Chỉ thị 31 là gì và vì sao phụ huynh phải quan tâm?
Chỉ thị 31 của Thủ tướng Chính phủ là văn bản yêu cầu toàn ngành giáo dục chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, đồng thời đặt ra các nhiệm vụ cụ thể nhằm giảm áp lực thi cử, nâng cao chất lượng, siết kỷ cương và tăng cường chuyển đổi số trường học trong năm học mới, tác động trực tiếp đến học sinh, giáo viên và phụ huynh.
Ngày 5/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 31/CT-TTg về thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027. Điểm đáng chú ý là văn bản này không chỉ nhắc lại các khẩu hiệu quen thuộc, mà đặt ra yêu cầu “đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương thức quản lý giáo dục, chuyển mạnh từ tư duy ‘quản lý giáo dục’ sang ‘quản trị phát triển giáo dục’”.
Bối cảnh ban hành Chỉ thị 31 khá thẳng thắn: vẫn thiếu trường, thiếu lớp, thiếu cơ sở vật chất và thiết bị dạy học, nhất là tại các địa bàn tăng dân số nhanh; thừa, thiếu giáo viên cục bộ; bạo lực học đường diễn biến phức tạp; thi tốt nghiệp THPT ở một số nơi chưa nghiêm túc, ảnh hưởng tiêu cực tới toàn ngành. Nói cách khác, đây là lời cảnh báo kèm bài tập cụ thể cho toàn hệ thống, chứ không chỉ là nhắc nhở chung chung.
Giảm áp lực thi cử, xóa ‘bệnh thành tích’: lời hứa có đi đến lớp?
Nếu phải chọn một tín hiệu tích cực nhất từ Chỉ thị 31 Thủ tướng, đó là cam kết giảm áp lực thi cử và xử lý ‘bệnh thành tích’ vốn ám ảnh giáo dục Việt Nam suốt nhiều năm. Đây không chỉ là chuyện tỷ lệ đẹp trên báo cáo, mà là sức khỏe tinh thần, thời gian và cơ hội học tập thực chất của con trẻ.
Chỉ thị yêu cầu xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất; có giải pháp cụ thể để khắc phục bệnh thành tích trong dạy, học và kiểm tra, đánh giá; không chạy theo tỉ lệ lên lớp, tỉ lệ tốt nghiệp, bảo đảm đánh giá thực chất năng lực người học. Đồng thời, công tác kiểm tra, đánh giá phải được đổi mới để “bảo đảm thực chất, hiệu quả; giảm áp lực thi cử; chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương trường học; tăng cường phòng, chống gian lận trong các kỳ thi, nhất là trong Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông”.
Đáng chú ý, các địa phương được yêu cầu rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết nhằm giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh. Nếu thực thi nghiêm túc, học sinh có thể bớt phải chạy marathon thi cử, giáo viên bớt ‘diễn’, phụ huynh bớt lo con mình bị biến thành số liệu trên báo cáo.
Từ ‘quản lý’ sang ‘quản trị’: thay đổi kiểu cầm lái hệ thống giáo dục
Một thay đổi mang tính gốc rễ trong nhiệm vụ giáo dục 2026-2027 là chuyển dịch tư duy từ “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”. Nói dễ hiểu, nhà trường và cơ quan quản lý không chỉ giữ kỷ luật và làm đúng quy trình, mà phải chủ động đặt mục tiêu, đo lường, dự báo và điều chỉnh để giáo dục phát triển bền vững.
Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật; kịp thời sửa các quy định chồng chéo, mâu thuẫn, không còn phù hợp, bảo đảm không để khoảng trống pháp lý. Đồng thời, phải xây dựng bộ chỉ số theo dõi, giám sát việc thực hiện các mục tiêu phát triển giáo dục và đào tạo. Đây là bước quan trọng để chuyển từ quản lý bằng cảm tính sang quản trị bằng dữ liệu.
Ở cấp cơ sở, Chỉ thị 31 yêu cầu rà soát, sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên công lập theo hướng hình thành cơ sở giáo dục có quy mô lớn, gắn với cơ cấu lại mạng lưới trường lớp, tổ chức bộ máy, đội ngũ nhân sự. Song song, Chính phủ đặt mục tiêu hoàn thành sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, khuyến khích phát triển các cơ sở tư thục và tập trung phát triển các trường cao đẳng chất lượng cao, đạt chuẩn quốc tế.
Chất lượng, an toàn, chuyển đổi số: trường học phải khác trước
Chỉ thị 31 không né tránh thực tế thiếu trường, thiếu lớp, thiếu cơ sở vật chất và thiết bị dạy học, nhất là ở nơi dân số tăng nhanh. Vì vậy, ưu tiên nâng cao chất lượng, bảo đảm an ninh, cơ sở vật chất và chuyển đổi số trường học được đặt lên hàng đầu – đây là điều mà phụ huynh có thể và nên đòi hỏi ở địa phương mình.
Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao hướng dẫn địa phương đầu tư xây dựng trường, lớp học kiên cố; bổ sung phòng học, phòng học bộ môn, thư viện, phòng chức năng, nhà tập, sân tập thể dục thể thao và thiết bị thí nghiệm, thực hành, STEM/STEAM, công nghệ thông tin. Nguồn lực phải ưu tiên để học sinh vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo và vùng đặc biệt khó khăn được tiếp cận bình đẳng với giáo dục có chất lượng, thu hẹp khoảng cách điều kiện học tập giữa các vùng, miền.
Ở chiều an toàn, Chỉ thị yêu cầu xây dựng văn hóa học đường trên nền môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, kỷ cương, nhân văn; phòng, chống bạo lực học đường, tệ nạn xã hội và các nguy cơ trên môi trường mạng. Về chuyển đổi số trường học, hệ thống giáo dục phải “tập trung chuyển đổi số toàn diện…; xây dựng hệ sinh thái giáo dục số thống nhất, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương”. Đây không chỉ là trang bị máy tính, mà là thay đổi cách dạy, học và quản lý bằng công nghệ.
Chống lạm thu, dạy thêm trái phép và những việc cụ thể phụ huynh có thể làm
Một trong những điểm nhạy cảm nhất khiến phụ huynh quan tâm là chống lạm thu giáo dục và dạy thêm trái phép. Chỉ thị 31 lần này đi thẳng vào vấn đề: yêu cầu các địa phương công khai số điện thoại đường dây nóng để tiếp nhận phản ánh về tình trạng lạm thu, dạy thêm trái quy định; người đứng đầu cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý trực tiếp sẽ bị xử lý nghiêm nếu để xảy ra lạm thu hoặc gợi ý, ép buộc học sinh học thêm dưới mọi hình thức.
Với phụ huynh, đây là cơ hội để biến bức xúc thành hành động có cơ sở pháp lý: chủ động hỏi nhà trường về các khoản thu, yêu cầu công khai và đối chiếu với quy định; lưu lại hóa đơn, thông báo để có bằng chứng khi cần phản ánh qua đường dây nóng. Điều quan trọng là không im lặng khi thấy dấu hiệu ép buộc đóng góp hoặc học thêm.
Ở tầm dài hạn, Chỉ thị 31 còn đặt ra các mốc thời gian cụ thể: triển khai phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3-5 tuổi và giáo dục bắt buộc THCS; thí điểm chương trình giáo dục mầm non mới; triển khai hiệu quả một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông thống nhất, bảo đảm cung ứng đầy đủ sách trước ngày 15/8/2026. Các công trình trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã biên giới đất liền phải hoàn thành đợt 1 trước ngày 30/8/2026. Nếu những cam kết này thành hiện thực, phụ huynh và học sinh sẽ thấy một hệ thống ít bất công hơn và có cơ hội học tập rõ ràng hơn.
