Thỏa thuận thương mại Việt Nam - Mỹ: Không chỉ là chuyện thuế suất
Thỏa thuận thương mại Việt Nam Mỹ là khuôn khổ đối ứng về thuế và quy tắc thương mại, nhằm thiết lập quan hệ kinh tế cân bằng hơn giữa hai bên, giảm thâm hụt, kiểm soát rủi ro trung chuyển hàng hóa Trung Quốc và đồng thời mở cánh cửa cho dòng hàng hóa, dịch vụ công nghệ cao Việt Nam gắn với các tập đoàn Mỹ trong chuỗi giá trị toàn cầu. Điểm nổi bật ở giai đoạn hiện nay là lãnh đạo cấp cao hai nước đều gửi tín hiệu chính trị rằng thỏa thuận đã "rất gần" và không chỉ dừng ở việc nhấc lên – đặt xuống vài mức thuế. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam đang tiến rất sát một thỏa thuận với Mỹ, đồng thời chủ động đề xuất mua thêm hàng công nghệ cao như máy bay để thu hẹp thâm hụt thương mại trước các cuộc đàm phán với quan chức chính quyền Tổng thống Donald Trump tại New York. Quan điểm này cho thấy Hà Nội không chờ bị gây sức ép mà chọn cách trả lời bằng việc tái cấu trúc quan hệ nhập khẩu – xuất khẩu.
Cam kết công nghệ cao: Việt Nam chọn bước đi khó nhưng đúng
Nếu phải chọn một điểm có thể thay đổi chất lượng quan hệ song phương lâu dài, đó chính là hướng mở dành cho công nghệ cao Việt Nam thông qua cam kết tăng mua hàng từ các công ty Mỹ. Nhà lãnh đạo Việt Nam nêu rõ mong muốn tăng nhập khẩu hàng công nghệ cao của Mỹ, gồm máy bay, điện hạt nhân và hạ tầng đường bộ, đường sắt, nhằm hỗ trợ sản xuất công nghiệp trong nước. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược hơn là nhượng bộ. Một mặt, nó giúp Mỹ thấy thâm hụt thương mại được xử lý bằng các đơn hàng giá trị cao, chứ không phải lời hứa chung chung. Mặt khác, Việt Nam tranh thủ tiếp cận công nghệ hạt nhân, hạ tầng giao thông và hàng không – những lĩnh vực mà nếu chậm chân hôm nay sẽ trả giá bằng năng suất và an ninh năng lượng ngày mai. Cách đặt vấn đề về thỏa thuận thương mại Việt Nam Mỹ theo hướng "công bằng và cân bằng" càng cho thấy Việt Nam muốn dùng công nghệ cao như một trụ cột để tái định nghĩa vị thế trong chuỗi cung ứng, chứ không chấp nhận vai trò gia công giá rẻ.
Bác bỏ cáo buộc trung chuyển: Việt Nam chọn siết thực thi thay vì đối đầu khẩu chiến
Tranh cãi về chuyển tải hàng hóa Trung Quốc qua Việt Nam vào thị trường Mỹ là nút thắt nhạy cảm nhất trong đàm phán thương mại Mỹ hiện nay. Các quan chức thương mại Mỹ yêu cầu Việt Nam tăng cường quy định về xuất xứ, thực thi hải quan và kiểm soát đầu vào từ Trung Quốc vì lo ngại hàng hóa Trung Quốc được đóng gói lại và chuyển qua Việt Nam. Thay vì phản ứng phòng thủ, lãnh đạo Việt Nam đưa ra một thông điệp sắc sảo: "Chúng tôi không chấp nhận việc trung chuyển hàng hóa". Điểm đáng chú ý là lời khẳng định này đi kèm chuỗi hành động cụ thể, từ việc ban hành luật mới cấm hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, siết quy trình hải quan đến trấn áp vi phạm sở hữu trí tuệ trực tuyến. Thái độ này khác hẳn mô hình "đối thoại vô tận, thực thi lỏng lẻo" từng khiến nhiều nền kinh tế mới nổi đánh mất uy tín. Việt Nam chấp nhận soi chiếu bằng các cuộc thanh tra hải quan Mỹ tại nhà máy có liên hệ với Trung Quốc, coi đây là cơ hội chứng minh rằng tăng trưởng xuất khẩu phải dựa trên năng lực sản xuất thực chất chứ không phải đường vòng.
Đàm phán Mỹ tiến triển tốt: Việt Nam đặt lợi ích chính đáng làm tâm điểm
Tín hiệu lạc quan không đến từ khẩu hiệu mà từ các chi tiết kỹ thuật và chính trị đang dần khớp lại với nhau. Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng, ngày 21/9 tại New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Đại sứ Jamieson Greer, Trưởng Đại diện Thương mại Mỹ, hai bên ghi nhận những tiến triển tích cực để hướng tới sớm ký kết Hiệp định thương mại đối ứng công bằng và cân bằng, tạo khuôn khổ ổn định lâu dài cho quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư. Điểm đáng bàn là lợi ích chính đáng của người dân và doanh nghiệp được đặt vào trung tâm của đàm phán chứ không bị lấn át bởi tính toán thuần túy địa chính trị. Cùng lúc, Việt Nam là đối tượng của ba cuộc điều tra theo Điều 301 và đang chịu mức thuế 12,5% trong một cuộc điều tra về hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức, đồng thời bị xem xét về dư thừa năng lực sản xuất và vi phạm sở hữu trí tuệ. Thay vì coi đây là gánh nặng, Việt Nam dùng chính các cuộc điều tra để siết chuẩn mực nội địa, qua đó bảo vệ doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc, tránh bị gộp chung với các mô hình sản xuất rủi ro cao.
Vai trò của Việt Nam trong bức tranh rộng hơn: Tăng trưởng 10% không thể dựa vào ưu đãi tạm thời
Nhìn rộng hơn, thỏa thuận thương mại Việt Nam Mỹ không tách rời tham vọng tăng trưởng 10% mà Việt Nam đặt làm trọng tâm, trong bối cảnh chiến tranh tại Iran đẩy giá năng lượng tăng và làm dấy lên lo ngại về lạm phát. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh các mục tiêu tăng trưởng đã được tính toán, cân nhắc kỹ, song song với cải cách thể chế và xây dựng nền tảng phát triển dài hạn. Ở đây, thông điệp quan trọng là: tăng trưởng nhanh không thể dựa vào ưu đãi thuế tạm thời hay tận dụng kẽ hở trong kiểm soát xuất xứ. Việt Nam đẩy mạnh chương trình ngoại giao tích cực, đa dạng hóa đối tác thương mại và năng lượng, từ Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Pháp đến các nước Bắc Mỹ. Cùng thời điểm, châu Âu dự kiến xem xét đưa Việt Nam khỏi danh sách các khu vực pháp lý không hợp tác về thuế, dựa trên những nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách theo hướng minh bạch, công bằng. Tất cả những mảnh ghép đó cho thấy Việt Nam muốn xây dựng vị thế trung cường bằng cách tuân thủ chuẩn mực quốc tế, không đánh đổi uy tín để lấy những lợi ích thương mại ngắn hạn.
