Có sóng chưa đồng nghĩa với biết dùng
Kỹ năng số là khả năng dùng thiết bị và dịch vụ trực tuyến để giải quyết công việc hằng ngày một cách chủ động, an toàn và phù hợp với nhu cầu. Ở vùng khó, năng lực ấy không tự xuất hiện chỉ vì điện thoại có sóng hay thủ tục đã được đưa lên mạng. Yên Lập cho thấy khoảng cách này rất rõ: toàn bộ các thôn có 4G/5G ổn định, nhiều giao dịch thiết yếu đã chuyển sang tài khoản, nhưng một bộ phận người dân vẫn lúng túng khi thao tác trên điện thoại. Tỷ lệ chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội qua tài khoản đã vượt 98%; chế độ người có công và bảo trợ xã hội đạt trên 70%, trong khi số người tự thực hiện thao tác số vẫn hạn chế. Nút thắt không nằm riêng ở công nghệ. Kỹ năng ứng dụng chưa đáp ứng yêu cầu, thói quen dùng giấy tờ và giao dịch trực tiếp còn phổ biến. Vì vậy, chuyển đổi số chỉ hoàn thành một nửa nếu chính quyền số hóa quy trình mà người dân vẫn phải nhờ người khác làm hộ.
Yên Lập duy trì Phòng công nghệ số cộng đồng để hướng dẫn dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử và các nền tảng thiết yếu; địa phương cũng tiếp tục phong trào “Bình dân học vụ số”, củng cố lực lượng hỗ trợ tại cơ sở. Trong năm 2026, xã dự kiến thí điểm mô hình tại thôn Trung Ngãi, đánh giá rồi hoàn thiện trước khi nhân rộng. Đây là hướng đi đáng làm: đo tiến bộ bằng việc người dân tự thao tác được, không chỉ bằng số hồ sơ đã nhận trực tuyến.
Đưa pháp luật đến gần bằng tình huống đời thường
Ở xã Tân Quang, Tuyên Quang, Công an xã phối hợp với tổ công nghệ số cộng đồng và đoàn viên thanh niên đến tận nhà hướng dẫn kích hoạt VNeID, tích hợp giấy tờ và dùng dịch vụ công trực tuyến. Cán bộ thao tác trên điện thoại, giải thích từng bước để người dân làm theo; một người dân sau khi được hướng dẫn đã có thể tự thực hiện một số nội dung cần thiết. Cách “cầm tay chỉ việc” hiệu quả hơn một buổi phổ biến chung chung, bởi người học được thực hành ngay trên thiết bị của mình. Tuyên Quang còn gắn phổ biến, giáo dục pháp luật với rủi ro người dân đang gặp trên mạng. Video mô phỏng cuộc gọi giả danh công an, thông báo trúng thưởng hay mời đầu tư giúp bà con nhận ra dấu hiệu lừa đảo và biết cách ứng phó. Từ đầu năm 2026, Tân Quang tổ chức 20 cuộc tuyên truyền trực tiếp và 28 cuộc lồng ghép, thu hút trên 2.650 lượt người tham dự.
Cách làm này quan trọng vì tiếp cận dịch vụ số cũng mở ra nguy cơ bị chiếm đoạt tài sản, nhất là với người cao tuổi và người ít tiếp xúc công nghệ. Bài học pháp luật sẽ dễ nhớ hơn khi bắt đầu từ cuộc gọi đáng ngờ, tin nhắn giả mạo hay yêu cầu chuyển tiền, thay vì chỉ đọc điều khoản. Ngày 5.10.2026, Sở Tư pháp tỉnh tổ chức tập huấn về phổ biến, giáo dục pháp luật và các công tác liên quan; bồi dưỡng người làm nhiệm vụ ở cơ sở cần đi cùng việc hướng dẫn trực tiếp người dân.
Phú Sơn linh hoạt để tiện ích số thành việc thường ngày
Tại Phú Sơn, một xã miền núi có địa bàn rộng và chênh lệch về khả năng tiếp cận công nghệ, sự linh hoạt bắt đầu từ cách phục vụ. Khi làm thủ tục sang nhượng quyền sử dụng đất, mẹ con chị Quách Thu Quế được cán bộ kiểm tra giấy tờ, hướng dẫn hoàn thiện thông tin và thực hiện quy trình số. Với người lớn tuổi chưa quen điện thoại, được giải thích trực tiếp không chỉ giúp hoàn tất hồ sơ mà còn giảm lo lắng. Địa phương mở rộng các kênh kết nối, hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh và ứng dụng theo phương châm “cầm tay chỉ việc”. Từ tháng 6/2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã đưa vào hoạt động tài khoản Zalo OA để cung cấp thông tin và kết nối với người dân. Đây là lựa chọn thực tế: đưa thông tin đến kênh người dân có thể tiếp cận, thay vì chờ họ tự tìm trong những hướng dẫn khó hiểu.
Kết quả hồ sơ trực tuyến rất cao, nhưng con số chỉ có ý nghĩa khi đi cùng khả năng tiếp cận thật. Trong 9 tháng đầu năm 2026, Trung tâm tiếp nhận 7.970 hồ sơ, trong đó 7.963 hồ sơ trực tuyến, chiếm 99,91%; 100% hồ sơ được số hóa, lưu trữ điện tử. Phú Sơn đồng thời đẩy mạnh quy trình điện tử, tái sử dụng dữ liệu và thanh toán trực tuyến để giảm thao tác thủ công, tăng tính công khai. Yên Lập, Tân Quang và Phú Sơn cho thấy một nguyên tắc chung: hạ tầng mở đường, còn nội dung phù hợp và người hướng dẫn giúp người dân bước qua. Chuyển đổi số chỉ thực sự bao trùm khi người dân vùng khó có thể tự làm thủ tục, tra cứu thông tin và nhận biết nguy cơ trên mạng. Đầu tư thiết bị mà thiếu hỗ trợ sẽ để lại một khoảng cách mới; đầu tư vào năng lực sử dụng mới biến dịch vụ số thành tiện ích của mọi người.
