Xác thực xuyên biên giới: lớp tin tưởng mới cho hạ tầng số ASEAN
Hạ tầng xác thực số xuyên biên giới là hệ thống tiêu chuẩn, công nghệ và kết nối cho phép các tổ chức ở nhiều quốc gia kiểm tra tính hợp lệ, nguồn gốc và toàn vẹn của dữ liệu số trong thời gian thực, trên một lớp tin tưởng chung, từ đó giảm phụ thuộc vào kiểm tra thủ công, tăng tốc giao dịch và hạn chế gian lận trong không gian kinh tế số khu vực. Trong bức tranh hạ tầng số ASEAN, đây không còn là “tiện ích kỹ thuật” mà đang trở thành nền tảng chiến lược. Khi ASEAN chuyển từ mục tiêu đưa người dùng lên mạng sang xây dựng một không gian số vận hành xuyên biên giới, lớp xác thực tin cậy chính là điều kiện để thương mại điện tử, thanh toán số và quản trị công cộng có thể hoạt động trên quy mô khu vực thay vì từng thị trường rời rạc.
Thay vì coi xác thực xuyên biên giới như việc “đính thêm” một giải pháp bảo mật, cách tiếp cận mới là đưa nó thành hạ tầng nền, đứng ngang hàng với cáp ngầm, trung tâm dữ liệu hay các nền tảng thanh toán. Câu hỏi không còn là có dùng công nghệ hay không, mà là quốc gia nào kịp xây dựng lớp tin tưởng chung đủ tin cậy để doanh nghiệp dám chuyển dịch hoạt động lên không gian số khu vực.
PILA – TOTM: từ L/C thủ công đến hành lang tin tưởng số Việt Nam–Singapore
Thỏa thuận hợp tác giữa PILA (Việt Nam) và TOTM Technologies (Singapore) nhằm xây dựng nền tảng xác thực số xuyên biên giới là bước đi rất có tính chiến lược. Ở giai đoạn đầu, hai bên triển khai Proof of Concept để kiểm chứng khả năng dùng chứng chỉ số (VC) như một lớp tin cậy hỗ trợ xử lý thư tín dụng (L/C) giữa ngân hàng Việt Nam và Singapore. Điều này đánh vào đúng “điểm nghẽn” của thương mại quốc tế: hiện nay để xác minh L/C do ngân hàng nước ngoài phát hành, ngân hàng vẫn phải điện thoại, kiểm tra qua SWIFT và đối chiếu giấy tờ thủ công, kéo dài nhiều ngày, tốn chi phí và dễ sai sót hoặc bị làm giả.
Mô hình mới cho phép ngân hàng vẫn phát hành L/C như thường, nhưng đồng thời tạo thêm một chứng chỉ số gắn với L/C đó. Ngân hàng nhận chỉ cần đối chiếu “thẻ ảo” này với hạ tầng tin cậy chung để biết ngay nơi phát hành, tính toàn vẹn dữ liệu và trạng thái còn hiệu lực. Giải pháp hướng tới rút ngắn thời gian kiểm tra, giảm đối chiếu thủ công, đồng thời hình thành mạng lưới các ngân hàng Việt Nam – Singapore cùng chia sẻ một hạ tầng cho giao dịch xuyên biên giới. Nói cách khác, đây là một “hành lang tin tưởng số” đặt nền cho thương mại số ASEAN, trong đó Việt Nam và Singapore đóng vai trò đồng kiến tạo chứ không chỉ là người dùng cuối của công nghệ nhập khẩu.
Cáp ngầm Batam–Singapore: bệ phóng vật lý cho hợp tác kỹ thuật số ASEAN
Nếu lớp xác thực số là hạ tầng tin cậy, thì tuyến cáp ngầm Nongsa–Changi giữa Batam (Indonesia) và Singapore chính là bệ phóng vật lý cho không gian đó. Tuyến cáp do Telin và BW Digital phát triển bổ sung hơn 1,6 petabit/giây dung lượng và cho độ trễ giữa Batam và Singapore dưới 2 mili giây. Đây không chỉ là câu chuyện tăng tốc truyền dữ liệu mà là mở rộng dư địa hợp tác kỹ thuật số giữa hai nước, đồng thời với toàn khu vực Đông Nam Á. Theo Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp Singapore Gan Kim Yong, năng lực kết nối này sẽ hỗ trợ phát triển trung tâm dữ liệu, dịch vụ số và các hoạt động kinh doanh xuyên biên giới.
Với Indonesia, tuyến cáp được xem như nền tảng vật lý cho một “hành lang kỹ thuật số mới”, củng cố vai trò Batam như cửa ngõ số của nước này. Ở cấp độ ASEAN, dự án diễn ra đúng thời điểm khu vực hoàn tất cơ bản đàm phán Hiệp định Khung Kinh tế số (DEFA) và đặt mục tiêu ký kết trong năm 2026. DEFA được kỳ vọng tạo khuôn khổ chung cho thương mại điện tử, thanh toán số, quản trị dữ liệu và an ninh mạng, qua đó tăng mức độ liên kết của nền kinh tế số và dòng dữ liệu xuyên biên giới. Khi hạ tầng vật lý có độ trễ thấp kết hợp với lớp quy tắc chung, không gian số ASEAN có cơ hội chuyển từ “đường truyền rời rạc” sang một mạng lưới kinh tế số có khả năng tương tác thực sự.
Từ ngân hàng đến doanh nghiệp nhỏ: ai hưởng lợi từ hạ tầng tin tưởng số?
Đối với người dùng và doanh nghiệp, ý nghĩa của hạ tầng số ASEAN không nằm ở các thuật ngữ kỹ thuật, mà ở trải nghiệm giao dịch xuyên biên giới ít rào cản hơn. Giải pháp xác thực xuyên biên giới của PILA và TOTM hướng tới rút ngắn thời gian kiểm tra giấy tờ, giảm đối chiếu thủ công và thiết lập mạng lưới ngân hàng Việt Nam – Singapore cùng chia sẻ tin tưởng trên một hạ tầng chung. Khi L/C và các chứng từ thương mại khác được xác thực nhanh hơn, chi phí giao dịch giảm, doanh nghiệp có thể xoay vòng vốn nhanh hơn. Ở phía hạ tầng truyền dẫn, tuyến cáp Nongsa–Changi tạo thêm năng lực phục vụ trung tâm dữ liệu, dịch vụ số và hoạt động kinh doanh xuyên biên giới.
Ở cấp khu vực, ASEAN đã có 26 kết nối thanh toán QR và thanh toán ngang hàng đang vận hành; ASEAN Single Window 2.0 hướng tới trao đổi chứng từ điện tử thế hệ mới. Khi kết hợp với DEFA, những nền tảng này có thể giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia thương mại số xuyên biên giới sâu hơn, thay vì bị “đứng ngoài” vì chi phí tuân thủ và kiểm tra giấy tờ. Điều đáng chú ý là tiến trình này cũng gắn với yêu cầu nâng cao kỹ năng số và thu hẹp khoảng cách năng lực trong khu vực, nếu không muốn hạ tầng hiện đại chỉ phục vụ một số ít tập đoàn lớn.
Vai trò nổi lên của Việt Nam trong hệ sinh thái tin tưởng số ASEAN
Trong không gian hợp tác kỹ thuật số đang mở rộng, Việt Nam có cơ hội thoát khỏi hình ảnh “thị trường tiêu dùng số” để trở thành một mắt xích cung cấp hạ tầng và dịch vụ. Trong nước, Việt Nam đang nâng cấp hạ tầng và thể chế số, với trọng tâm vào thương mại điện tử, thanh toán số, định danh và xác thực điện tử, logistics số, chia sẻ dữ liệu và kết nối với Cơ chế một cửa ASEAN. Đến năm 2025 đã có hơn 691.000 chứng từ được trao đổi qua cơ chế này, phục vụ hơn 52.500 doanh nghiệp. Song song, Việt Nam tham gia tích cực vào xây dựng quy tắc chung tại các hội nghị bộ trưởng kinh tế và số ASEAN.
Điểm đáng giá là Việt Nam không chỉ “đi theo” các sáng kiến khu vực mà còn đồng phát triển hạ tầng tin tưởng số với Singapore thông qua dự án của PILA và TOTM. Sau giai đoạn xây dựng hạ tầng tin cậy cho L/C, hai bên dự kiến mở rộng hợp tác với các nước ASEAN khác, với trọng tâm là hộ chiếu sản phẩm số (Digital Product Passport) để giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu giữa Việt Nam, Singapore và Indonesia đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc tại các thị trường quốc tế. Nếu triển khai thành công, Việt Nam sẽ góp phần định hình tiêu chuẩn tin tưởng số khu vực, chứ không chỉ tuân thủ các quy tắc do bên ngoài đặt ra.
