Nông nghiệp tuần hoàn: lựa chọn chiến lược của Thái Hòa
Nông nghiệp tuần hoàn là mô hình tổ chức sản xuất trong đó phụ phẩm trồng trọt, chất thải chăn nuôi và rác hữu cơ được xem như tài nguyên, được xử lý và tái sử dụng ngay trong hệ thống nông trại để tạo đầu vào mới cho sản xuất, từ đó giảm chất thải, bảo vệ môi trường, tăng giá trị nông sản và hình thành một chuỗi kinh tế nông thôn xanh bền vững. Đây không còn là khái niệm sách vở mà đã trở thành lựa chọn phát triển của xã Thái Hòa. Xã có hơn 29km2, 28 thôn với hơn 24.000 dân; năm 2025, tổng giá trị sản xuất đạt hơn 1.740 tỷ đồng, trong đó nông nghiệp và thủy sản chiếm 46%, tốc độ tăng trưởng 10,1% và thu nhập bình quân 73 triệu đồng/người. Tỷ trọng nông nghiệp lớn khiến bài toán môi trường và giá trị gia tăng trở nên cấp bách: nếu vẫn sản xuất theo kiểu cũ, Thái Hòa sẽ mắc kẹt trong vòng lặp thu nhập thấp và ô nhiễm gia tăng. Chính quyền vì thế xác định rõ, phát triển kinh tế nông nghiệp phải gắn với bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao giá trị sản phẩm. Đây là quyết định mang tính lựa chọn tương lai, không chỉ xử lý rác thải mà tái cấu trúc cách làm nông ở cấp xã.
Tây Sơn: từ “điểm đen” ô nhiễm thành làng nông nghiệp tuần hoàn
Thôn Tây Sơn là nơi Thái Hòa đặt cược cho một mô hình mới: “Làng nông nghiệp tuần hoàn” giai đoạn 2026-2030. Thôn có 157 hộ, 630 nhân khẩu, hơn 77% lao động làm nông, với tổng thu nhập hơn 42,5 tỷ đồng mỗi năm. Đáng chú ý, mỗi năm Tây Sơn phát sinh khoảng 207,6 tấn phụ phẩm trồng trọt, gần 4.700 tấn chất thải chăn nuôi và khoảng 70 tấn rác hữu cơ sinh hoạt. Những con số này cho thấy một nghịch lý: tài nguyên ngay trước mắt lại bị coi là rác. Theo trưởng thôn, trước đây Tây Sơn thuộc diện nghèo nhất xã, có nhiều “điểm đen” ô nhiễm môi trường. Việc chọn chính nơi khó khăn nhất làm điểm khởi đầu là quyết định táo bạo nhưng hợp lý: nếu không biến rác thành tài nguyên ở đây, mọi kế hoạch phát triển nông nghiệp xanh chỉ dừng ở khẩu hiệu. Mô hình mới đặt mục tiêu tổ chức sản xuất theo chuỗi, tận dụng phụ phẩm, giảm chất thải và phát triển nông nghiệp sinh thái, hữu cơ.
Biến phụ phẩm nông trại thành chuỗi giá trị bền vững
Điểm đáng nói của Tây Sơn là cách nhìn hoàn toàn khác về phụ phẩm. Thay vì tập trung xử lý chất thải theo kiểu “dọn cho sạch”, mô hình hướng tới tích hợp nhiều giá trị trên cùng một đơn vị tài nguyên. Rác hữu cơ được phân loại tại nguồn, xử lý ngay tại hộ; phụ phẩm trồng trọt và chất thải chăn nuôi được tái chế thành phân hữu cơ, nguyên liệu cho cánh đồng tuần hoàn và chăn nuôi lợn hữu cơ. Thôn dự kiến xây dựng 5ha cánh đồng tuần hoàn giảm phát thải gắn với liên kết sản xuất, tiêu thụ; đồng thời phát triển mô hình lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản trên 3ha, hướng tới đa giá trị trên cùng một thửa ruộng. Tổ hợp tác sẽ được nâng cấp thành hợp tác xã để làm đầu mối tổ chức sản xuất và kết nối thị trường. Đây là bước chuyển then chốt: từ nông dân sản xuất đơn lẻ sang kinh tế nông thôn xanh dựa trên chuỗi giá trị, trong đó phụ phẩm trở thành tài nguyên, nông sản gắn với OCOP và truy xuất nguồn gốc bằng mã QR.
Du lịch nông nghiệp bền vững: khi làng quê không chỉ là điểm “check-in”
Tây Sơn không dừng lại ở việc bán nông sản; định hướng của thôn là phát triển du lịch nông nghiệp dược liệu, sản xuất theo hướng hữu cơ và hình thành điểm du lịch trải nghiệm nông nghiệp, homestay, khu trưng bày sản phẩm. Đây là cách đưa làng quê vào chuỗi giá trị thay vì biến nó thành bối cảnh “check-in” ngắn hạn. Trên cả nước, du lịch nông thôn đang có thêm dư địa khi du khách chuyển nhu cầu từ tham quan sang trải nghiệm đời sống, sản xuất, văn hóa và môi trường bản địa. Du lịch nông thôn vì thế ngày càng quan trọng đối với kinh tế nông thôn, góp phần tạo sinh kế, nâng thu nhập, thúc đẩy tiêu thụ nông sản, sản phẩm OCOP, đồng thời bảo tồn cảnh quan, bản sắc và tri thức bản địa. Thách thức là làm du lịch mà không “đánh đổi làng quê”: không bê tông hóa cánh đồng, không sân khấu hóa văn hóa. Việc cơ quan quản lý đang xây dựng Bộ tiêu chí Điểm đến du lịch nông thôn bền vững được kỳ vọng sẽ giúp địa phương như Thái Hòa tránh rơi vào bẫy phát triển tự phát.
Ý nghĩa của một làng nông nghiệp tuần hoàn cho tương lai xanh
Từ Tây Sơn với mô hình “Làng nông nghiệp tuần hoàn”, Thái Hòa đang xây dựng một cách làm mới: phụ phẩm trở thành tài nguyên, sản xuất gắn với bảo vệ môi trường, nông sản gắn với OCOP, cảnh quan gắn với du lịch. Theo Chủ tịch UBND xã, mục tiêu là phát triển nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn để nâng thu nhập, nâng chất lượng sống, giảm ô nhiễm và dùng tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả. Định hướng này phù hợp Kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 và chủ trương phát triển nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị gắn với OCOP và du lịch nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2026-2030. Ở tầm người dân, tác động đã rất cụ thể: giữ môi trường, nâng giá trị nông sản, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho cộng đồng. Câu chuyện Tây Sơn cho thấy nông nghiệp tuần hoàn không phải khẩu hiệu chung chung mà là lựa chọn thực tế để kinh tế nông thôn xanh thoát vòng luẩn quẩn “tăng sản lượng – tăng chất thải – giảm chất lượng sống”. Nếu Thái Hòa kiên trì, đây có thể trở thành hình mẫu cho các địa phương đang tìm đường gắn nông nghiệp, môi trường và du lịch nông nghiệp bền vững trong cùng một chiến lược.
