Khi dự án đô thị Thành Nam trở thành biểu tượng trì hoãn
Dự án đô thị Thành Nam là một khu đô thị mới tại phường Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên, được chấp thuận đầu tư với kỳ vọng hình thành một tổ hợp nhà ở, thương mại dịch vụ hiện đại trên diện tích hơn ba mươi hecta, nhưng sau nhiều năm vẫn án binh bất động, kéo dài tình trạng bất định cho hàng trăm hộ dân nằm trong vùng quy hoạch.
Được chấp thuận đầu tư cách đây 4 năm và từng được ấn định phải hoàn thành vào cuối năm 2026, nhưng đến nay dự án đô thị Thành Nam vẫn chưa thể chi trả kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho 229 hộ dân bị ảnh hưởng. Trong văn bản số 04/2026/CV-HĐ ngày 26/6/2026, nhà đầu tư – Công ty CP Tập đoàn Hừng Đông – cho biết đơn vị bồi thường đã thống kê, kiểm đếm được 31,3 ha trên tổng số 37,67 ha đất dự án, tương ứng 229 hộ dân, trong đó có 160 hộ đất ở với diện tích khoảng 3,46 ha. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Hiện trạng khu đất nằm trong quy hoạch dự án vẫn chỉ là ruộng đồng”.
Ba nút thắt quy hoạch: lý do chính đáng hay cái cớ cho sự chậm trễ?
Nhà đầu tư viện dẫn ba vướng mắc quy hoạch để hoãn bồi thường giải phóng mặt bằng, nhưng câu hỏi là vì sao những vấn đề này không được lường trước ngay từ khi phê duyệt dự án đô thị Thành Nam. Theo công văn gửi cơ quan phát triển quỹ đất, quỹ đất tái định cư được duyệt chỉ có 14.098 m² (khoảng 1,4 ha), quá nhỏ so với nhu cầu của 160 hộ đất ở đã được kiểm đếm. Các lô tái định cư còn chưa được chia lô, kích thước không phù hợp, khiến việc bố trí đất cho từng hộ vừa khó, vừa đe dọa chất lượng cảnh quan và quản lý đô thị về sau.
Vướng mắc thứ hai là quy hoạch chi tiết “vênh” với quy hoạch chung: phần đất cây xanh đô thị theo quy hoạch chung lại chồng lấn khoảng 2,75 ha lên chính phần đất ở của đồ án 1/500. Thứ ba, đồ án phải bổ sung hàng loạt hạ tầng như bãi đỗ xe tập trung, dải cây xanh cách ly quanh trạm xử lý nước thải, đồng thời giảm đất ở, tăng đất cây xanh, sân chơi, sân tập luyện để phục vụ cộng đồng. Hừng Đông khẳng định đồ án quy hoạch chi tiết 1/500 cần điều chỉnh tổng thể và cho rằng chỉ nên chi trả bồi thường sau khi điều chỉnh hoàn tất. Vấn đề là, với tiến độ dự án được ấn định từ 2022 đến hết 2026 nhưng đến nay vẫn chỉ dừng ở khâu kiểm đếm, khó có thể coi đây là một dự án bị “vướng nhỏ”.
229 hộ dân giữa quy hoạch treo và lời hứa bồi thường lùi vô thời hạn
Trong mọi dự án đô thị, bồi thường giải phóng mặt bằng không chỉ là một thủ tục, đó là sinh kế và nơi ở của người dân. Với dự án trì hoãn Thái Nguyên này, 229 hộ dân đã được kiểm đếm diện tích nhưng vẫn chưa nhận được đồng bồi thường nào, bởi nhà đầu tư cho rằng việc chi trả tại thời điểm hiện nay là “chưa phù hợp” và yêu cầu lùi lại sau khi điều chỉnh quy hoạch chi tiết 1/500.
Trong 229 hộ, có 160 hộ đất ở với khoảng 3,46 ha bị ảnh hưởng trực tiếp. Họ đang sống trong vùng quy hoạch, bị giới hạn quyền xây dựng, sửa chữa, nhưng cũng không biết bao giờ mới được di dời đến khu tái định cư vốn đang thiếu đất. Không chỉ thế, các lô đất tái định cư còn chưa được chia lô, làm cho người dân gần như không có hình dung cụ thể về nơi ở mới, trong khi ruộng đồng vẫn “treo” trong quy hoạch khu đô thị dang dở. Đây là kiểu bất định kéo dài, làm xói mòn niềm tin của người dân vào các lời hứa dự án.
Nghịch lý: xóa nhà tạm trên giấy, để khu đô thị dang dở ngoài đồng
Đáng chú ý, cùng lúc dự án đô thị Thành Nam mắc kẹt, tỉnh Thái Nguyên lại đang bàn một kế hoạch rất tham vọng: xóa gần 6.000 nhà tạm, nhà dột nát trong giai đoạn 2026–2030. Theo rà soát đến ngày 28/7, toàn tỉnh còn 5.891 hộ có nhà tạm, nhà dột nát hoặc chưa có nhà ở, trong đó 54 hộ chưa có nhà, 5.837 hộ sống trong nhà tạm, nhà dột nát. Đề án đặt mục tiêu đến 2030 “cơ bản hoàn thành” việc xóa nhà tạm cho các hộ đủ điều kiện, riêng năm 2026 dự kiến hỗ trợ 1.767 hộ.
Các hộ xây nhà mới sẽ được hỗ trợ tối đa 80 triệu đồng, hộ sửa chữa được hỗ trợ tối đa 40 triệu đồng; tổng nhu cầu kinh phí khoảng 422,84 tỷ đồng, trong đó phần lớn từ Chương trình Mục tiêu Quốc gia. Nếu một bên chính quyền muốn xóa nhà tạm cho gần 6.000 hộ, bên kia lại để một khu đô thị dang dở nằm trên ruộng đồng, chậm bồi thường giải phóng mặt bằng, thì đó là nghịch lý về ưu tiên và năng lực thực thi. Một câu đáng trích dẫn là: “Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 tỉnh Thái Nguyên cơ bản hoàn thành xóa nhà tạm, nhà dột nát đối với các hộ đủ điều kiện và có nhu cầu hỗ trợ”.
Từ Thành Nam nhìn rộng ra: cần kỷ luật tiến độ và trách nhiệm giải trình
Dự án đô thị Thành Nam không chỉ là một khu đô thị dang dở, mà còn là bài kiểm tra năng lực quản lý dự án đô thị ở cấp địa phương. Hừng Đông Group – doanh nghiệp được chấp thuận là nhà đầu tư dự án với quy mô 37,6 ha, gồm hàng trăm căn nhà liền kề, biệt thự và một trung tâm thương mại dịch vụ cao 5 tầng – hiện vẫn loay hoay với khâu quy hoạch, trong khi tiến độ 2022–2026 sắp hết hạn. Một doanh nghiệp bất động sản niêm yết trên sàn chứng khoán còn xác nhận đã góp 600 tỷ đồng vào Hừng Đông để triển khai dự án này, nhưng dự án lại không được đưa vào kế hoạch doanh thu, lợi nhuận ngắn hạn.
Muốn tránh thêm những dự án trì hoãn Thái Nguyên khác, cần ba điều: kỷ luật tiến độ gắn với chế tài cụ thể khi chậm bồi thường giải phóng mặt bằng; bắt buộc hoàn thiện và đồng bộ quy hoạch trước khi chấp thuận chủ trương đầu tư; và trách nhiệm giải trình rõ ràng của cả nhà đầu tư lẫn cơ quan quản lý mỗi khi đề nghị lùi mốc thanh toán bồi thường. Khi 229 hộ dân vẫn chờ trong vô vọng, còn ruộng đồng vẫn không biết ngày nào thành phố, câu hỏi không nên chỉ là “vướng cái gì”, mà phải là “ai chịu trách nhiệm và đến bao giờ”.
