Đọc sách là nền tảng của giáo dục toàn diện
Văn hóa đọc thiếu nhi là quá trình giúp trẻ tiếp cận sách, hình thành niềm vui đọc và biết dùng tri thức để khám phá thế giới, hoàn thiện bản thân. Đây không phải phong trào ngắn hạn, mà là phần thiết yếu của giáo dục toàn diện, cần được vun đắp bền bỉ vì chất lượng con người và tương lai đất nước. Khơi dậy tình yêu sách từ sớm còn mở đường cho tinh thần tự học: trẻ biết tò mò, đặt câu hỏi và chủ động tìm lời giải thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức có sẵn. Vì vậy, thành công không nên chỉ được đo bằng số cuốn sách đã đọc hay số giải thưởng đạt được. Điều đáng quan tâm hơn là trẻ có muốn quay lại với sách, biết suy ngẫm về điều mình đọc và đem hiểu biết ấy vào cuộc sống hay không.
Các hoạt động tôn vinh có thể tạo cú hích, nhưng vai trò của gia đình, nhà trường và thư viện mới quyết định niềm hứng thú có trở thành thói quen hay không. Cuộc thi cần là điểm khởi đầu cho hành trình đọc, chứ không phải đích đến.
Sân chơi đọc sách biến cảm nhận thành hành động
Từ ngày 23 đến 25/10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội thi thiếu nhi tuyên truyền, giới thiệu sách với chủ đề “Công cha, nghĩa mẹ, ơn thầy”, hướng tới Ngày Nhà giáo Việt Nam và Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. Có 358 học sinh thuộc 29 đội tham gia; chương trình gồm phần giới thiệu đội hình, tuyên truyền sách và thi năng khiếu. Kết thúc hội thi, ban tổ chức trao một giải Nhất, hai giải Nhì, hai giải Ba, năm giải Khuyến khích và bảy giải chuyên đề. Giá trị của sân chơi không nằm riêng ở bảng giải. Khi phải chọn sách, cảm nhận nội dung rồi trình bày trước mọi người, học sinh luyện khả năng diễn đạt, sự tự tin và tinh thần hợp tác—những kỹ năng giúp việc đọc vượt khỏi hoạt động một mình.
Ở Lâm Đồng, cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc năm 2026 trao 50 giải thưởng, ghi nhận những học sinh biến tình yêu sách thành động lực học tập và chia sẻ tri thức. Các em thể hiện ý tưởng qua bài viết, video có phụ đề tiếng Anh, truyện 3D và mô hình từ vật liệu tái chế. Những sản phẩm ấy cho thấy đọc không dừng ở việc tiếp nhận: trẻ có thể diễn giải điều đã hiểu bằng cách phù hợp với mình, rồi khơi gợi bạn bè cùng đọc. Một đại sứ văn hóa đọc có sức thuyết phục nhất khi em là người đọc chủ động, không chỉ là người đoạt giải.
Gia đình và trường học giữ lửa cho thói quen đọc
Những tấm gương nhỏ tuổi cho thấy thói quen đọc sách có thể lớn lên thành niềm say mê sáng tạo. Lê Sinh Hùng duy trì việc đọc mỗi ngày; em Lê Nhã Uyên dành khoảng 2–3 tiếng mỗi ngày cho sách và đã tự viết chín truyện dành cho bạn đọc cùng lứa tuổi, trong đó một truyện được xuất bản. Những trường hợp này không nên trở thành chuẩn áp đặt cho mọi trẻ. Điều đáng học hỏi là sự đều đặn và cơ hội để các em biến điều đọc được thành suy nghĩ, câu chuyện hay sản phẩm của riêng mình.
Người lớn có thể bắt đầu bằng những việc gần gũi: cha mẹ đọc cùng con và lắng nghe con kể về cuốn sách yêu thích; thầy cô khuyến khích học sinh đặt câu hỏi, chia sẻ cảm nhận và vận dụng điều đã đọc. Thay vì biến giờ đọc thành bài kiểm tra, hãy để trẻ được chọn sách phù hợp lứa tuổi và được nói thật về điều mình thích hoặc chưa hiểu. Một không gian thân thiện, sách đa dạng và cuộc trò chuyện không phán xét giúp việc đọc có chỗ đứng trong nhịp sống gia đình, lớp học.
Tôn vinh cần đi cùng cơ hội tiếp cận lâu dài
Các hội thi có thể khơi hứng thú, nhưng muốn nuôi dưỡng văn hóa đọc thiếu nhi cần duy trì điều kiện đọc sau khi sân khấu khép lại. Hội thi ở Đắk Lắk là hoạt động cụ thể hóa Chỉ thị 20/CT-TTg về đổi mới hoạt động thư viện, phát triển kỹ năng đọc và lan tỏa tinh thần học tập suốt đời. Điều đó đòi hỏi thư viện và trường học xây dựng không gian đọc thân thiện, chọn sách phù hợp từng độ tuổi, đồng thời đưa sách đến gần trẻ ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nếu cơ hội tiếp cận còn thiếu, lời kêu gọi đọc sách khó trở thành trải nghiệm thường ngày.
Kế hoạch lan tỏa văn hóa đọc cũng cần khả thi, phù hợp điều kiện thực tế của trường học và cộng đồng. Không phải nơi nào cũng cần một cuộc thi lớn; một góc sách dễ tiếp cận, buổi đọc chung định kỳ hay cơ hội để học sinh giới thiệu cuốn sách mình yêu thích có thể tạo nhịp đọc bền hơn. Kết luận cần rõ ràng: muốn trẻ yêu sách, người lớn phải cùng đọc, cùng lắng nghe và bảo đảm sách hiện diện trong đời sống của các em. Khi ấy, thói quen đọc sách mới có thể nuôi dưỡng tinh thần tự học lâu dài.
