Cuốn sách cũ có thể mở đầu một hành trình mới
Quyên góp sách cho trẻ là cách cộng đồng trao tiếp tri thức bằng những cuốn sách còn giá trị sử dụng, đồng thời tạo cơ hội để trẻ tiếp cận nguồn đọc mà gia đình hoặc trường học chưa có đủ điều kiện cung cấp. Giá trị của việc ấy không nằm ở số sách được xếp lên kệ, mà ở chặng đường mỗi cuốn sách tiếp tục đồng hành với một độc giả mới. Tại Bắc Ninh, các trường vận động học sinh giữ gìn sách giáo khoa, hạn chế viết vẽ, làm hỏng và tự nguyện trao tặng sách còn tốt vào cuối học kỳ hoặc năm học. Sách có thể được chuyển trực tiếp cho học sinh lớp sau hoặc đưa vào tủ sách dùng chung; nhà trường theo dõi mượn trả, thu hồi sau năm học để tiếp tục bảo quản cho các khóa tiếp theo. Cách làm này càng thiết thực khi từ năm học 2026–2027, cả nước thống nhất sử dụng một bộ sách giáo khoa. Thay vì để sách còn dùng được nằm im trong nhà, việc luân chuyển có tổ chức giúp giảm lãng phí và ưu tiên học sinh thiếu sách, có hoàn cảnh khó khăn.
Từ tủ sách cộng đồng đến trẻ em vùng cao
Những sáng kiến quy mô cộng đồng cho thấy sách có thể đến với trẻ theo nhiều con đường, từ tủ sách tại điểm sinh hoạt đến các chuyến trao tặng ở địa bàn khó tiếp cận. Dự án Libreria Project mở mùa hoạt động thứ tám bằng chuỗi sự kiện “Dệt Sắc Đan Mây” tại hai trường tiểu học ở Hà Nội, kết hợp tiếp nhận sách với trò chơi, giao lưu và hoạt động thủ công. Hơn 3.200 cuốn sách được quyên góp với sự tham gia của khoảng 1.600 học sinh; số sách sẽ được phân loại rồi trao cho học sinh khó khăn trong chuyến thiện nguyện dự kiến đầu năm sau. Hướng đi ấy nhắm tới trẻ em vùng cao cũng như những em ít có điều kiện tiếp cận sách. Tại Thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh biên giới, chương trình Tủ sách Khăn quàng đỏ trao tủ sách và tổ chức hoạt động đọc, tạo không gian để trẻ tìm sách sau giờ học. Một em nhỏ tham gia chia sẻ rằng em vui vì có thể đọc sách, thư giãn và tìm hiểu điều mới sau giờ học.
Trao sách thôi chưa đủ để tạo văn hóa đọc
Một kệ sách được trao tặng có thể mở ra cơ hội, nhưng không tự biến sự tò mò thành thói quen. Muốn khuyến khích trẻ đọc sách, cần để các em được chọn điều mình thích, có thời gian đọc đều đặn và được trò chuyện về những gì vừa khám phá. Các hoạt động đi kèm sách—như giao lưu, trò chơi hay trải nghiệm sáng tạo—cũng giúp việc đọc gắn với niềm vui thay vì chỉ là một yêu cầu học tập. Điều này thể hiện trong Hội thi thiếu nhi tuyên truyền, giới thiệu sách tại Đắk Lắk, diễn ra từ ngày 23 đến 25/10 với 358 học sinh thuộc 29 đội. Các em giới thiệu sách, trình bày và thi năng khiếu; mục tiêu không chỉ là đọc đúng nội dung mà còn rèn cảm thụ, sự tự tin, hợp tác và tinh thần tự học. Phát triển văn hóa đọc thiếu nhi vì thế cần được xem là một phần của giáo dục toàn diện, chứ không phải chiến dịch trao tặng diễn ra một lần.
Duy trì thói quen cần sự chung tay lâu dài
Để những cuốn sách được mở ra thường xuyên, trách nhiệm không thể đặt riêng lên thư viện hay nhà trường. Gia đình có thể dành thời gian đọc cùng con và trò chuyện về câu chuyện vừa đọc; trường học duy trì tủ sách dùng chung, hoạt động giới thiệu sách và cách mượn trả thuận tiện; cộng đồng góp sách phù hợp, tổ chức không gian đọc và tạo dịp để trẻ chia sẻ điều mình yêu thích. Các mô hình cũng cần tính đến hành trình sau khi trao tặng: sách có đến đúng người cần, có được bảo quản, và trẻ có quay lại đọc hay không? Đó là lý do việc đánh giá phong trào, biểu dương cách làm hiệu quả và duy trì hoạt động định kỳ có ý nghĩa hơn những con số quyên góp đơn lẻ. Những chương trình trao tủ sách theo nhiều giai đoạn cũng cho thấy cần thời gian để mở rộng cơ hội tiếp cận. Quyên góp sách là điểm khởi đầu đáng quý, không phải đích đến. Khi sách hiện diện trong sinh hoạt hằng ngày và trẻ được khơi dậy tinh thần tự học, món quà mới thật sự trở thành cánh cửa dẫn tới tri thức.
