Từ sân bay gần 70 năm tuổi đến tầm nhìn 12 triệu hành khách
Quy hoạch nâng cấp sân bay Phú Bài là kế hoạch hiện đại hóa toàn diện một cảng hàng không gần 70 năm tuổi, từ đường cất hạ cánh, nhà ga đến công suất hành khách, nhằm biến cửa ngõ hàng không của Thừa Thiên Huế thành trung tâm vận tải hành khách và hàng hóa mang tầm khu vực, với mục tiêu phục vụ tới 12 triệu hành khách mỗi năm vào năm 2050 và tạo lực đẩy mới cho kết nối kinh tế vùng. Điểm mấu chốt: đây không phải đợt sửa chữa nhỏ cho một sân bay cũ kỹ, mà là bước nhảy chiến lược để Phú Bài cạnh tranh trực tiếp với các cửa ngõ hàng không trong khu vực Đông Nam Á. Bộ Xây dựng đã thành lập Hội đồng thẩm định Quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Bài thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến 2050, đặt nền tảng pháp lý cho cuộc “lên đời” toàn diện này. Việc đưa ra một lộ trình dài hạn cho thấy tư duy quy hoạch không dừng ở việc giải quyết quá tải trước mắt, mà hướng tới tái thiết vai trò của sân bay trong cấu trúc phát triển vùng.
Quy hoạch công suất và bài toán cạnh tranh đến 2050
Về công suất hành khách, quy hoạch đang nghiên cứu xác định sân bay Phú Bài đạt khoảng 4 triệu lượt khách/năm vào 2030 và 12 triệu lượt khách/năm vào 2050. Dự báo nhu cầu vận tải cho thấy đến 2030, lượng hành khách qua cảng đạt khoảng 3,89 triệu lượt với 4.769 tấn hàng hóa; đến 2050, con số này tăng lên khoảng 11,56 triệu hành khách và 24.007 tấn hàng hóa. Đây là những số liệu không chỉ phản ánh tăng trưởng mà còn là thông điệp: Phú Bài phải chuẩn bị để trở thành điểm trung chuyển thực sự, chứ không làm sân bay vệ tinh hạng hai. Quan điểm đáng nói là cách quy hoạch chủ động tính đến tác động của đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam với giả định đưa vào khai thác giai đoạn 2040–2045, yếu tố có thể chia sẻ thị phần vận tải hành khách đường dài. Thay vì lo ngại bị “hút khách”, tầm nhìn này chấp nhận cạnh tranh đa phương thức, coi sân bay là mắt xích bắt buộc trong một mạng lưới giao thông thông minh hơn, nơi kết nối kinh tế vùng được tăng cường bằng nhiều kênh song song.
Nâng cấp hạ tầng hàng không: hai đường băng, ba nhà ga và 22.188 tỷ đồng
Để đạt được các mức công suất tham vọng, quy hoạch nâng cấp hạ tầng hàng không tại Phú Bài đi theo hướng mở rộng mạnh khu bay và khu ga. Đến năm 2030, đường cất hạ cánh 09/27 hiện hữu được đề xuất kéo dài lên 3.600 m, rộng 45 m, kèm theo đường lăn song song để tăng năng lực khai thác. Tầm nhìn 2050, cảng sẽ khai thác 2 đường cất hạ cánh, trong đó đường băng thứ hai có kích thước 3.200 x 45 m. Điều này đưa Phú Bài tiệm cận cấu hình của nhiều sân bay trung chuyển trong khu vực, giảm phụ thuộc vào một trục cất hạ cánh duy nhất. Ở khu nhà ga, tư vấn kiến nghị xây dựng nhà ga T3 mới phía Đông nhà ga T2; đến năm 2050, T2 được khai thác với công suất khoảng 5 triệu khách/năm, T3 được thiết kế 7 triệu khách/năm, tổng cộng tối thiểu 12 triệu khách mỗi năm. Tổng nhu cầu vốn đầu tư cho các hạng mục đến 2050 được khái toán khoảng 22.188 tỷ đồng, trong đó giai đoạn đến 2030 cần khoảng 9.261 tỷ đồng và từ sau 2030 đến 2050 dự kiến cần thêm khoảng 12.927 tỷ đồng. "Tổng nhu cầu vốn đầu tư để triển khai quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Bài đến năm 2050 được khái toán khoảng 22.188 tỷ đồng". Việc phân kỳ vốn thành hai giai đoạn chiến lược giúp bài toán tài chính không trở thành rào cản, đồng thời cho phép điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thị trường hàng không.
Tác động lan tỏa: từ du lịch cố đô đến kết nối kinh tế vùng
Nếu chỉ nhìn Phú Bài như một dự án giao thông, sẽ bỏ lỡ ý nghĩa lớn hơn: đây là khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia và vùng kinh tế. Việc nâng cấp hạ tầng hàng không tại Thừa Thiên Huế được kỳ vọng trực tiếp tháo gỡ điểm nghẽn giao thương, rút ngắn khoảng cách kết nối giữa cố đô với các trung tâm kinh tế lớn trong nước và quốc tế. Hệ quả thực tế với người dân và doanh nghiệp là thời gian di chuyển ngắn hơn, tần suất chuyến bay đa dạng hơn, chi phí logistics có cơ hội giảm nhờ đường hàng không trở nên ổn định và có sức chứa. Một sân bay Phú Bài hiện đại với công suất 12 triệu khách/năm sẽ trở thành đòn bẩy thúc đẩy du lịch, dịch vụ và logistics của địa phương phát triển mạnh. Lượng du khách quốc tế và thương gia gia tăng kéo theo nhu cầu khách sạn, bất động sản nghỉ dưỡng, trung tâm thương mại và các dịch vụ phụ trợ. Đồng thời, năng lực vận chuyển hàng hóa qua đường hàng không được nâng cấp tạo điều kiện thu hút đầu tư nước ngoài có hàm lượng công nghệ cao vào các khu công nghiệp trong vùng. Nói cách khác, mỗi chuyến bay mới đến Phú Bài là thêm một đường dây kết nối kinh tế vùng, từ Huế lan ra dải duyên hải miền Trung.
Kết luận: Phú Bài phải được nhìn như cửa ngõ quốc tế, không chỉ là sân bay địa phương
Sân bay Phú Bài, xây dựng từ thời Pháp năm 1940 và khai thác dân dụng, quân sự từ 1976, đã từng được nâng cấp thành cảng hàng không quốc tế thứ tư của Việt Nam và đạt tiêu chuẩn 4E, sân bay quân sự cấp 1 dùng chung dân dụng – quân sự. Hôm nay, việc thành lập Hội đồng thẩm định quy hoạch chi tiết giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050, cùng các chỉ tiêu công suất hành khách và tổng vốn đầu tư rõ ràng, cho thấy chúng ta đang đứng trước cơ hội tái định nghĩa vai trò của Phú Bài. Nếu quy hoạch được triển khai đúng tiến độ và đồng bộ với các chính sách phát triển du lịch, dịch vụ, công nghiệp, Phú Bài có thể trở thành cửa ngõ hàng không quốc tế của Đông Nam Á phía Bắc dải miền Trung – nơi kết nối kinh tế vùng không bị bó hẹp trong biên giới tỉnh, mà mở rộng theo trục hành lang kinh tế quốc gia và khu vực. Câu hỏi không còn là có nên nâng cấp sân bay hay không, mà là chúng ta có dám coi Phú Bài là một mắt xích chiến lược trong cuộc cạnh tranh hàng không khu vực hay vẫn xem nó là sân bay địa phương chỉ cần "đủ dùng".
