Hàng hóa trung chuyển và bước ngoặt trong chiến lược thương mại Mỹ
Hàng hóa trung chuyển Mỹ là các sản phẩm được sản xuất ở một quốc gia, sau đó đi vòng qua nước thứ ba để thay đổi xuất xứ hoặc tuyến đường nhằm né trốn thuế nhập khẩu và các biện pháp thương mại Mỹ, tạo ra rủi ro thất thu ngân sách, méo mó cạnh tranh và khó kiểm soát an ninh kinh tế cho thị trường nội địa. Thay vì chỉ tăng thuế, Washington đang chuyển sang một chiến lược chủ động hơn: giám sát chặt đường đi của hàng hóa và công nghệ. Hướng tiếp cận này mang tính phòng ngừa, nhắm vào cách doanh nghiệp cấu trúc chuỗi cung ứng, không chỉ vào mức thuế cuối cùng. Quan trọng hơn, nó phát đi thông điệp rằng mọi hình thức “lách luật” thông qua nước thứ ba đều có thể bị soi chiếu, đặc biệt khi liên quan tới các lĩnh vực nhạy cảm như công nghệ, dữ liệu và ôtô thông minh.
Từ tăng thuế đến ý tưởng dùng trí tuệ nhân tạo thuế quan
Những năm gần đây, biện pháp thương mại Mỹ không dừng ở việc tăng thuế nhập khẩu mà còn mở rộng sang kiểm soát nguồn gốc hàng hóa và công nghệ. Động cơ rất rõ: thuế cao vô nghĩa nếu doanh nghiệp có thể dùng nước thứ ba để biến hàng xuất khẩu thành “sản phẩm an toàn”, né rào cản. Đây là lý do khái niệm trí tuệ nhân tạo thuế quan trở nên hấp dẫn: các hệ thống phân tích dữ liệu hải quan, lộ trình vận chuyển và mẫu hình thương mại để phát hiện hàng hóa trung chuyển Mỹ đáng nghi. Với cách tiếp cận này, chính quyền có thể tự động nhận diện luồng giao dịch bất thường, gắn với những ngành có tiền sử trốn thuế nhập khẩu. Nếu được triển khai, AI sẽ là lớp phòng tuyến mới, khiến các cấu trúc chuỗi cung ứng phục vụ né thuế trở nên tốn kém và kém hiệu quả hơn.
Ôtô Trung Quốc: mục tiêu trực diện của biện pháp thương mại mới
Trong số các dòng sản phẩm nhạy cảm, ôtô sử dụng công nghệ từ Trung Quốc đang trở thành tâm điểm chính trị và thương mại. Ngày 24/9, chính quyền Biden cùng Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã đề xuất quy định mới nhắm vào phương tiện tích hợp công nghệ từ Trung Quốc và Nga. Cụ thể, đề xuất là “cấm bán hoặc nhập khẩu các phương tiện được tích hợp công nghệ từ Trung Quốc và Nga”. Lý do không đơn thuần là cạnh tranh công nghiệp, mà là nỗi lo bảo mật: các hệ thống hỗ trợ tự lái có thể thu thập dữ liệu cá nhân của người dùng, trong khi camera cảm biến có khả năng ghi lại chi tiết cơ sở hạ tầng của Mỹ. Khi kết hợp với giám sát hàng hóa trung chuyển, ôtô nhập khẩu từ Trung Quốc gần như không còn đường đi vòng qua nước khác để tránh bị soi xét.
Người dùng và các nhà xuất khẩu sẽ chịu tác động như thế nào?
Thay đổi chiến lược này không chỉ là cuộc chơi giữa các chính phủ, mà chạm trực tiếp đến túi tiền và lựa chọn của người dùng. Về phía người mua tại Mỹ, nguy cơ mất dữ liệu cá nhân khi sử dụng xe tích hợp công nghệ Trung Quốc hoặc Nga đang được chính quyền coi là rủi ro an ninh quốc gia. Điều đó đồng nghĩa với ít lựa chọn xe giá cạnh tranh hơn, nhưng đổi lại là cảm giác an toàn dữ liệu. Về phía các nước xuất khẩu, mọi mô hình dùng nước thứ ba để trốn thuế nhập khẩu đều có thể trở nên vô hiệu nếu biện pháp giám sát mới được triển khai nghiêm. Với ôtô, thông báo siết nhập khẩu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều mẫu xe xuất khẩu từ Trung Quốc, và cả những thương hiệu phương Tây đang dùng linh kiện hoặc công nghệ gốc Trung Quốc trong sản phẩm.
Miễn trừ hạn chế và tương lai của kiểm soát trung chuyển
Mỹ không đóng hoàn toàn cánh cửa, nhưng cánh cửa miễn trừ đang rất hẹp. Nhà Trắng cho biết vẫn xem xét các trường hợp miễn trừ cho nhà sản xuất nhỏ, song chưa ai biết tiêu chí cụ thể và quốc gia nào có thể hưởng lợi. Điều này tạo ra vùng xám chính sách, nơi doanh nghiệp vừa kỳ vọng, vừa lo lắng vì rủi ro thay đổi đột ngột. Nếu Mỹ tiến tới dùng trí tuệ nhân tạo thuế quan để soi hàng hóa trung chuyển Mỹ, cuộc chơi thương mại sẽ thay đổi theo hướng ít chỗ cho lách luật kỹ thuật. Các nước xuất khẩu, nhất là những nền công nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng đi vòng, cần chuẩn bị cho kịch bản bị chất vấn nhiều hơn về nguồn gốc thực sự của hàng hóa và công nghệ. Kết luận không dễ chịu: trong cuộc cạnh tranh dài hơi, Washington sẵn sàng dùng cả công nghệ lẫn luật lệ để bảo vệ thị trường của mình.
