Siêu đô thị đa cực: lựa chọn bắt buộc cho một thành phố 14 triệu dân
Siêu đô thị đa cực là mô hình một vùng đô thị rất lớn được tổ chức theo nhiều cực và nhiều trung tâm liên kết bằng hạ tầng hiện đại, nhằm phân tán áp lực khỏi khu lõi lịch sử, tái phân bổ dân cư, việc làm và dịch vụ, qua đó nâng cao chất lượng sống, sức cạnh tranh kinh tế và khả năng phát triển bền vững trong dài hạn cho toàn bộ không gian đô thị. Trong bối cảnh TP.HCM đang xây dựng quy hoạch thời kỳ 2025-2050 với tầm nhìn 100 năm, việc lựa chọn mô hình này không còn là ý tưởng học thuật, mà là yêu cầu mang tính sinh tồn của một thành phố hơn 14 triệu dân. Theo nhiều chuyên gia, một siêu đô thị không thể tiếp tục phát triển theo kiểu “một trung tâm – nhiều vùng ven” khi khu lõi đã chật, hạ tầng quá tải và biên độ tăng trưởng truyền thống gần như cạn kiệt.
Quy hoạch TP.HCM 100 năm: từ siêu cơ hội đến siêu năng lực
Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm, dự kiến phê duyệt vào tháng 10/2026, là bước ngoặt khi thành phố chủ động thiết kế cấu trúc siêu đô thị đa cực thay vì tiếp tục mở rộng tự phát. Tại Diễn đàn Bất động sản với chủ đề “Siêu đô thị – Siêu cơ hội”, các chuyên gia nhấn mạnh rằng mở rộng không gian chỉ tạo ra “siêu cơ hội” nếu đi kèm “siêu năng lực” tổ chức và kết nối. Một thành phố rộng hơn sau sáp nhập với các địa phương lân cận nhưng thiếu liên kết về hạ tầng, dữ liệu, dòng vốn và lao động sẽ chỉ là một đô thị khổng lồ nhưng rời rạc. Theo kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn, quy hoạch tầm nhìn 100 năm chỉ có ý nghĩa khi đặt ra những nguyên tắc để hình thành cấu trúc siêu đô thị đa cực, đa trung tâm có sức cạnh tranh quốc tế, thay vì dàn trải nguồn lực vào những mảng ghép không kết nối.
Hạ tầng giao thông TP.HCM: hệ tuần hoàn phải đi trước một bước
Nếu siêu đô thị đa cực là “cơ thể”, thì hạ tầng giao thông TP.HCM chính là hệ tuần hoàn quyết định thành công hay thất bại của mô hình này. Metro, đường vành đai, cao tốc, cảng biển, sân bay được ví như mạng lưới động mạch và tĩnh mạch của siêu đô thị. Theo Ngô Viết Nam Sơn, yêu cầu đầu tiên sau khi không gian phát triển được mở rộng là phải xây dựng hệ thống hạ tầng giao thông đa phương thức, có khả năng kết nối hiệu quả giữa các cực phát triển và các trung tâm đô thị. Quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm nhấn mạnh hạ tầng phải đi trước hoặc ít nhất song hành với đô thị hóa. Chính phủ đã chọn những dự án tạo hiệu ứng lan tỏa lớn như kéo dài tuyến Metro Bến Thành – Suối Tiên đến trung tâm hành chính Đồng Nai và sân bay Long Thành, coi đây là công trình cấp bách để tăng tính kết nối vùng và hỗ trợ cấu trúc đa cực mới.
Cực tăng trưởng Cần Giờ: cửa ra biển và bài kiểm tra phát triển bền vững
Khi trung tâm cũ ven sông đã chạm ngưỡng, việc TP.HCM xoay trục ra biển với cực tăng trưởng Cần Giờ là bước đi mang tính chiến lược hơn là lựa chọn xa xỉ. Cần Giờ, với mặt tiền biển, khu dự trữ sinh quyển thế giới và vị trí kết nối vùng Đông Nam Bộ, được đánh giá đủ điều kiện để đảm nhận vai trò một trung tâm mới trong cấu trúc siêu đô thị đa cực. Nhưng đây cũng là nơi thành phố sẽ bị chất vấn rõ nhất về tư duy phát triển bền vững: một siêu đô thị không thể đánh đổi toàn bộ tài nguyên tự nhiên, cảnh quan và bản sắc để lấy tốc độ tăng trưởng ngắn hạn. Quy mô hơn 1.067 ha của khu Vịnh Tiên trong Vinhomes Green Paradise được coi là quỹ đất hiếm cho việc đồng thời tổ chức không gian ở, thương mại, văn hóa, nghỉ dưỡng, giải trí và giao thông – điều khu lõi hiện hữu rất khó tái tạo.
Kết luận: muốn siêu đô thị đa cực phải đặt người dân vào trung tâm
Điểm thuyết phục nhất của mô hình siêu đô thị đa cực không nằm ở bản vẽ hay khẩu hiệu, mà ở tác động thực tế đến người dân. Các chuyên gia nhấn mạnh thước đo thành công của một siêu đô thị không phải chỉ là diện tích, dân số hay số lượng dự án, mà là khả năng tạo ra giá trị kinh tế cao hơn, kết nối nhanh hơn và sống tốt hơn. Hạ tầng giao thông đang làm thay đổi tiêu chí an cư: khoảng cách địa lý đến trung tâm không còn quyết định, thay vào đó là thời gian di chuyển, khả năng kết nối và hệ tiện ích nội khu. Theo Ngô Viết Nam Sơn, mục tiêu cuối cùng của quy hoạch phải là nâng cao chất lượng sống, bảo đảm người dân ở trung tâm hay ngoại vi đều được tiếp cận công bằng với giao thông, y tế, giáo dục, công viên và các dịch vụ đô thị. Nếu TP.HCM không biến được “siêu quy hoạch” thành “siêu năng lực phục vụ người dân”, khát vọng siêu đô thị đa cực sẽ chỉ dừng ở tên gọi.
