Đề xuất tăng phí làm việc OPT: bước ngoặt trong chính sách di trú Mỹ
Đề xuất tăng mạnh phí làm việc OPT đối với du học sinh Mỹ là kế hoạch yêu cầu các cơ sở đào tạo nộp mức phí mới rất cao cho mỗi sinh viên quốc tế tham gia thực hành nghề nghiệp sau tốt nghiệp, khiến con đường chuyển tiếp sang thị trường lao động và visa lao động quốc tế trở nên đắt đỏ, đầy rào cản tài chính và làm dấy lên những lo ngại về sức hút của hệ thống giáo dục cũng như chính sách di trú Mỹ đối với nhân tài toàn cầu. Điểm đáng nói trong đề xuất của Bộ An ninh Nội địa Mỹ là lập luận về mục tiêu “chống gian lận, tăng cường tính toàn vẹn của hệ thống nhập cư và bảo vệ lao động Mỹ”. Về mặt chính sách, cách tiếp cận này cho thấy ưu tiên ngày càng rõ rệt dành cho lao động trong nước, nhưng lại ít tính toán đến thực tế túi tiền và lộ trình sự nghiệp của du học sinh. Khi chi phí thủ tục tăng vọt, chương trình OPT – vốn là chiếc cầu quan trọng nối du học sinh Mỹ với cơ hội ở lại làm việc hợp pháp – dễ bị biến thành đặc quyền của số ít, thay vì công cụ thu hút và sàng lọc nhân tài quốc tế.
OPT – chiếc cầu nối quan trọng giữa du học và visa lao động quốc tế
Để hiểu mức độ nghiêm trọng của đề xuất tăng phí, cần nhìn lại vai trò của OPT trong hệ sinh thái di trú Mỹ. OPT là chương trình cho phép du học sinh tại Mỹ làm việc đúng chuyên ngành đã học để tích lũy kinh nghiệm, với thời gian làm việc tối đa thường là 12 tháng, và một số ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán được gia hạn thêm hai năm. Về thực chất, đây là giai đoạn thử thách, nơi nhà tuyển dụng đánh giá năng lực, còn du học sinh chứng minh mình xứng đáng bước tiếp sang diện visa lao động quốc tế như H-1B. Trong nhiều thập kỷ, thị thực H-1B đã tạo điều kiện cho đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học trẻ từ các nước như Ấn Độ, Trung Quốc biến quá trình học tại Mỹ thành công việc ổn định và cơ hội thường trú. Nếu chiếc cầu OPT bị đặt thêm một barie phí khổng lồ, toàn bộ chuỗi chuyển tiếp này bị bóp nghẹt. Không phải năng lực chuyên môn bị từ chối, mà chính khả năng chi trả chi phí thủ tục mới là rào cản, làm sai lệch mục tiêu ban đầu của chính sách di trú Mỹ vốn được xây dựng để chọn lọc nhân tài.
Tác động trực tiếp lên du học sinh Mỹ và đặc biệt là sinh viên Việt Nam
Mức phí làm việc tại Mỹ này có thể ảnh hưởng tới cơ hội làm việc sau tốt nghiệp của nhiều du học sinh, trong đó có cả sinh viên Việt Nam. Theo báo cáo Open Doors, năm học 2024–2025 có gần 25.600 sinh viên Việt Nam theo học tại Mỹ và hơn 3.600 người đang tham gia OPT. Đó là một cộng đồng lớn đang trông chờ OPT như bước đệm để tích lũy kinh nghiệm, trả nợ học phí và xây dựng hồ sơ xin visa lao động quốc tế. Điểm đáng lo ngại là đối tượng chịu chi phí cuối cùng chưa được làm rõ: nhà trường, doanh nghiệp hay chính sinh viên. Nếu phần lớn gánh nặng bị chuyển sang du học sinh, nhiều người – trong đó có không ít du học sinh Việt Nam – sẽ buộc phải tính toán lại kế hoạch làm việc tại Mỹ sau tốt nghiệp. Khi lựa chọn ở lại làm việc trở thành một bài toán chi phí khó giải, câu chuyện du học Mỹ không còn xoay quanh chất lượng đào tạo, mà xoay quanh khả năng chi trả cho thủ tục hành chính. Đó là một sự dịch chuyển đáng báo động.
Sức hút giáo dục Mỹ trước nguy cơ suy giảm dài hạn
Không thể tách đề xuất tăng phí làm việc OPT khỏi bức tranh rộng hơn của chính sách di trú Mỹ. Bộ An ninh Nội địa Mỹ cho rằng mức phí mới nhằm ngăn chặn gian lận và bảo vệ việc làm cho người Mỹ. Tuy nhiên, giới giáo dục quốc tế lo ngại rằng biện pháp này sẽ làm giảm sức hút của giáo dục Mỹ và cản trở thu hút nhân tài. Khi chi phí thủ tục hành chính bị đẩy lên rất cao, các ứng viên tài năng sẽ so sánh và lựa chọn những điểm đến khác có chính sách cởi mở hơn. Một hệ thống đại học được đánh giá không chỉ bằng chương trình đào tạo, mà còn bằng "đường băng" nghề nghiệp dành cho người học sau khi tốt nghiệp. Nếu đường băng đó bị rải thêm chướng ngại phí tổn, du học sinh Mỹ sẽ nhìn thấy nhiều rủi ro hơn cơ hội. Về lâu dài, các trường đại học có thể đối diện tình trạng suy giảm tuyển sinh quốc tế, trong khi doanh nghiệp Mỹ mất đi nguồn nhân lực chất lượng cao từng được đào tạo ngay trong hệ thống của họ. Đó là cái giá chính sách có thể phải trả cho một lựa chọn bảo hộ quá cứng, thiếu cân bằng giữa lợi ích lao động trong nước và lợi ích chiến lược về nhân tài toàn cầu.
Kết luận: bảo vệ lao động nội địa không nên đánh đổi tương lai nhân tài
Nhìn tổng thể, đề xuất tăng mạnh phí làm việc OPT cho du học sinh Mỹ là một bước đi mang thông điệp bảo hộ rõ ràng, nhưng thiếu tinh tế trong thiết kế chính sách. OPT không chỉ là một giấy phép ngắn hạn, mà là mắt xích sống còn trong hành trình của sinh viên quốc tế: từ giảng đường đến thị trường lao động, từ du học đến visa lao động quốc tế. Khi mắt xích này bị biến thành rào cản tài chính, Mỹ đã tự làm mờ hình ảnh một điểm đến cởi mở, coi trọng nhân tài. Muốn chống gian lận và bảo vệ việc làm cho người Mỹ, cơ quan lập chính sách có thể siết chất lượng kiểm tra, tăng giám sát nhà trường và doanh nghiệp, thay vì đặt một mức phí gây sốc lên vai những người trẻ đang tìm kiếm cơ hội công bằng. Nếu không được điều chỉnh, đề xuất này sẽ gửi đi thông điệp sai: ở Mỹ, khả năng chi trả thủ tục quan trọng hơn khả năng đóng góp giá trị. Và đó là thông điệp mà bất kỳ hệ thống giáo dục muốn dẫn đầu thế giới đều nên tránh.
