rồi khẳng định vị thế khi Nhà máy Lọc dầu Dung Quất đi vào vận hành năm 2007. Quy mô địa lý được mở rộng từ 10.300ha lên hơn 43.300ha theo điều chỉnh quy hoạch năm 2011, thể hiện tư duy "quy hoạch đi trước một bước, hạ tầng mở đường cho phát triển". Hệ thống cảng biển nước sâu tiếp nhận tàu tới 200.000 DWT biến Dung Quất thành "thỏi nam châm" thu hút những dự án công nghiệp nặng, cơ khí, dịch vụ cảng và logistics khu vực.
Gần 20 tỷ USD vốn đăng ký và tác động lên đời sống người dân
Đằng sau các con số về đầu tư 20 tỷ USD không chỉ là những nhà máy thép, lọc hóa dầu hay kho bãi khổng lồ, mà là một cấu trúc xã hội và kinh tế mới hình thành quanh Khu kinh tế Dung Quất. Đến tháng 5/2026, khu kinh tế này và các khu công nghiệp Quảng Ngãi đã thu hút 441 dự án còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký khoảng 423.431 tỷ đồng, vốn thực hiện lũy kế khoảng 13,8 tỷ USD. Theo Ban Quản lý, các khu kinh tế và khu công nghiệp hiện thu hút hơn 440 dự án, vốn đăng ký gần 20 tỷ USD, vốn thực hiện hơn 14 tỷ USD, tạo việc làm cho hơn 81.000 lao động. Từ 13 doanh nghiệp năm 2005, đến nay khu kinh tế đã có 183 doanh nghiệp với 214 dự án hoạt động, tạo việc làm ổn định cho khoảng 81.800 lao động và hình thành 32 khu dân cư, tái định cư với hơn 5.339 lô đất để người dân nhường đất cho dự án vẫn có thể ổn định cuộc sống. Thông điệp phát triển công nghiệp không được đánh đổi đời sống người dân được Phó Thủ tướng nhấn mạnh như một nguyên tắc.
Dung Quất trên hành lang Đông–Tây: tham vọng trung tâm logistics quốc gia
Nếu 30 năm qua là giai đoạn định vị Dung Quất trong bản đồ công nghiệp nặng Việt Nam, thì chặng tới sẽ là phép thử về năng lực logistics khu vực. Lợi thế cảng biển nước sâu, mạng lưới đường bộ, đường sắt và cửa ngõ hàng không Chu Lai đặt Dung Quất vào vị trí tự nhiên để trở thành trung tâm logistics quốc gia, gắn với hành lang kinh tế Đông–Tây. Phó Thủ tướng yêu cầu Quảng Ngãi phối hợp chặt với Đà Nẵng để xây dựng đề án liên kết không gian Chu Lai–Dung Quất–Nam Giang–hành lang kinh tế Đông Tây 2, nhằm hình thành cực tăng trưởng công nghiệp, logistics, thương mại tự do, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo của toàn vùng miền Trung. Theo định hướng, Dung Quất cần trở thành mắt xích chủ chốt trên tuyến Dung Quất–Chu Lai–Bo Y kết nối miền Nam Lào, Đông Bắc Campuchia và các tuyến hàng hải quốc tế, tạo đà cho chuỗi cung ứng xuyên biên giới, công nghiệp và thương mại.
Thách thức mô hình xanh–tuần hoàn và con đường phía trước
Sự phát triển của Khu kinh tế Dung Quất đến nay phần lớn dựa trên công nghiệp nặng và năng lượng truyền thống, nhưng yêu cầu mới đặt ra là phải chuyển sang mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn, gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Phó Thủ tướng yêu cầu Quảng Ngãi sớm xây dựng lộ trình nâng cấp, chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu thành khu công nghiệp sinh thái, ưu tiên thu hút dự án công nghệ cao, chế biến sâu, giá trị gia tăng lớn. Tỉnh cũng được giao nhiệm vụ sớm trình cơ chế thí điểm cho Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng, đồng thời thoát khỏi tư duy quản lý hành chính để chuyển sang tư duy quản trị kinh tế hiện đại, cạnh tranh quốc tế. Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định tỉnh sẽ tập trung 5 nhóm hành động cụ thể để xây dựng Dung Quất thành khu kinh tế "xanh, thông minh, hiện đại" theo quy hoạch đến 2045. Câu hỏi không còn là liệu Dung Quất có phát triển hay không, mà là khu kinh tế này có dám đi đầu trong việc tái định nghĩa một trung tâm công nghiệp nặng theo chuẩn xanh của thế kỷ 21 hay không.
