Sân bay trên biển Vân Phong là gì và vì sao được xem là bước ngoặt?
Sân bay trên biển Vân Phong là một dự án cảng hàng không quốc tế được quy hoạch hoàn toàn trên vùng mặt nước ven bờ tại Khánh Hòa, với diện tích khoảng 497 ha và tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 9.200 tỷ đồng, hướng đến vai trò đầu mối hàng không mới của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Trọng tâm của câu chuyện không phải ở chi tiết “đầu tiên trên mặt nước” mà ở tầm nhìn chiến lược: dùng một sân bay trên biển Việt Nam để tái định hình kết nối hàng không vùng Nam Trung Bộ với mạng lưới Đông Nam Á. Cảng hàng không Vân Phong đã được bổ sung vào Quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, mở đường cho một “cực” giao thông mới tại Nam Trung Bộ. Vấn đề đặt ra là: với quy mô còn khiêm tốn, dự án có đủ sức trở thành sân bay trung chuyển, hay trước mắt chỉ là “trạm tăng lực” cho phát triển kinh tế Khánh Hòa, Bình Định và vùng lân cận?
Quy mô 500 ha, 9.200 tỷ và bài toán công suất: lớn hay nhỏ trong cuộc chơi khu vực?
Về con số, dự án cảng hàng không 9.200 tỷ này được quy hoạch trên diện tích khoảng 497,1 ha, tương đương khoảng 28 lần sân vận động Mỹ Đình. Đây không phải là một “siêu sân bay” theo chuẩn khu vực, nhưng là quy mô đủ để vận hành một cảng hàng không quốc tế cấp 4E theo ICAO. Điểm đáng chú ý hơn nằm ở chiến lược công suất: 1,5 triệu hành khách/năm vào 2030, nâng lên 2,5 triệu hành khách/năm vào 2050.
Nếu so với những trung tâm như Suvarnabhumi hay Changi, con số này rất nhỏ. Nhưng chính sự “khiêm tốn có chủ đích” lại thể hiện cách Việt Nam đang thử nghiệm mô hình sân bay ngoài khơi Khánh Hòa theo hướng thận trọng: từng bước tạo một mắt xích bổ trợ, không cạnh tranh trực diện. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Sân bay dự kiến có công suất khoảng 1,5 triệu hành khách/năm vào năm 2030 và nâng lên 2,5 triệu hành khách/năm vào năm 2050”. Đây là mức cho phép kiểm chứng hiệu quả mà không tạo gánh nặng quá lớn cho ngân sách và hạ tầng kết nối mặt đất.
Vị trí ngoài khơi: lợi thế chiến lược và cơ hội phát triển bền vững
Khác với phần lớn sân bay hiện hữu trên đất liền, Cảng hàng không Vân Phong được bố trí trên vùng mặt nước ven bờ, không có dân cư, không có rừng phòng hộ và chưa có quy hoạch neo đậu tàu thuyền. Điều này tạo ra ba lợi thế chiến lược. Thứ nhất, giảm xung đột giải phóng mặt bằng – điểm nghẽn kinh điển của hạ tầng hàng không. Thứ hai, mở rộng không gian phát triển của Khu kinh tế Vân Phong mà không “xẻ thịt” đất liền. Thứ ba, tạo tiền lệ quy hoạch cho các sân bay trên biển Việt Nam trong tương lai.
Vị trí tại xã Vạn Thắng, cách Nha Trang khoảng 65 km, cách Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh khoảng 108 km về phía Nam và Cảng hàng không Tuy Hòa khoảng 48 km về phía Bắc, đặt sân bay vào đúng trung tâm một hành lang du lịch – công nghiệp – cảng biển đang phát triển. Nếu được thiết kế tốt, Vân Phong có thể trở thành “trạm trung chuyển vệ tinh” chia tải cho Cam Ranh và kết nối mềm với các sân bay khu vực, thay vì bị xem là đối thủ cạnh tranh nguồn khách.
Tác động kinh tế: cú hích cho Khánh Hòa, Bình Định và hệ sinh thái logistics biển
Ý nghĩa lớn nhất của Cảng hàng không Vân Phong không nằm ở nhà ga hay đường băng, mà ở chuỗi giá trị đi kèm. Khi được đầu tư, sân bay được kỳ vọng rút ngắn thời gian kết nối Vân Phong với các trung tâm kinh tế trong nước và quốc tế, đồng thời hỗ trợ phát triển Khu kinh tế Vân Phong – một trong những khu kinh tế ven biển trọng điểm của cả nước. Điều này tác động trực tiếp đến khả năng thu hút dòng vốn vào Khánh Hòa, lan tỏa sang Bình Định và toàn dải Nam Trung Bộ – Tây Nguyên.
Bên cạnh vận tải hành khách, sân bay có thể tạo đà hình thành hệ sinh thái dịch vụ: logistics, dịch vụ cảng biển, du lịch, thương mại và các hoạt động thu hút đầu tư. Một sân bay ngoài khơi Khánh Hòa, nếu gắn chặt với hệ thống cảng nước sâu và khu công nghiệp, sẽ giúp hàng hóa đi thẳng từ chuỗi sản xuất ven biển ra thị trường khu vực mà không phải phụ thuộc vào các điểm trung chuyển xa hơn. Nói cách khác, đây là “nhân tố xúc tác” để Vân Phong không chỉ là một vịnh đẹp, mà trở thành nút giao hàng không – hàng hải của miền Trung.
Vân Phong trong bản đồ hàng không Đông Nam Á: tham vọng vừa phải hay bước đệm bứt phá?
Nếu nhìn thuần túy bằng số ghế và đường bay, Cảng hàng không Vân Phong khó có thể so sánh với các siêu trung tâm trong khu vực. Nhưng đó không phải vai trò mà dự án được giao ngay từ đầu. Theo quy hoạch, sân bay này được xem như một đầu mối mới trong mạng lưới giao thông của Khánh Hòa và Nam Trung Bộ – Tây Nguyên, tăng khả năng kết nối Khu kinh tế Vân Phong với các trung tâm kinh tế lớn, đồng thời bổ trợ cho hệ thống cảng biển và giao thông hiện hữu.
“Cảng hàng không quốc tế Vân Phong đã được bổ sung vào Quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050”, cho thấy đây là quyết định mang tính dài hạn thay vì một dự án đơn lẻ. Nếu giai đoạn 1 vận hành hiệu quả, không loại trừ khả năng công suất, vai trò và mạng đường bay sẽ được nâng lên, để Vân Phong trở thành điểm nối tự nhiên giữa các sân bay ven biển miền Trung với các trung tâm Đông Nam Á. Kết luận hợp lý ở thời điểm này: Vân Phong chưa phải “ngôi sao” của bản đồ hàng không khu vực, nhưng là quân cờ chiến lược mà Việt Nam đặt xuống để mở thêm lựa chọn phát triển trong tương lai.
