Hai “trái tim” của mạng lưới metro 532 km
Bến Thành và Thủ Thiêm là hai nhà ga metro TP.HCM được quy hoạch như trung tâm đa tầng của mạng lưới đường sắt đô thị, vừa đảm nhận vai trò trung chuyển hành khách trong thành phố, vừa gắn với các tuyến liên vùng, qua đó định hình lại kết nối giao thông đô thị, hướng phát triển không gian kinh tế và mô hình tăng trưởng của toàn đại đô thị. Trong bức tranh quy hoạch mới sau khi mở rộng địa giới, TP.HCM dự kiến phát triển 28 tuyến metro với tổng chiều dài khoảng 1.024 km. Đến năm 2035, thành phố đặt mục tiêu mạng lưới metro 532 km được hoàn thiện thông qua thêm 7 tuyến nữa. Đây không chỉ là tham vọng về hạ tầng, mà là lựa chọn chiến lược: xây dựng hai “trái tim” Bến Thành – Thủ Thiêm để bơm sinh khí cho cả không gian đô thị và vùng phụ cận.
Ga Bến Thành: “ga mẹ” tổ chức lại trung tâm đô thị
Nếu phải chọn một điểm duy nhất biểu tượng cho bước ngoặt giao thông công cộng tại TP.HCM, đó phải là ga Bến Thành. Ga này được xác định là ga trung tâm, “ga mẹ”, nằm trên trục phát triển Đông – Tây và là đầu mối kết nối nhiều tuyến metro huyết mạch như tuyến số 1 Bến Thành – Suối Tiên, tuyến số 2 Bến Thành – Tham Lương, tuyến 3A Bến Thành – Tân Kiên, tuyến số 4 Đông Thạnh – Hiệp Phước và tuyến Bến Thành Cần Giờ. Nhà ga Bến Thành có diện tích tầng sảnh chính khoảng 4,5 ha với điểm nhấn giếng trời hình hoa sen cao 6 m, đường kính 21,6 m, tạo không gian mở và ánh sáng tự nhiên. Việc định hướng khu depot thành tổ hợp ngầm đa chức năng – ga metro, vận hành, thương mại, dịch vụ, bãi đậu xe – cho thấy thành phố muốn dùng ga Bến Thành để tái thiết lập lại cấu trúc trung tâm, thay vì chỉ xem đây là công trình giao thông đơn thuần.
Ga Thủ Thiêm: cửa ngõ kết nối liên vùng và đường sắt cao tốc
Nếu Bến Thành là trái tim của lõi trung tâm, Thủ Thiêm được thiết kế như cửa ngõ kết nối TP.HCM với cả vùng và quốc gia. Theo quy hoạch, ga Thủ Thiêm sẽ là điểm giao của đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, tuyến Metro Bến Thành – Thủ Thiêm và tuyến Thủ Thiêm – Long Thành. Khi hoàn thành, ga Thủ Thiêm không chỉ giúp giảm tải giao thông khu vực nội đô, mà còn tạo cơ hội hình thành các khu đô thị mới, dịch chuyển trục phát triển về phía Đông. Siêu nhà ga này được kỳ vọng trở thành trung tâm kết nối đa tầng, nâng mức kết nối giữa TP.HCM với các tỉnh lân cận và đóng vai trò như một “hub” quốc gia cho đường sắt hiện đại. Nói cách khác, Thủ Thiêm là công cụ để thành phố định hình lại không gian kinh tế vùng, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các trục đường bộ vốn đã quá tải.
Tuyến Bến Thành – Cần Giờ: trục Nam thay đổi bản đồ phát triển
Trong các tuyến xuất phát từ ga Bến Thành, tuyến Bến Thành Cần Giờ là nước đi táo bạo nhất vì nó mở trục giao thông đô thị hoàn toàn mới về phía Nam. Tuyến đường sắt này có chiều dài khoảng 54 km theo phương án được phê duyệt, tổng diện tích đất bị ảnh hưởng khoảng 153,8 ha, bắt đầu từ ga Bến Thành và kết thúc tại depot Cần Giờ rộng khoảng 39 ha. UBND TP.HCM vừa ban hành văn bản chỉ đạo triển khai bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, với mục tiêu bàn giao toàn bộ mặt bằng sạch cho chủ đầu tư trước ngày 2/9/2026. Một câu nói đáng ghi nhớ là: “Từ kinh nghiệm Dự án Metro Bến Thành - Cần Giờ, TP.HCM cần giải pháp đồng bộ để đến năm 2035 có tổng chiều dài mạng lưới metro lên 532km”. Khi tuyến này đi vào khai thác, thời gian di chuyển từ trung tâm đến Cần Giờ dự kiến chỉ còn khoảng 13 phút, giúp giảm phụ thuộc đường bộ và phà, đồng thời mở rộng không gian phát triển về phía Nam.
Bài học mặt bằng, vốn và tương lai cấu trúc đô thị
Điểm đáng chú ý là thành phố đã thẳng thắn rút kinh nghiệm từ chính Dự án Metro Bến Thành – Cần Giờ để áp dụng cho toàn bộ mạng lưới metro 532 km. Công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được xác định là khâu đặc biệt quan trọng, phải chuẩn bị ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, song song với nghiên cứu khả thi, thiết kế xây dựng, quy hoạch tuyến và bố trí nguồn vốn. Các chuyên gia đánh giá tốc độ giao mặt bằng nhanh nhờ những bài học như điều chỉnh đơn giá linh hoạt tiệm cận thị trường, chuẩn bị khu tái định cư đồng bộ và phát huy vai trò hệ thống chính trị cơ sở. Trong giai đoạn 2026–2030, TP.HCM ưu tiên 8 dự án metro hướng tới 255 km, sau đó hoàn thành thêm 7 tuyến để đạt mạng lưới metro 532 km vào năm 2035. Câu chuyện không chỉ là thêm đường ray, mà là xây lại mô hình đô thị: ga trung tâm Bến Thành – Thủ Thiêm sẽ là nơi người dân cảm nhận rõ nhất sự thay đổi, từ thói quen đi lại đến cách thành phố mở rộng không gian sống và việc làm.
