Cáo buộc làm nóng tranh luận về hòa bình
Cáo buộc EU về sức ép đàm phán là nhận định của Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas rằng Washington muốn Ukraine chấp nhận những điều khoản có lợi cho Nga, thay vì một thỏa thuận bảo đảm hòa bình công bằng. Phát biểu trước Nghị viện châu Âu tại Strasbourg, bà nói các nhà đàm phán Mỹ đã tìm cách gây sức ép buộc Ukraine đầu hàng khoảng một năm rưỡi qua. Đây là cáo buộc nghiêm trọng, nhưng cũng là dấu hiệu cho thấy câu hỏi không chỉ nằm ở nội dung thỏa thuận: ai có quyền định hình các điều kiện và tiếng nói của Kyiv được đặt ở đâu? Kallas cho rằng Ukraine chưa chấp nhận các điều kiện do Tổng thống Vladimir Putin đưa ra nhờ sự hỗ trợ liên tục của châu Âu.
Lập trường của bà cần được nhìn nhận đúng bản chất: đây là lời chỉ trích chính trị từ một quan chức cấp cao EU, không phải bằng chứng độc lập về toàn bộ quá trình thương lượng. Dẫu vậy, khi một đồng minh cáo buộc đồng minh khác thúc đẩy Ukraine nhượng bộ, sự tin cậy giữa các bên trở thành một phần của vấn đề hòa bình.
Bất đồng Mỹ châu Âu ngày càng rõ
EU cáo buộc Mỹ trong lúc quan hệ hai bờ Đại Tây Dương căng thẳng hơn. Theo nội dung được nêu, Tổng thống Donald Trump đạt thỏa thuận mua dầu diesel từ Nga và nới lỏng trừng phạt Matxcơva đến tháng 4-2027 mà không nhận được nhượng bộ nào từ phía Nga. Ông cũng từng kêu gọi Ukraine tổ chức bầu cử mới và nói Tổng thống Volodymyr Zelensky khó làm việc cùng hơn ông Putin. Những động thái này giúp lý giải vì sao Kallas cho rằng lập trường Nhà Trắng ngày càng nghiêng về phía Matxcơva, nhưng không tự chúng trả lời được Washington sẽ đề xuất điều khoản cụ thể nào.
Zelensky nói ông cảm thấy bị nhà lãnh đạo Mỹ phản bội và nhận định Washington có những động thái nhằm thuyết phục Ukraine đầu hàng. Khi các đánh giá công khai trái chiều đến từ Kyiv và Brussels, nguy cơ là tranh cãi giữa đồng minh lấn át câu hỏi cốt lõi: liệu bất kỳ thỏa thuận nào có bảo đảm an ninh và sự đồng thuận của Ukraine hay không?
Vai trò của châu Âu tại bàn đàm phán
Kallas lập luận EU cần có mặt trong đàm phán để tạo thế cân bằng trước Washington. Bà cho biết đã trình các nước thành viên một tài liệu nêu những yêu cầu Nga cần đáp ứng trong thỏa thuận tương lai, đồng thời bác bỏ nhận định châu Âu thiếu chiến lược hòa bình. Quan điểm này có sức nặng về chính trị: nếu Nga đưa ra yêu cầu tối đa, châu Âu không muốn Ukraine bước vào thương lượng mà thiếu đối trọng. Nhưng sự tham gia của đồng minh chỉ hữu ích khi giúp củng cố quyền tự quyết của Kyiv, không biến lợi ích của Ukraine thành một món mặc cả giữa các thủ đô.
EU cũng tuyên bố không chấp nhận dỡ bỏ trừng phạt Nga nếu không có nhượng bộ đáp lại, bởi mục tiêu phải là hòa bình lâu dài và công bằng. Đây là khác biệt quan trọng với cách tiếp cận bị Kallas chỉ trích: ngừng giao tranh không đồng nghĩa với một thỏa thuận bền vững, nhất là khi các điều kiện của Nga chưa được Ukraine chấp nhận.
Đối thoại vẫn cần thiết, nhưng phải có cân bằng
Ngày 20-10, quan chức cấp cao EU, NATO cùng đại diện Đức, Pháp, Anh và Ba Lan tới Oslo dự vòng đàm phán hòa bình mới. Sự hiện diện ấy cho thấy châu Âu muốn tham gia trực tiếp, thay vì chỉ phản ứng sau khi Washington và Matxcơva định hình đường hướng. EU nói sẽ tiếp tục đối thoại với Mỹ để bảo vệ lợi ích Ukraine. Duy trì kênh này là cần thiết; biến bất đồng thành rạn nứt không giúp Kyiv có thêm lựa chọn.
Tuy nhiên, đối thoại chỉ có ý nghĩa nếu lập trường đàm phán không được áp đặt lên Ukraine. Cáo buộc của Kallas chưa khép lại câu hỏi về mức độ nhượng bộ mà Washington mong muốn, nhưng nó đặt ra một tiêu chuẩn đáng giữ: mọi thỏa thuận phải có sự đồng thuận của Kyiv, có đối trọng trước yêu sách của Nga và hướng tới an ninh lâu dài. Nếu thiếu những điều kiện đó, một thỏa thuận nhanh có thể chỉ đóng băng bất công thay vì chấm dứt xung đột.
