Vượt cam kết là tín hiệu, chưa phải đích đến
Thương mại nông nghiệp là hoạt động trao đổi hàng hóa và dịch vụ phục vụ sản xuất, chế biến và tiêu dùng nông sản giữa các quốc gia, trong đó khả năng tiếp cận thị trường quyết định mức độ cân bằng của quan hệ. Ngày 10/11, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp làm việc với Thứ trưởng Thường trực Bộ Nông nghiệp Mỹ Stephen Vaden, nhân chuyến thăm Việt Nam của phái đoàn xúc tiến thương mại nông nghiệp Mỹ. Tại cuộc gặp, phía Việt Nam cho biết doanh nghiệp đã thực hiện các thỏa thuận mua hàng trong khuôn khổ cam kết song phương và giá trị nhập khẩu vượt xa mức đã thống nhất. Đây là bước tiến rõ rệt về nhập khẩu nông sản, nhưng không nên xem việc mua thêm hàng là thước đo duy nhất của thành công. Nếu mục tiêu là thương mại hai chiều cân bằng hơn, kết quả cần được đánh giá cả ở cơ hội xuất khẩu và khả năng tiếp cận thị trường của nông sản Việt.
Cân bằng cần mở cửa theo cả hai chiều
Sự hiện diện của đông đảo nhà sản xuất nông sản Mỹ, gồm các doanh nghiệp trái cây và rau quả, cho thấy mong muốn mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường Việt Nam và làm cho quan hệ thương mại thực chất hơn. Đây là cơ hội cho người tiêu dùng trong nước có thêm lựa chọn; theo ông Vaden, nông sản của cả hai nước đều được người tiêu dùng ở thị trường đối tác ưa chuộng. Nhưng muốn cân bằng bền vững, Việt Nam cũng cần những điều kiện thuận lợi hơn để đưa hàng hóa của mình sang Mỹ. Ông Điệp đề nghị tháo gỡ vướng mắc tiếp cận thị trường đối với chanh leo và sớm chấp thuận xử lý hơi nước nóng cho trái cây tươi xuất khẩu. Những yêu cầu ấy cho thấy cân bằng không thể chỉ nằm ở việc tăng mua. Nó còn phụ thuộc vào việc xử lý rào cản cụ thể, minh bạch và kịp thời để hàng hóa hai bên có cơ hội cạnh tranh công bằng.
Công nghệ và quy định sẽ quyết định bước tiếp theo
Đàm phán thương mại sẽ khó tạo kết quả lâu dài nếu chỉ tập trung vào lượng hàng trao đổi. Hai bên còn bàn về hợp tác khoa học, công nghệ sinh học, giống cây trồng, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, nông nghiệp chính xác và chuyển đổi số. Việt Nam đề xuất nghiên cứu chương trình chuyển giao công nghệ về giống kháng bệnh, chịu hạn và chịu mặn để thích ứng biến đổi khí hậu; phía Mỹ bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ tiếp cận công nghệ sinh học và hoan nghênh hoạt động nghiên cứu, phát triển của doanh nghiệp Mỹ tại Việt Nam. Hai bên cũng dự kiến tiếp tục trao đổi về yêu cầu kiểm soát Salmonella và xét nghiệm DNA tồn dư. Việc rà soát quy định cần vừa bảo vệ an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng, vừa tránh biến thủ tục quản lý thành rào cản không cần thiết đối với lưu thông hàng hóa.
Kết luận, vượt cam kết nhập khẩu là dấu hiệu hợp tác đang mở rộng, nhưng chưa đủ để chứng minh thương mại nông nghiệp đã cân bằng. Thước đo thuyết phục hơn là tiến triển đồng thời về tiếp cận thị trường, an toàn thực phẩm và chuyển giao công nghệ. Nếu hai phía cùng tháo gỡ vướng mắc cụ thể, quan hệ mua bán có thể phát triển theo hướng đôi bên cùng có lợi.
