Học thêm tiểu học: từ bổ trợ kiến thức thành cuộc đua trường top
Học thêm tiểu học ở Việt Nam là việc học sinh từ bậc tiểu học tham gia các lớp bổ sung kiến thức ngoài giờ chính khóa, thường để chuẩn bị cho kỳ thi vào trường chuyên lớp chọn hoặc trường chất lượng cao, khiến việc hỗ trợ học tập sớm trở thành áp lực dài hạn hơn là cơ hội phát triển tự nhiên. Hình ảnh những học sinh quay cuồng giữa lịch học chính khóa và học thêm không còn xa lạ. Một nam sinh lớp 8 phải học Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ liên tục từ sáng đến tối để chuẩn bị thi vào lớp 10 chuyên Lý, cuộc đua đã bắt đầu từ lớp 7 với lịch luyện thi tăng dần theo năm học. Khi thời gian vui chơi, vận động và nghỉ ngơi bị thu hẹp, học thêm không còn là lựa chọn nhẹ nhàng mà trở thành nhịp sống mặc định của nhiều học sinh Việt Nam.
Cuộc đua vào trường chuyên lớp chọn: động lực hay vòng xoáy áp lực?
Điểm mấu chốt của văn hóa học thêm hiện nay nằm ở cuộc đua vào trường chuyên lớp chọn và trường chất lượng cao. Nhiều gia đình đặt mục tiêu cho con vào các trường top, coi học thêm là bước chuẩn bị gần như bắt buộc để tăng cơ hội trúng tuyển. Một phụ huynh ở Cầu Giấy cho con ôn thi từ lớp 3 để hướng tới lớp 6 trường chất lượng cao, với lịch học thêm tiếng Anh hai buổi, Toán một buổi, Tiếng Việt một buổi mỗi tuần. Áp lực không chỉ đến từ đề thi đánh giá năng lực vượt chương trình cơ bản mà còn từ yêu cầu hồ sơ phải đạt mức “Xuất sắc”, nơi một điểm 8 có thể trở thành nỗi lo kéo dài suốt 5 năm tiểu học. Khi số trường chất lượng cao tăng từ 17 lên 35, tỷ lệ chọi như 1/13 ở một trường THCS cho thấy cuộc đua vào trường đã đẩy cả gia đình lẫn học sinh vào trạng thái căng thẳng thường trực.
Gánh nặng vô hình lên sức khỏe học sinh và đời sống gia đình
Hệ quả rõ nhất của học thêm tiểu học và luyện thi kéo dài là áp lực học tập chồng chất lên học sinh Việt Nam. Ban ngày học chính khóa, chiều tối tiếp tục học thêm khiến thời gian vui chơi, vận động và nghỉ ngơi ngày càng thu hẹp. Lịch học nối tiếp nhau làm các em gần như không còn những hoạt động thường ngày của tuổi học trò. Chuyên gia cảnh báo việc học thêm quá nhiều có thể khiến trẻ căng thẳng, chịu áp lực kéo dài và không còn thời gian chơi thể thao. Gánh nặng không dừng ở học sinh: phụ huynh phải đón con giữa buổi chiều, đưa đến trung tâm, thay nhau xin về sớm hoặc thuê phương tiện công nghệ, khiến thời gian, công sức và hiệu quả công việc đều bị ảnh hưởng. Khi phần lớn thời gian của học sinh bị lấp đầy bởi sách vở, các em thiếu cơ hội rèn kỹ năng sống, trong khi gia đình khó nói lời “không” vì lo con thua thiệt trong cuộc đua vào trường.
So sánh với Mỹ và châu Âu: học thêm để hỗ trợ, không để bào mòn tuổi thơ
Học thêm không phải hiện tượng riêng của học sinh Việt Nam. Học sinh châu Âu, Mỹ cũng học thêm ở trường hoặc với gia sư tại nhà. Tại Anh, gia sư tư nhân được dùng để giúp học sinh theo kịp chương trình, củng cố kỹ năng hoặc chuẩn bị kỳ thi tuyển sinh, với 29% học sinh trung học tại Anh và Wales từng học gia sư tư nhân, riêng London là 45% theo báo cáo Private Tutoring 2026 của Sutton Trust. Tuy nhiên, cách tiếp cận khác biệt: trường học ở Mỹ tổ chức phụ đạo ngay trong môi trường chính khóa, huy động hơn 250 gia sư hỗ trợ học sinh về Toán, đọc hiểu, tiếng Anh, kể cả thứ bảy hoặc kỳ nghỉ hè để giúp các em phục hồi sau đại dịch Covid-19. Khi gia sư là dịch vụ tư nhân, khả năng chi trả tạo ra chênh lệch; ngược lại, nếu trường có đủ nguồn lực phụ đạo, học sinh khó khăn có thêm cơ hội được hỗ trợ trong trường học.
Cần một văn hóa học thêm mới: cân bằng kiến thức và sức khỏe tinh thần
Điều đáng lo không phải là bản thân việc học thêm, mà là cách nó được thiết kế như một cuộc chạy marathon thành tích bắt đầu từ lớp 3. Khi học thêm trở thành lựa chọn gần như bắt buộc đối với nhiều gia đình, câu hỏi quan trọng là làm thế nào để việc học phục vụ sự phát triển của học sinh, thay vì khiến các em phải chạy theo điểm số mà chưa hiểu rõ mục tiêu. Học thêm tiểu học hoàn toàn có thể là cơ hội bổ sung kiến thức, chữa “lỗ hổng” và nuôi dưỡng hứng thú học tập, nếu được giới hạn về thời lượng, gắn với nhu cầu thực tế và tôn trọng thời gian chơi, nghỉ ngơi của trẻ. Kinh nghiệm từ Mỹ và châu Âu cho thấy mô hình phụ đạo trong trường, tập trung hỗ trợ học sinh yếu hoặc bị gián đoạn học tập, là hướng đi đáng tham khảo. Cuộc đua vào trường không nên đánh đổi sức khỏe tinh thần và tuổi thơ của học sinh Việt Nam; đã đến lúc phụ huynh, nhà trường và cơ quan quản lý cùng xây lại văn hóa học thêm theo chuẩn cân bằng, thay vì chuẩn “trường top”.
