Dung Quất – định nghĩa lại mô hình khu kinh tế ven biển
Khu kinh tế Dung Quất là một khu kinh tế ven biển gắn với công nghiệp lọc hóa dầu và năng lượng, được quy hoạch đồng bộ với cảng nước sâu, hạ tầng giao thông liên vùng và các khu công nghiệp, đóng vai trò động lực tăng trưởng và tự cân đối ngân sách cho tỉnh Quảng Ngãi thông qua thu hút đầu tư và tạo việc làm quy mô lớn.
Điểm mấu chốt của Dung Quất không chỉ là những con số dự án hay diện tích đất công nghiệp, mà là hành trình chiến lược từ “vùng ven biển cát trắng hoang sơ, gian khó” thành “một trong những khu kinh tế ven biển thành công nhất của cả nước”. Đây là minh chứng mạnh mẽ rằng nếu có tầm nhìn dài hạn, quyết tâm chính trị và cách tổ chức quản lý phù hợp, một địa phương xuất phát điểm thấp vẫn có thể bước vào nhóm dẫn đầu. Sau 30 năm, Ban quản lý khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp đã thu hút hơn 440 dự án, tạo việc làm cho hơn 81.000 lao động, biến Dung Quất thành câu chuyện phát triển điển hình chứ không chỉ là một khu công nghiệp lớn.
Ba mũi đột phá: công nghiệp sinh thái, công nghiệp sạch và logistics biển sâu
Nếu giai đoạn đầu, khu kinh tế Dung Quất tập trung vào việc “lấp đầy” bằng dự án, thì giai đoạn mới đòi hỏi một tầm nhìn chọn lọc và xanh hơn. Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc yêu cầu Quảng Ngãi xây dựng lộ trình nâng cấp, chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu thành khu công nghiệp sinh thái, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường khắt khe. Đây là bước ngoặt: từ chỗ chấp nhận những ngành sử dụng nhiều tài nguyên, địa phương buộc phải chuyển sang mô hình tiết kiệm năng lượng và tái tuần hoàn. Quan điểm bài viết cho rằng, nếu Quảng Ngãi không đi trước ở khâu này, lợi thế Dung Quất sẽ nhanh chóng bị bào mòn bởi cạnh tranh quốc tế và các tiêu chuẩn xanh trong thương mại toàn cầu.
Cùng với đó, việc ưu tiên thu hút các dự án công nghiệp sạch, công nghệ cao, chế biến sâu và các lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn là sự điều chỉnh cần thiết. Một phát biểu có thể trích dẫn là: tỉnh được yêu cầu phát huy lợi thế cảng biển nước sâu, hệ thống đường bộ, đường sắt, hàng không và vận tải đa phương thức để xây dựng Dung Quất thành trung tâm logistics tầm quốc gia, khu vực. Đây không còn là tham vọng địa phương mà là mục tiêu chiến lược: biến Dung Quất thành nút giao của chuỗi cung ứng miền Trung, kết nối nội địa với quốc tế. Quan điểm của bài viết là chỉ khi logistics được coi là ngành mũi nhọn, lợi thế cảng nước sâu mới chuyển hóa thành tăng trưởng GRDP bền vững cho Quảng Ngãi.
Trung tâm lọc, hóa dầu và năng lượng: cú hích GRDP cho Quảng Ngãi
Một bước ngoặt khác của khu kinh tế Dung Quất là định hướng trở thành Trung tâm lọc, hóa dầu và năng lượng quốc gia đầu tiên, do Bộ Công Thương đề xuất và Bộ Tài chính ủng hộ. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đã yêu cầu Quảng Ngãi phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chuyên môn để sớm hoàn thiện đề án, trình cấp có thẩm quyền xem xét. Khi đi vào vận hành đầy đủ, dự án lọc dầu, năng lượng này dự kiến đóng góp khoảng 30% tăng trưởng GRDP cho tỉnh. Đây là con số đủ lớn để định hình lại cấu trúc kinh tế địa phương, biến công nghiệp năng lượng thành trụ cột rõ nét chứ không chỉ là một ngành bổ trợ.
Theo định hướng, Trung tâm lọc, hóa dầu và năng lượng tại khu kinh tế Dung Quất sẽ đáp ứng tối thiểu 30% nhu cầu xăng dầu cả nước, bảo đảm dự trữ tương đương 30 ngày sản xuất và tiêu thụ. Dự án cũng dự kiến tạo khoảng 30.000 việc làm và thúc đẩy các ngành phụ trợ như logistics, công nghiệp hỗ trợ. Tác giả cho rằng, đây là một mô hình “khu kinh tế ven biển gắn với trung tâm năng lượng”, đặt kinh tế biển, lọc hóa dầu, dự trữ năng lượng và dịch vụ logistics trong một tổng thể thống nhất. Nếu Quảng Ngãi tổ chức được chuỗi giá trị này, lợi ích không dừng lại ở tăng trưởng GRDP mà còn là vị thế mới trong bản đồ năng lượng quốc gia.
Giải ngân đầu tư công và không gian phát triển mới cho Quảng Ngãi
Dung Quất chỉ có thể “bứt phá lần hai” nếu đi cùng một làn sóng hạ tầng mới cho toàn tỉnh. Tại buổi làm việc với đoàn công tác Bộ Tài chính, Quảng Ngãi đã kiến nghị một loạt dự án hạ tầng và năng lượng, từ đường bộ cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum, nâng cấp Quốc lộ 24 đến tuyến ven biển Dung Quất – Sa Huỳnh và định hướng phát triển Lý Sơn trở thành trung tâm du lịch biển – đảo. Tỉnh cũng đề xuất hỗ trợ cho các mục tiêu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết 57. Tác giả cho rằng, đây không chỉ là danh sách dự án mà là chiến lược mở rộng không gian phát triển: kết nối Dung Quất với Tây Nguyên, với du lịch biển đảo và với năng lượng tái tạo khu vực Kon Tum.
Tuy nhiên, điểm nút không nằm ở ý tưởng, mà ở năng lực triển khai vốn đầu tư công. Năm 2026, kế hoạch vốn đầu tư công của Quảng Ngãi được giao là 8.017 tỷ đồng; đến ngày 20/8, tỉnh mới giải ngân 2.797 tỷ đồng, đạt 34,9% kế hoạch Thủ tướng giao. Tỉnh đặt mục tiêu giải ngân 100% số vốn từ nay đến cuối năm. Quan điểm của bài viết là: nếu không tháo gỡ dứt điểm 111 dự án tồn đọng, trong đó 61 dự án áp dụng cơ chế đặc thù và 50 dự án thuộc thẩm quyền tỉnh, thì mọi kế hoạch về trung tâm năng lượng hay logistics sẽ bị chậm lại. Hạ tầng phải đi trước một bước, nhưng phải đi cùng kỷ luật giải ngân và cơ chế giám sát chặt chẽ.
Từ bài học Dung Quất đến chiến lược phát triển Quảng Ngãi
Sau 30 năm, khu kinh tế Dung Quất đã giúp Quảng Ngãi trở thành địa phương tự cân đối ngân sách và có điều tiết về Trung ương, góp phần đáng kể vào phát triển kinh tế – xã hội. Kết luận buổi làm việc, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đánh giá cơ cấu kinh tế của tỉnh đang đi đúng hướng với kinh tế biển, điện gió, nuôi trồng thủy sản vừa tạo động lực phát triển, vừa gắn với gìn giữ chủ quyền biển đảo. Ông cũng khẳng định sẽ ưu tiên hỗ trợ tối đa để Quảng Ngãi phát triển kinh tế – xã hội, hướng tới trở thành một cực tăng trưởng phía Nam.
Từ góc nhìn bình luận, bài học lớn nhất của Dung Quất là sự kiên định với một trục chiến lược: khu kinh tế ven biển phải gắn với công nghiệp chủ lực, logistics, kinh tế biển và khoa học – công nghệ. Khi trục đó rõ, các quyết sách như chuyển đổi khu công nghiệp sinh thái, phát triển trung tâm lọc, hóa dầu và năng lượng, hay mở rộng hạ tầng kết nối mới phát huy hiệu quả. Nếu Quảng Ngãi giữ được kỷ luật chiến lược này, Dung Quất sẽ không chỉ là câu chuyện thành công của một thời kỳ, mà còn là nền tảng cho một giai đoạn phát triển mới, trong đó tăng trưởng GRDP gắn chặt với chất lượng đời sống và tiêu chuẩn xanh của một tỉnh công nghiệp ven biển thế hệ mới.
