Một tiểu thuyết thơ được kể bằng chuyển động
Ballet Eugene Onegin là tác phẩm múa đương đại chuyển thể từ tiểu thuyết thơ cùng tên của Alexander Pushkin, dùng chuyển động, âm nhạc và hình ảnh sân khấu để bộc lộ xung đột nội tâm thay vì chỉ kể lại cốt truyện. Đêm 28/10, Nhà hát Ballet Boris Eifman mở màn chuỗi diễn tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô, đưa văn học Nga đến khán giả Hà Nội bằng một ngôn ngữ sân khấu giàu cảm xúc. Sau bốn đêm lưu diễn tại TP.HCM, đoàn tiếp tục biểu diễn ở Thủ đô trong bốn đêm từ 28 đến 31/10, bắt đầu lúc 19h30. Điểm đáng chú ý không chỉ là cuộc gặp giữa một tác phẩm kinh điển và công chúng mới, mà còn là lựa chọn của Boris Eifman: đặt những nhân vật thế kỷ XIX vào một thế giới đương đại, nơi những quy tắc cũ chao đảo. Nhờ vậy, câu chuyện không bị đóng khung như chuyện tình cổ trang; nó trở thành cuộc đối diện với những quyết định và nuối tiếc vẫn gần gũi hôm nay.
Tình yêu lỡ nhịp, cơ thể lên tiếng
Bi kịch của Onegin không nằm riêng ở việc anh từ chối Tatyana, mà ở thời điểm anh nhận ra giá trị tình yêu khi mọi thứ đã đổi khác. Tatyana từng trao đi tình cảm chân thành; đến khi Onegin quay lại, cô không còn là người con gái sẵn sàng đặt trái tim vào tay anh. Chính khoảng cách giữa mong muốn và lựa chọn làm câu chuyện đau hơn một cuộc tình không thành: ta có thể đứng trước hạnh phúc mà không nhận ra cho đến khi đã muộn. Trong cách dàn dựng của Boris Eifman, sự day dứt ấy hiện lên qua những cơ thể lúc vươn tới, lúc khước từ, khi gần gũi rồi lại tách rời. Không cần lời thoại giải thích mọi điều, nhịp điệu và tương tác đã cho thấy lòng kiêu hãnh, ham muốn níu giữ và bất lực trước những gì không thể quay lại. Đây là nơi ballet đương đại phát huy sức mạnh: chuyển cảm xúc khó gọi tên thành trải nghiệm có thể nhìn thấy.
Sự táo bạo làm nên sức hút, cũng tạo khác biệt
Các vai trung tâm trong đêm mở màn do Artyom Lepkov đảm nhận vai Onegin, Victoria Mokrousova vào vai Tatyana, Vladimir Afonichkin thể hiện Lensky và Mara Tudose hóa thân thành Olga. Họ không chỉ minh họa quan hệ giữa các nhân vật; sức căng trong động tác và cách cơ thể đáp lại nhau giúp tình yêu, danh dự và lựa chọn trở thành những xung đột hữu hình. Âm nhạc cũng góp phần định hình sắc thái vở diễn: giai điệu cổ điển của Pyotr Tchaikovsky hòa cùng chất rock hiện đại của Alexander Sitkovetsky, bên cạnh thiết kế sân khấu, phục trang và ánh sáng. Sự pha trộn này khiến tác phẩm giàu năng lượng, nhưng cách diễn giải táo bạo cũng tạo ra những ý kiến khác nhau; vở diễn không chọn lối kể an toàn hay bảo toàn nguyên trạng bối cảnh Pushkin. Khi đến địa điểm mới, ê-kíp còn phải điều chỉnh phương án dàn dựng theo không gian và điều kiện biểu diễn. Đó là một giới hạn thực tế, nhưng cũng nhắc rằng sân khấu sống luôn cần thích nghi.
Một cuộc gặp đáng nhớ với khán giả Hà Nội
Việc vở diễn nối tiếp bốn đêm ở TP.HCM bằng bốn đêm tại Hà Nội cho thấy sức hút của chương trình đối với công chúng Việt Nam. Giá trị của chuyến lưu diễn không chỉ nằm ở việc đưa một đoàn quốc tế lên sân khấu trong nước, mà còn ở cơ hội để khán giả tiếp cận văn học Nga qua hình thức khác với trang sách hay lời kể. Với người yêu ballet, đây là dịp chứng kiến kỹ thuật múa gắn với kịch tâm lý; với người tò mò về Pushkin, chuyển động mở ra một lối vào trực giác và giàu cảm xúc. Tác phẩm có thể không làm hài lòng những ai mong đợi một bản chuyển thể trung thành với bối cảnh nguyên tác, nhưng sự bất đồng ấy là hệ quả của một lựa chọn nghệ thuật có chủ đích. Khi tình yêu được kể bằng cơ thể, nỗi muộn màng của Onegin không còn nằm yên trong thế kỷ XIX. Vở diễn để lại câu hỏi rất hiện đại: liệu ta có nhận ra điều quý giá trước khi cơ hội trôi qua?
Kết lại, sức sống của ballet Eugene Onegin nằm ở cuộc đối thoại giữa Pushkin và sân khấu hôm nay. Eifman Ballet không chỉ tái hiện một mối tình dang dở; đoàn biến sự kiêu hãnh, lựa chọn và nuối tiếc thành ngôn ngữ chuyển động, để khán giả Hà Nội cảm nhận bi kịch thay vì chỉ nghe kể về nó.
