Từ tiếp nhận công nghệ sang đồng nghiên cứu
Hợp tác Việt Nhật về công nghệ là quan hệ trong đó hai bên cùng nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ, thay vì chỉ chuyển giao kỹ thuật hoặc sản xuất theo thiết kế có sẵn. Đó là hướng đi cần thiết để quan hệ kinh tế tạo ra năng lực mới, chứ không dừng ở mở rộng hoạt động hiện có. Sáng 9/11, tại Tokyo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam dự Diễn đàn Công tư về hợp tác kinh tế và khoa học – công nghệ Việt Nam – Nhật Bản trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Nhật Bản. Tại đây, ông đề nghị hai nước đẩy mạnh liên kết nghiên cứu, phát triển sản phẩm và thương mại hóa công nghệ, đưa đồng sáng tạo thành động lực mới của quan hệ song phương. Thông điệp này phản ánh một thay đổi đáng kể: Việt Nam không chỉ tìm cách tiếp nhận thành quả công nghệ, mà muốn tham gia tạo ra chúng. Đây là lựa chọn hợp lý khi khoa học, đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao được xác định là động lực cho mục tiêu phát triển đến năm 2045.

Diễn đàn công tư phải nối nghiên cứu với thị trường
Giá trị của diễn đàn công tư không nằm ở những tuyên bố chung, mà ở khả năng kết nối doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan công quyền thành các dự án có đầu ra cụ thể. Tại diễn đàn, doanh nghiệp hai nước trình bày sáng kiến hợp tác, trong khi Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn kêu gọi thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ, đồng thời đưa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm có thể thương mại hóa. Đây là mắt xích quyết định: nếu nghiên cứu không gắn với nhu cầu sản xuất và thị trường, đồng sáng tạo dễ chỉ dừng ở khẩu hiệu. Các lĩnh vực được đề xuất ưu tiên gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và công nghiệp thông minh. Hai bên cũng hướng tới mạng lưới đồng sáng tạo, lựa chọn dự án có khả năng triển khai và hỗ trợ thương mại hóa công nghệ. Nhiệm vụ nghiên cứu chung về bán dẫn trong năm 2026 là dấu mốc cụ thể cho bước chuyển này. Thành công sẽ được đo bằng công nghệ, sản phẩm, doanh nghiệp trưởng thành và nhân lực được đào tạo, chứ không phải số lượng cuộc gặp.
Chuỗi giá trị mới cần tự chủ và bền vững
Mục tiêu lớn hơn của hợp tác là cùng xây dựng chuỗi giá trị có khả năng chống chịu, thay vì chỉ bổ sung một mắt xích vào mạng lưới sản xuất của đối tác. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, tài chính, quản trị, tiêu chuẩn chất lượng và mạng lưới thị trường; Việt Nam có nguồn nhân lực năng động, thị trường tiềm năng và vị trí quan trọng trong sản xuất khu vực. Những lợi thế bổ trợ này tạo cơ sở cho hợp tác, nhưng không tự động bảo đảm doanh nghiệp Việt Nam có vai trò sâu hơn. Muốn vậy, doanh nghiệp trong nước cần được hỗ trợ nâng năng lực công nghệ, tiêu chuẩn và quản trị để tham gia vào thiết kế, sản xuất và cung ứng, thay vì chỉ nhận phần việc giá trị thấp. Định hướng được nêu tại diễn đàn là nâng tầm liên kết kinh tế, hình thành chuỗi giá trị mới có tính tự chủ, bền vững và sức chống chịu cao. Diễn đàn cũng công bố Năm Hợp tác du lịch Việt Nam – Nhật Bản 2027–2028. Tuy nhiên, thước đo dài hạn của hợp tác vẫn là khả năng tạo công nghệ, sản phẩm và năng lực nội sinh. Chuyển từ chuyển giao sang cùng nghiên cứu chỉ có ý nghĩa khi lợi ích và tri thức được tạo ra, chia sẻ và phát triển bền vững ở cả hai phía.







