Eugene Onegin: khi ballet Nga bước vào không gian hậu Xô viết
Ballet Nga Eugene Onegin là vở diễn của Eifman Ballet of St. Petersburg, được dàn dựng từ tiểu thuyết thơ cùng tên của đại thi hào Pushkin, ra mắt khán giả lần đầu năm 2009 và sử dụng ngôn ngữ ballet tâm lý để kể câu chuyện về tình yêu, lựa chọn và sự hối tiếc trong bối cảnh nước Nga sau năm 1991. Điểm quan trọng cần nhìn nhận ngay từ đầu: đây không phải là một sản phẩm hoài cổ, mà là lời khẳng định rằng ballet cổ điển Nga có thể sống trong những xung đột rất đương đại. Thay vì tái hiện nước Nga thế kỷ 19 với lâu đài và váy dạ hội, Boris Eifman chọn thời điểm hậu Xô viết – khi tiền bạc và vị thế bắt đầu chi phối giá trị con người. Chính lựa chọn thẩm mỹ này khiến Eugene Onegin trở thành một bình luận xã hội sắc bén, chứ không chỉ là một bản minh họa văn học trên sân khấu ballet quốc tế.
Từ Anna Karenina đến Eugene Onegin: một phép thử thị trường ballet quốc tế
Sự trở lại của Eifman Ballet Việt Nam với Eugene Onegin không thể tách rời thành công của Anna Karenina trước đó. Khi Anna Karenina được giới thiệu, ban tổ chức chỉ dự kiến 5 suất diễn, nhưng hơn 4.000 vé đã bán hết trong khoảng 2 tuần, buộc chương trình phải tăng lên 7 suất. Đây là bằng chứng rõ ràng rằng nếu sản phẩm đủ chất lượng và có cá tính nghệ thuật riêng, khán giả Việt Nam sẵn sàng chi tiền cho trải nghiệm trực tiếp. Năm nay, đoàn Eifman Ballet of St. Petersburg quay lại với 8 buổi diễn Eugene Onegin: 4 đêm tại Nhà hát Hòa Bình, TP.HCM từ 21 đến 24/10 và 4 đêm tại Cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô, Hà Nội từ 28 đến 31/10. Đáng chú ý, giá vé trải dài từ 500 nghìn đến 20 triệu đồng – một khoảng rộng cho thấy ê-kíp tổ chức tin rằng thị trường đã đủ tự tin để đón một sân khấu ballet quốc tế với mô hình giá mang tính phân tầng.
Âm nhạc Tchaikovsky gặp rock: cú va chạm làm mới ballet cổ điển Nga
Điểm táo bạo nhất của Eugene Onegin là cách Boris Eifman để âm nhạc cổ điển Nga gặp rock trên cùng một sân khấu. Những giai điệu hàn lâm của Pyotr Tchaikovsky được đặt cạnh các sáng tác rock của Alexander Sitkovetsky, tạo nên cấu trúc âm thanh tương phản. Sự kết hợp này từng gây tranh luận khi ra mắt, nhưng cũng chính là yếu tố giúp vở diễn đi qua hơn 40 quốc gia. Eifman không đối xử với Tchaikovsky như “thánh vật” bất khả xâm phạm; ông tôn trọng tinh thần nguyên tác, song từ chối biến nó thành khuôn mẫu bất biến. Trong ngôn ngữ ballet tâm lý mà ông theo đuổi, cơ thể nghệ sĩ là nơi những xung đột nội tâm, khát vọng và đổ vỡ tinh thần được phơi bày. Chính nhịp điệu mạnh mẽ của rock, khi quện với độ sâu cảm xúc của nhạc cổ điển, tạo ra một không gian lý tưởng để khán giả trẻ – vốn ít quan tâm đến ballet hàn lâm – có thể bước vào câu chuyện.
Một cuộc trao đổi văn hóa hai chiều trên sân khấu Việt Nam
Điều đáng nói là Eugene Onegin không chỉ là một chuyến lưu diễn, mà là cuộc trao đổi văn hóa hai chiều giữa ballet cổ điển Nga và khán giả Việt. Đoàn mang sang hơn 100 nghệ sĩ, đội ngũ kỹ thuật và khối lượng lớn thiết bị sân khấu. Nhờ đó, người xem không chỉ thưởng thức tác phẩm mà còn có cơ hội trực tiếp quan sát cách một ê-kíp quốc tế vận hành một sản phẩm quy mô lớn từ thiết kế, ánh sáng, phục trang đến kỹ thuật biểu diễn. Ở chiều ngược lại, chính phản ứng của khán giả Việt – từ mức độ sẵn sàng chi trả đến kỳ vọng về trải nghiệm – đang trở thành “dữ liệu sống” cho những nhà tổ chức quốc tế. Theo các nguồn tin, sự trở lại với 8 buổi diễn Eugene Onegin là bước thử tiếp theo xem sân khấu ballet quốc tế có thể mở rộng tệp khán giả yêu nghệ thuật cổ điển tại Việt Nam đến đâu.
Kết luận: Eugene Onegin và lời mời bước ra khỏi vùng an toàn thẩm mỹ
Nhìn từ góc độ thẩm mỹ, Eugene Onegin là lời mời khán giả Việt bước ra khỏi vùng an toàn của sự “đẹp” dễ chịu. Ánh đèn pha trực thăng quét ngang sân khấu, hình ảnh Tatyana biến đổi thành một phụ nữ giàu có, cái kết bằng một nhát dao – tất cả đều là những lựa chọn gây căng thẳng, buộc người xem phải đối mặt với mặt tối của thời hậu Xô viết. Nhưng chính sự căng thẳng đó mới giúp ballet Nga Eugene Onegin trở thành một trải nghiệm đáng nhớ, thay vì một đêm hoài cổ được dàn dựng trau chuốt. Eifman Ballet Việt Nam, với hai “phép thử” Anna Karenina và Eugene Onegin, đã chứng minh rằng khán giả trong nước sẵn sàng đồng hành cùng những tìm tòi táo bạo. Nếu sân khấu ballet quốc tế tiếp tục được đón nhận trên tinh thần này, chúng ta không chỉ nhập khẩu những kiệt tác Nga, mà còn dần hình thành một cộng đồng khán giả coi nghệ thuật cổ điển là nhu cầu thiết yếu chứ không phải đặc quyền.
