Từ củ nghệ, củ gừng đến mô hình kinh tế tuần hoàn

Khi nông sản truyền thống bước vào quỹ đạo công nghệ

Kinh tế tuần hoàn trong khởi nghiệp nông nghiệp từ nông sản truyền thống là mô hình dùng công nghệ chế biến sâu và các quy trình tái sử dụng phụ phẩm để tạo giá trị gia tăng, giảm lãng phí tài nguyên, đồng thời mở thêm việc làm và thu nhập tại chỗ cho người dân nông thôn.

Điểm chung trong câu chuyện của nghệ, gừng hay chuối không còn nằm ở chuyện “có gì bán nấy”, mà ở cách người nông dân khởi nghiệp biến nguyên liệu quê thành sản phẩm có hàm lượng tri thức. Với dự án nghệ của chị Đoàn Thị Minh Trâm, cú hích đến từ việc dự án đoạt giải Nhất tại cuộc thi về khởi nghiệp sáng tạo với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Đây không chỉ là phần thưởng, mà là tín hiệu cho thấy nông sản truyền thống hoàn toàn có thể đi cùng công nghệ lên men, lợi khuẩn và kinh tế tuần hoàn nếu có tư duy mới. Chính sự kết hợp này đang âm thầm viết lại “giá” cho những loại cây từng bị xem là thu nhập phụ.

Nghệ lên men: Lợi khuẩn “bẻ khóa” giá trị củ nghệ bản địa

Khác với cách làm cũ chỉ dừng ở tinh bột hay viên nghệ truyền thống, dự án của chị Trâm chọn con đường khó: chế biến sâu và ứng dụng công nghệ lên men để gia tăng giá trị gia tăng cho cây nghệ. Nghệ tươi được hướng dẫn canh tác an toàn, sau đó xử lý, lọc, tách tinh bột rồi kết hợp với lợi khuẩn theo công thức riêng, đưa vào quy trình lên men, tạo viên, sấy và đóng gói.

Điểm bản lề là việc ứng dụng Probiotics và công nghệ lên men trong chế biến sâu các sản phẩm từ nghệ. Curcumin vốn khó tan và khó hấp thu, nhưng khi “đi cùng” lợi khuẩn, sản phẩm dễ dùng hơn, mùi vị được cải thiện, khả năng phân tán, hòa tan và kiểm soát liều dùng tốt hơn, qua đó nâng cao giá trị của củ nghệ bản địa. Các dòng tinh nghệ hòa tan Probiotics, viên tinh nghệ mật ong Probiotics hay mật ong tinh nghệ Probiotics đạt chứng nhận OCOP 3 sao không chỉ là sản phẩm sức khỏe, mà là bằng chứng rằng công nghệ lên men có thể bẻ khóa những giới hạn lâu nay của nông sản truyền thống.

Gừng giữ hương, mở thêm chuỗi giá trị mới

Ở một lát cắt khác, hành trình của chị Lê Thị Nụ với cây gừng cho thấy tinh thần khởi nghiệp nông nghiệp có thể bắt đầu rất nhỏ nhưng đi xa nhờ sự bền bỉ. Từ niềm yêu thích sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, chị chọn gừng làm điểm khởi đầu, tự học, tự thử nghiệm để tạo thêm giá trị từ nguyên liệu quen thuộc này.

Tận dụng nền tảng chế biến thực phẩm, chị Nụ bắt đầu với trà gừng, sau đó đầu tư thêm thiết bị để nâng năng suất, ổn định chất lượng và đưa sản phẩm lên các nền tảng số như Facebook, TikTok, Shopee. Hai sản phẩm trà gừng nguyên vị và cốt gừng mạch nha mật ong đạt OCOP 3 sao trở thành “bệ phóng” để chị phát triển cao gừng ngải cứu, viên gừng, sáp gừng ấm, sáp đuổi muỗi, dầu gội dược liệu và các sản phẩm chăm sóc cá nhân từ gừng, mật ong, ngải cứu, tía tô, cỏ mần trầu. Nhờ đó, những luống gừng địa phương không còn chỉ là nông sản thô, mà trở thành nền nguyên liệu cho một hệ sinh thái sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Kinh tế tuần hoàn: phụ phẩm không còn là rác thải

Điểm đáng chú ý ở những mô hình này là cách họ nhìn phụ phẩm như tài nguyên, đúng tinh thần kinh tế tuần hoàn. Trong chế biến nghệ, bã nghệ, vỏ nghệ và các phụ phẩm thực vật được xử lý bằng vi sinh để làm phân hữu cơ quay trở lại phục vụ vùng trồng. Dự án còn nghiên cứu dùng bã nghệ làm thức ăn chăn nuôi và tạo thêm sản phẩm từ phụ phẩm tinh bột nghệ, qua đó mở rộng câu chuyện từ một sản phẩm nông nghiệp sang mô hình sản xuất xanh gắn với kinh tế tuần hoàn.

Với gừng, việc xây dựng cơ sở chế biến ngay tại địa phương giúp mở thêm hướng khai thác nguyên liệu, không chỉ bán gừng tươi mà còn đưa vào chuỗi sản phẩm chế biến đa dạng. Cách gắn nguyên liệu với thị trường này phù hợp xu hướng địa phương chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, nơi sản xuất đi liền với chế biến, bảo quản, phân phối và tiêu thụ sản phẩm. Đây là bước dịch chuyển tất yếu nếu nông sản truyền thống muốn thoát cảnh mùa được giá – mất giá.

Phụ nữ nông thôn khởi nghiệp: ít vốn nhưng không ít tham vọng

Nhìn bề ngoài, đây là câu chuyện sản phẩm. Nhưng cốt lõi lại là câu chuyện con người – đặc biệt là phụ nữ nông thôn dám bước qua rào cản vốn, công nghệ và thị trường. Chị Trâm bắt đầu thử với nghệ, gừng, chuối khi còn là cán bộ nhà nước năm 2023, rồi đến cuối năm 2025 quyết định nghỉ việc để toàn tâm cho khởi nghiệp. Chị xây dựng mạng lưới cộng tác viên, đại lý theo hướng “khởi nghiệp ít vốn, dễ tham gia”, để người có đất thì trồng và cung cấp nguyên liệu, người có thời gian làm sơ chế, đóng gói, người có điện thoại thông minh bán hàng trực tuyến hoặc làm cộng tác viên, và chị em không phải rời quê đi làm xa.

Ở Lâm Đồng, chị Nụ đầu tư khoảng 80 triệu đồng cho máy ép, máy nghiền, lò sấy, nồi sên và một số thiết bị sản xuất. Cùng lúc, chị liên kết với 5 hộ dân trồng gừng, trong bức tranh rộng hơn của xã với 11 chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ, 127 hộ tham gia trên 183,79 ha, sản lượng ước 5.485 tấn. Những con số này cho thấy: khi phụ nữ được hỗ trợ về kỹ năng số, kết nối thị trường và được đặt ở trung tâm chuỗi giá trị, khởi nghiệp nông nghiệp không còn là cuộc chơi nhỏ lẻ mà có thể trở thành nền tảng phát triển bền vững.