Không thể bàn về Ukraine nếu thiếu Ukraine
Đàm phán Nga–Ukraine là tiến trình ngoại giao nhằm chấm dứt giao tranh và tìm một thỏa thuận có thể được các bên liên quan chấp nhận, trong đó Kyiv phải trực tiếp quyết định những vấn đề định hình tương lai của mình. Đây là điểm mấu chốt trong thông điệp của Tổng thống Volodymyr Zelensky: “Xin đừng nói chuyện về chúng tôi mà không có sự tham gia của chúng tôi”.
Lời cảnh báo được đưa ra khi đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff gặp phía Nga vào ngày 21/10. Zelensky nói ông hy vọng cuộc gặp mang lại kết quả tích cực, đồng thời cho biết các trao đổi với Witkoff tại Oslo diễn ra hiệu quả và Ukraine sẵn sàng tìm giải pháp ngoại giao. Kyiv không bác bỏ vai trò của Washington; ngược lại, Zelensky nhấn mạnh rằng những quyết định quan trọng về lãnh thổ, an ninh hay ngừng bắn không thể được định đoạt chỉ giữa Nga và Mỹ. Sự tham gia trực tiếp không phải nghi thức ngoại giao: đó là điều kiện để bất kỳ cam kết nào có tính chính danh và khả năng thực thi.
Tín hiệu mở cửa, nhưng khoảng cách lập trường vẫn lớn
Moscow và Kyiv đều phát đi tín hiệu cởi mở với một tiến trình do Mỹ làm trung gian. Tổng thống Nga Vladimir Putin được cho là đã đồng ý nối lại đàm phán hòa bình với Ukraine, sớm nhất vào đầu tháng 11. Zelensky cũng nói đã nhận thông điệp từ Mỹ và ủng hộ hội đàm ba bên giữa lãnh đạo Ukraine, Mỹ và Nga.
Nhưng đồng ý ngồi vào bàn không đồng nghĩa với đồng thuận về nội dung. Theo các nhận định được dẫn trong nguồn, Moscow chưa cho thấy dấu hiệu nhượng bộ về việc kiểm soát toàn bộ Donbass, yêu cầu Ukraine không gia nhập NATO, hay ưu tiên một thỏa thuận hòa bình toàn diện thay vì ngừng bắn tạm thời. Kyiv, trong khi đó, đề xuất ngừng bắn, chấm dứt các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng và triển khai sáng kiến nhân đạo. Vì thế, việc mở kênh đàm phán là bước cần thiết, nhưng chưa giải quyết mâu thuẫn về điều kiện kết thúc chiến tranh.
Hòa đàm ba bên phải gắn với bảo đảm an ninh
Kyiv nhấn mạnh hòa đàm ba bên vì một thỏa thuận được hình thành khi Ukraine vắng mặt có nguy cơ áp đặt nghĩa vụ lên nước này mà không có sự đồng thuận của chính họ. Zelensky đề xuất đóng băng tiền tuyến hiện tại làm cơ sở cho các thỏa thuận tiếp theo, đồng thời yêu cầu phương Tây bảo đảm an ninh để ngăn xung đột tái diễn. Cách tiếp cận đó khác với ưu tiên của Nga về một thỏa thuận toàn diện và các mục tiêu cốt lõi tại Donbass.
Washington có thể tạo không gian đối thoại, nhưng vai trò trung gian không thể thay thế lựa chọn của Kyiv. Nếu thiếu Ukraine, thỏa thuận có thể khó được chấp nhận trong nước và càng khó duy trì khi các vấn đề an ninh, lãnh thổ còn bỏ ngỏ. Ngược lại, sự hiện diện của Ukraine cũng không xóa được khoảng cách lập trường hay bảo đảm rằng Moscow sẽ nhượng bộ. Nguồn tin lưu ý rằng Nhà Trắng thiếu công cụ gây sức ép lên Moscow, khiến triển vọng đàm phán vẫn mơ hồ.
Triển vọng phụ thuộc vào điều khoản, không chỉ cuộc gặp
Áp lực thúc đẩy ngoại giao đang tăng lên trong khi giao tranh trên thực địa vẫn căng thẳng. Zelensky cho rằng cần đóng băng hoạt động quân sự, chuyển sang con đường ngoại giao và hướng tới một thỏa thuận có bảo đảm an ninh. Đây không chỉ là vấn đề giữa các chính phủ: Ukraine phụ thuộc vào hệ thống vệ tinh để tự vệ trước các cuộc tấn công tên lửa của Nga. Những quyết định về ngừng bắn và an ninh vì vậy có tác động trực tiếp đến khả năng bảo vệ người dân.
Cuộc gặp Nga–Mỹ có thể mở lối cho đàm phán Nga Ukraine, nhưng phép thử thật sự là liệu tiến trình có đưa Kyiv vào bàn và xử lý được các bất đồng cốt lõi hay không. Mỹ làm trung gian có thể giúp các bên trao đổi; một nền hòa bình có thể đứng vững lại cần sự đồng thuận trực tiếp của Ukraine, điều khoản an ninh đáng tin cậy và khoảng cách lập trường đủ hẹp để thực thi. Nếu thiếu những yếu tố đó, tuyên bố sẵn sàng đàm phán sẽ chưa biến thành hòa bình.
