Bệnh thành tích giáo dục là gì và vì sao Chỉ thị 31 là bước ngoặt?
Bệnh thành tích giáo dục là tình trạng nhà trường, địa phương và thậm chí phụ huynh quá coi trọng tỉ lệ lên lớp, tỉ lệ tốt nghiệp, giải thưởng, điểm số đẹp trên báo cáo, đến mức chấp nhận ép học sinh học quá sức, hạ chuẩn đánh giá hoặc nhắm mắt cho gian lận, khiến kết quả học tập không còn phản ánh đúng năng lực thực sự của người học. Chính vì vậy, khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 5/8/2026 về các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026–2027, trong đó yêu cầu Bộ GD-ĐT có giải pháp cụ thể khắc phục bệnh thành tích trong dạy, học và kiểm tra, đánh giá, đây không chỉ là một văn bản hành chính, mà là lời tuyên chiến với căn bệnh đã ám ảnh trường học nhiều năm. Điểm cốt lõi của Chỉ thị 31 là chuyển trọng tâm từ thành tích bề nổi sang đánh giá thực chất học sinh, đặt văn hóa trung thực và liêm chính lên vị trí trung tâm của hệ thống giáo dục.
Từ chạy theo tỉ lệ lên lớp đến đánh giá thực chất học sinh
Thông điệp mạnh nhất trong Chỉ thị 31 là yêu cầu “không chạy theo tỉ lệ lên lớp, tỉ lệ tốt nghiệp, bảo đảm đánh giá thực chất năng lực người học”. Nói cách khác, những con số đẹp trên báo cáo sẽ không còn là tiêu chí hàng đầu, thay vào đó là chất lượng thật của từng lớp học, từng học sinh. Thủ tướng yêu cầu Bộ GD-ĐT đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá, xây dựng bộ chỉ số theo dõi, giám sát các mục tiêu phát triển giáo dục để hạn chế tình trạng “mỗi nơi báo cáo một kiểu”. Đồng thời, ngành giáo dục phải tăng cường kỷ cương, nâng cao trách nhiệm thực thi nhiệm vụ và xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trong dạy học lẫn quản lý. Một điểm quan trọng khác là chỉ đạo rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết nhằm giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ, để việc đánh giá quay về đúng chức năng là phản ánh năng lực, không phải thi đua thành tích.
Chính sách giáo dục mới: ít thi cử hơn, nhiều trung thực hơn
Bệnh thành tích giáo dục không chỉ nằm ở cách chấm điểm mà còn ở cách tổ chức thi cử. Thủ tướng yêu cầu Bộ GD-ĐT đổi mới toàn diện công tác thi, kiểm tra theo hướng thực chất, hiệu quả và giảm áp lực thi cử cho học sinh. Một trong những yêu cầu rõ ràng là rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết ở địa phương, qua đó hạ nhiệt cơn sốt thành tích đang đè nặng lên vai học sinh và giáo viên. Ở cấp quốc gia, kỳ thi tốt nghiệp THPT được đặt dưới yêu cầu siết chặt kỷ cương, tăng cường phòng, chống gian lận và xử lý nghiêm mọi vi phạm nhằm bảo đảm tính công bằng, minh bạch trong đánh giá. Song song đó, Chỉ thị 31 nhấn mạnh việc triển khai một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông thống nhất trên cả nước và bảo đảm cung ứng đầy đủ sách trước ngày 15/8/2026, qua đó hạn chế những biến tấu tùy tiện có thể tạo thêm kẽ hở cho bệnh thành tích.
Phụ huynh và học sinh sẽ thấy những thay đổi gì?
Những chính sách giáo dục mới không nằm trên giấy mà sẽ chạm tới từng gia đình. Khi các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết bị cắt giảm, phụ huynh sẽ bớt cảnh “chở con đi thi suốt năm”, học sinh có thêm thời gian nghỉ ngơi, tự học và phát triển kỹ năng. Việc đánh giá thực chất học sinh đồng nghĩa với chuyện điểm số không còn dễ dãi, nhưng bù lại, các em sẽ được nhìn nhận đúng năng lực, tránh cảnh “giỏi giấy, yếu thực hành”. Về phía nhà trường, yêu cầu tăng cường kỷ cương, chống gian lận trong thi cử, nhất là kỳ thi tốt nghiệp THPT 2027, sẽ buộc giáo viên và quản lý phải thay đổi thói quen “du di cho xong”, quay về với chuẩn mực nghề nghiệp. Chỉ thị cũng đặt mục tiêu chấm dứt tình trạng “xã trắng” không có người phụ trách giáo dục trong năm 2026, đồng thời hoàn thành việc cơ cấu lại đội ngũ, tuyển đủ giáo viên ngay từ đầu năm học 2026–2027. Điều đó sẽ giúp nhiều lớp học bớt cảnh thiếu giáo viên, học sinh được chăm lo tốt hơn.
Từ khẩu hiệu đến thay đổi thật: trách nhiệm chung của nhà nước, nhà trường và gia đình
Câu hỏi lớn đặt ra là: làm sao để những cam kết trong Chỉ thị 31 không dừng ở khẩu hiệu? Về phía nhà nước, Thủ tướng đã xác định rõ lộ trình: tiếp tục hoàn thiện thể chế theo Nghị quyết 71, không để khoảng trống pháp lý, rà soát, sắp xếp lại mạng lưới trường lớp, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa để hình thành những cơ sở giáo dục quy mô hợp lý. Ngành giáo dục được yêu cầu triển khai phổ cập mầm non cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi, thực hiện giáo dục bắt buộc THCS và thí điểm chương trình mầm non mới, đồng thời ưu tiên chuẩn bị đủ giáo viên, lớp học, thiết bị dạy học và sách giáo khoa cho năm học mới. Nhưng nếu phụ huynh vẫn coi con phải luôn “trên trung bình”, vẫn ép học vì sĩ diện, thì bệnh thành tích giáo dục khó mà khắc phục. Bản chất của cuộc cải cách lần này là xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính trong giáo dục; điều đó chỉ thành hiện thực khi cả hệ thống – từ Bộ, Sở, trường học đến gia đình – cùng chấp nhận một sự thật: điểm số có thể thấp hơn trước, nhưng năng lực thật của học sinh phải cao hơn.
