Eugene Onegin: từ trang sách Pushkin tới sân khấu Việt Nam
Ballet Eugene Onegin là vở diễn do biên đạo Boris Eifman xây dựng dựa trên kiệt tác văn học của Pushkin, kết hợp âm nhạc Tchaikovsky với nhạc rock đương đại và ngôn ngữ hình thể mạnh để kể lại câu chuyện tình yêu, kiêu hãnh và hối tiếc trong bối cảnh nước Nga hậu Xô viết cho khán giả thế kỷ 21. Eifman Ballet of St. Petersburg sẽ mang vở diễn này trở lại Việt Nam với 8 đêm diễn tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, sau thành công thu hút 4.000 vé của Anna Karenina trong năm trước. Đây không chỉ là một sự kiện biểu diễn, mà là phép thử xem khán giả Việt Nam có sẵn sàng đồng hành cùng một loại hình ballet cổ điển Nga được tái tạo theo mỹ cảm mới: kết hợp Pushkin sân khấu, nhạc giao hưởng lẫn Tchaikovsky rock fusion trong cùng một không gian nhà hát.
Lịch diễn, giá vé và câu hỏi về “ngưỡng chịu chi”
Eifman Ballet Việt Nam lần này có cấu trúc lịch diễn rõ ràng: 4 đêm tại Nhà hát Hòa Bình, TP. Hồ Chí Minh từ ngày 21–24/10, tiếp đó là 4 đêm tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô, Hà Nội, từ 28–31/10, các suất đều bắt đầu lúc 19h30. Chương trình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp phép, vé mở bán từ ngày 26/6 trên các nền tảng bán vé trực tuyến, chia thành 6 hạng giá từ 500.000 đồng đến 20 triệu đồng. Hai hạng cao nhất (20 triệu và 7 triệu đồng) dành cho số ghế trung tâm với góc nhìn bao quát sân khấu, trong khi dải vé thấp hơn hướng tới công chúng phổ thông. Câu hỏi đặt ra là: mức “ngưỡng chịu chi” nào cho một đêm ballet cổ điển Nga mang tầm quốc tế, khi trải nghiệm trực tiếp tại nhà hát là yếu tố không thể thay thế bằng bản ghi hình hay nội dung trực tuyến?
Pushkin hậu Xô viết: Một Eugene Onegin rất khác trên sân khấu
Thay vì tái hiện nguyên bản nước Nga thế kỷ XIX, Boris Eifman chuyển bối cảnh Eugene Onegin sang nước Nga sau năm 1991, khi Liên Xô tan rã và hệ giá trị xã hội đảo lộn. Cốt truyện về tình yêu đơn phương của Tatyana, sự kiêu hãnh lạnh lùng của Onegin, lựa chọn sai lầm và hối tiếc muộn màng vẫn được giữ, nhưng nhân vật bị đặt vào môi trường nơi tiền bạc, địa vị xã hội chi phối mạnh hơn. Nói cách khác, đây là Pushkin sân khấu được “dịch” sang ngôn ngữ của thời kinh tế thị trường, với những xung đột tâm lý và xã hội sắc bén. Eifman không giấu tham vọng: ông không muốn bảo tồn nguyên trạng tác phẩm kinh điển, mà dùng ballet như công cụ để khám phá những vết nứt trong tâm hồn con người hiện đại, kể cả khi phải thay đổi cả hình tượng Tatyana hay kết thúc của Onegin.
Tchaikovsky rock fusion: khi ballet cổ điển Nga sạc điện
Điểm gây tranh luận nhất của ballet Eugene Onegin có lẽ nằm ở âm nhạc. Bên cạnh các trích đoạn của Pyotr Tchaikovsky, Boris Eifman dùng thêm nhạc rock của Alexander Sitkovetsky, đặt ballet cổ điển Nga cạnh một ngôn ngữ âm nhạc hiện đại, phần hình thể mạnh và thiết kế sân khấu đương đại. Sự “sạc điện” này với Tchaikovsky rock fusion từng khiến nhiều khán giả bảo thủ khó chịu, nhưng đồng thời tạo nên dấu ấn riêng: một Eugene Onegin được kéo sát lại cảm quan của thế hệ nghe rock, xem concert. Không phải ai cũng đồng ý với lựa chọn này; có nhà phê bình nhận xét cách xử lý hình thể quá mạnh, câu chuyện bị chia nhỏ khiến chiều sâu tâm lý chưa khai thác trọn vẹn. Nhưng chính ở vùng gây tranh cãi ấy, Eifman xác lập bản sắc: chấp nhận rủi ro để chuyển Pushkin tới khán giả hôm nay, thay vì “ướp xác” trong kính bảo tàng.
Eifman Ballet và phép thử mới cho khán giả Việt Nam
Sau hơn 15 năm, Eugene Onegin vẫn rong ruổi các nhà hát thế giới, trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất trong sự nghiệp Boris Eifman. Lần trở lại này của Eifman Ballet of St. Petersburg, sau khi Anna Karenina bán hết 4.000 vé ban đầu chỉ trong hơn hai tuần và phải tăng từ 5 lên 7 suất diễn, cho thấy ở Việt Nam đang hình thành một nhóm khán giả sẵn sàng trả tiền cho trải nghiệm sân khấu hàn lâm. Tuy vậy, không nên vội tin rằng ballet quốc tế đã thành “món ăn” phổ biến; chính Eugene Onegin đặt ra câu hỏi khó hơn: khán giả mong gì ở một trải nghiệm nghệ thuật quốc tế, và họ sẵn sàng trả bao nhiêu cho điều đó? Từ hệ thống sân khấu, ánh sáng, phục trang tới kỹ thuật diễn xuất, mỗi suất diễn là cơ hội để công chúng Việt Nam nhìn gần cách một ê-kíp quốc tế vận hành một sản phẩm quy mô lớn, và tự trả lời vì sao họ bước vào nhà hát – và có trở lại lần sau hay không.
