Đường sắt tốc độ cao Bắc Nam: định nghĩa dự án và thông điệp thời gian
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam là kế hoạch xây dựng tuyến đường sắt đôi điện khí hóa dài khoảng 1.541km, nối ga Ngọc Hồi (Hà Nội) với ga Thủ Thiêm (TP.HCM), đi qua 15 tỉnh, thành phố, thiết kế tốc độ 350km/h, hướng tới hình thành trục giao thông xương sống mới cho đất nước. Đáng chú ý, Bộ Xây dựng không chỉ coi đây là một siêu dự án hạ tầng, mà còn là phép thử về năng lực hoạch định và giữ cam kết tiến độ quốc gia. Sau khi thừa nhận không thể hoàn tất lựa chọn tư vấn nghiên cứu khả thi HSR trong quý III, Bộ chuyển mục tiêu sang quý IV, đồng thời đặt mốc khởi công tháng 12/2027 như một tuyên bố quyết tâm. Câu hỏi không phải dự án có triển khai hay không, mà là Việt Nam có giữ được kỷ luật tiến độ ở một chương trình kéo dài 2025-2035.
Quý IV/2026: mốc chọn tư vấn nghiên cứu khả thi – phép thử đầu tiên
Trọng tâm trong giai đoạn hiện tại là lựa chọn đơn vị tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi cho tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc Nam. Ngày 21/8, hồ sơ yêu cầu đã được phát hành cho một liên danh tư vấn nước ngoài cùng 5 đơn vị tư vấn trong nước; đến ngày 25/9, liên danh nước ngoài nộp hồ sơ đề xuất, chủ đầu tư đang thực hiện các thủ tục lựa chọn và báo cáo Bộ Xây dựng. Việc chậm so với kế hoạch quý III buộc Bộ phải chính thức báo cáo Thủ tướng và đặt lại mục tiêu hoàn tất trong quý IV/2026. Về bản chất, mốc này không chỉ là thủ tục đấu thầu; nó quyết định chất lượng nghiên cứu khả thi HSR, từ phương án kỹ thuật, phân kỳ đầu tư đến cân đối tài khóa giai đoạn 2025-2035. Nếu trượt thêm, toàn bộ lịch khởi công tháng 12/2027 sẽ bị kéo theo.
Khởi công tháng 12/2027 và chuỗi mốc 2026-2028: tham vọng hay rủi ro?
Bộ Xây dựng đặt mục tiêu khởi công dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam vào tháng 12/2027, trong khung thời gian tổng thể 2025-2035 đã được thông qua. Theo tiến độ phê duyệt, công tác lập, thẩm định, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi HSR và chuẩn bị khởi công kéo dài từ quý IV/2026 đến quý IV/2028. Đồng thời, giải phóng mặt bằng được tách thành các dự án độc lập do địa phương quyết định đầu tư, dự kiến hoàn thành quý IV/2028, song các địa phương đã phải bắt tay xây dựng khu tái định cư ngay trong giai đoạn hiện nay. Về vốn, Bộ Xây dựng cùng Bộ Tài chính đang rà soát nhu cầu và khả năng giải ngân để điều chuyển kinh phí, điều chỉnh kế hoạch vốn năm 2026 theo chủ trương của Thủ tướng. Nói cách khác, từ nay đến 2028, tiến độ sẽ được quyết định bởi ba yếu tố: chất lượng tư vấn, tốc độ pháp lý và năng lực điều phối ngân sách công.
Tuyến 1.541km, 23 ga: trục xương sống mới hay gánh nặng dài hạn?
Thiết kế tuyến cho thấy Việt Nam đang nuôi tham vọng tạo một trục xương sống giao thông hoàn toàn mới, tách khỏi đường bộ và hàng không. Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam dài khoảng 1.541km, bắt đầu từ ga Ngọc Hồi và kết thúc ở ga Thủ Thiêm, đi qua 15 tỉnh, thành phố với tốc độ thiết kế 350km/h. Toàn tuyến được đầu tư đường đôi khổ 1.435mm, điện khí hóa, gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa. Quốc hội đã xác định sơ bộ tổng mức đầu tư bằng nguồn vốn đầu tư công và thông qua chủ trương thực hiện từ 2025-2035. Một câu nói có thể được trích dẫn là: "Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư với tổng vốn sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng, thời gian thực hiện từ 2025-2035". Điều này cho thấy rủi ro tài khóa không nhỏ, nhưng đồng thời mở cơ hội tái cấu trúc toàn bộ mạng lưới vận tải quốc gia.
Kết luận: cần kỷ luật tiến độ để biến tham vọng HSR thành thực tế
Nhìn lại các mốc đã công bố – hoàn tất lựa chọn tư vấn nghiên cứu khả thi trong quý IV/2026, khởi công tháng 12/2027, hoàn thành các dự án giải phóng mặt bằng vào quý IV/2028 và kết thúc giai đoạn 2025-2035 – có thể thấy đường sắt tốc độ cao Bắc Nam là phép thử toàn diện đối với năng lực quản trị nhà nước. Tham vọng không thiếu; thiếu nhất là kỷ luật tiến độ và trách nhiệm giải trình khi các mốc bị trượt. Nếu Việt Nam giữ được nhịp độ hiện nay, tuyến 1.541km, 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa sẽ trở thành biểu tượng mới của hiện đại hóa hạ tầng. Ngược lại, mỗi lần điều chỉnh mốc thời gian sẽ làm xói mòn niềm tin vào các dự án đặc biệt lớn. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là bài kiểm tra về khả năng biến lời hứa chính sách thành công trình cụ thể chạy trên đường ray.
